สปิริตแห่งเซน

"ชีวิตเซนเป็นชีวิตที่ไม่มีอดีต ไม่มีอนาคต มีอยู่แต่วันนี้"

สปิริตหรือจิตใจของเซน มีลักษณะเฉพาะที่ไม่เหมือนใคร คำว่า "ไม่ถอย-ไม่สู้, ไม่อยู่-ไม่หนี" เป็นคำอธิบายขยายความสปิริตแห่งเซนได้ดี (แต่อ่านแล้วก็ไม่รู้ว่าหมายถึงอะไร?)

ชีวิตเซนเป็นชีวิตที่ไม่มีอดีต ไม่มีอนาคต มีอยู่แต่วันนี้ หรือพูดให้ลึก ชีวิตเซนคือชีวิตที่ดำรงอยู่ขณะเดียว ทีละขณะ ที่ละขณะ เริ่มและจบในจุดเดียว (่ท่านเขมานันทะเคยกล่าวว่า "ชีวิตคุณมีอยู่เพียงขณะเดียว" ใครที่ชอบโกอาน หรือปริศนาธรรม เอาไปขบให้แตกว่า ท่านหมายความว่าอะไร)

เมื่อทุกข์จงทุกข์ เมื่อสุขจงสุข มีสติอยู่กับปัจจุบันขณะ อดีตก็ละไปแล้ว อนาคนก็ยังไม่มา (อดีตเมื่อ 10 ปี 5 ปี ฯลฯ จนอดีตเมื่อวินาทีที่แล้วต่างก็ผ่านเลยไปแล้วไม่หวนกลับ, และอนาคตเมื่อ10 ปีข้างหน้า 5 ปีข้างหน้า ฯลฯ จนอนาคต "อีก 1 วินาทีข้างหน้า" ก็ยังไม่มาฉ จงใช้ชีวิตอยู่กับวันนี้ (ชั่วโมงนี้ นาทีนี้ วินาทีนี้) ทำขณะนี้ให้ดี วันพรุ่งนี้มันจะดูแลตัวของมันเองได้อย่ากังวลไปเลย... จนแม้แต่ความเป็นความตายก็ไม่สำคัญสำหรับเซน อยู่ที่จิตอันวิมุตติหลุดพ้น ปล่อยว่างวางธรรมทั้งปวงได้เป็นพอ

พระพุทธะ ได้ตรัสสาธกนิยายในพระสูตรให้หมู่พระภิกษุสงฆ์ฟัง...
ชายคนหนึ่ง ขณะกำลังเดินทางข้ามท้องทุ่ง ก็ประจันหน้าเข้ากับเสือใหญ่ตัวหนึ่ง เขารีบวิ่งหนึโดยทันใด และเสือก็วิ่งไล่กวดตามเขาไป พอมาถึงหน้าผา เขาก็โหนรากเถาวัลย์ป่าลงไปห้อยต่องแต่ง อยู่ตรงขอบหน้าผานั้น ส่วนเสือก็วิ่งมาดมกลิ่นตามล่าเขาอยู่ข้างบนหน้าผานั่นเอง และเมื่อชายคนนั้นมองลงไปข้างล่าง เขาก็ต้องสั่นสะท้านด้วยความกลัวโน่น เสืออีกตัวหนึ่งกำลังรอกินเขาอยู่หากเขาหล่นลงไป มีเพียงเถาวัลย์ป่าเส้นนี้เท่านั้น ที่ช่วยต่อชีวิตของเขาเอาไว้ หนู 2 ตัว ตัวหนึ่งขาว ตัวหนึ่งดำ เริ่มแทะเถาวัลย์ป่าที่เขาโหนอยู่ทีละน้อยๆ ชายคนนั้น (ในขณะที่กำลังโหนอยู่นั้น) ก็เห็นลูกสตรอเบอรี่หวานฉ่ำห้อยอยู่ใกล้เขา เขาจึงโหนเถาวัลย์ป่าด้วยมือข้างหนึ่ง ส่วนมืออีกข้างหนึ่งก็เอื้อมไปเด็ดลูกสตรอเบอรี่ส่งเข้าปาก โอ มันช่าวหวานอะไรเช่นนี้!

ชีวิตคุณมีอยู่เพียงขณะเดียว อดีตก็ละไปแล้ว อนาคนก็ยังไม่มา ทำปัจจุบันให้ดีที่สุด "ไม่ถอย-ไม่สู้, ไม่อยู่-ไม่หนี"