เคร่ง - ไม่เคร่ง

"ชีวิตที่มีค่าดูได้ที่เนื้อหาสาระ ไม่ใช่ดูที่รูปแบบอันสวยหรู"

รูปแบบและเนื้อหา เป็นสิ่งที่พวกเราจะต้องคอยสังเกตอยู่ตลอดเวลา ในบางครั้งรูปแบบสวยหรูแต่ไม่มีเนื้อหาสาระเลย และบางครั้งรูปแบบไม่งดงาม หากแต่เต็มไปด้วยสาระ

ในสังคมที่มีคนหมู่มาก รูปแบบยังเป็นสิ่งที่ใช้ได้ดีอยู่เสมอดังที่ขงจื้อได้เน้นเรื่องพิธีรีตรองต่างๆ มากมาย ทั้งนี้ก็เพื่อจะดึงดูดใจของมหาชนเอาไว้ให้ได้ แต่ในเรื่องของปัจเจกบุคคลอย่างเราๆ ท่านๆ แต่ละคนแล้ว เรื่องเนื้อหาดูจะเป็นสิ่งที่สำคัญกว่ารูปแบบที่งดงามมากนัก

ชีวิตที่มีค่าดูได้ที่เนื้อหาสาระของชีวิตนั้น ไม่ได้ดูที่รูปแบบอันสวยหรูของชีวิตนั้น รูปแบบโก้หรูแต่ที่จริงยากจน รูปแบบใหญ่โตน่านับถือ แต่เนื้อหาคือนักคอรัปชั่นชั้นเลว หรือรูปแบบเชยๆ เปิ่นๆ แต่เต็มไปด้วยความจริงใจสุจริต ฯลฯ กรณีมือถือสากปากถือศีล ก็เป็นเรื่องของรูปแบบและเนื้อหาเช่นกัน หรือหน้าซื่อใจคด ก็เช่นกัน

วิถีดำเนินชีวิตของเราอาจจะไม่หรู ไม่ทันสมัยกับชาวบ้านเขา ล้าหลังกว่าแฟชั่นเขา ฯลฯ แต่ต้องเป็นวิถีชีวิตที่มั่นคง สุขสงบ ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ตกเป็นทาสของกิเลสตัณหา ไม่เป็นเหยื่อให้นักการค้าหรือนักโฆษณาบ้าเลือดที่มอมเมาผู้คนโดยแสวงกำไรสูงสุด

ในทางธรรม เมื่อเลิกอบายมุขแล้ว อย่าได้ไปดูถูกพวกที่ยังเลิกไม่ได้ว่าไม่ใช่คน เข้าวัดเข้าวาแล้วออกมาต้องสุขุม สงบ ใจเย็น มีแต่ความเอื้อเฟื้อและเมตตาต่อทุกๆ คน ทั้งมิตรและศัตรู ไม่ใช่ออกมาแล้วก็เหมือนเดิม อย่าเอาแต่รูปแบบว่าเข้าวัด นั่งฟังธรรม นั่งสมาธิ แต่เนื้อในแล้วใจคอเหี้ยมโหด ไม่ให้อภัยเพื่อนมนุษย์

ในเมืองโตเกียว ในสมัยเมจิ มีครูผู้มีชื่อเสียงโดดเด่น 2 คน ซึ่งมีลักษณะอุปนิสัยแตกต่างกันอย่างตรงกันข้ามทีเดียว คนหนึ่งชื่อ ฮุนโซ เป็นครูผู้สอนอยู่ในชิงงอน เป็นคนที่รักษาศีลตามคำสอนของพระพุทธะอย่างเคร่งครัด เขาไม่เคยดื่มของเมาเลย และไม่รับประทานอาหารหลัง 5 โมงเช้าไปแล้วด้วย ส่วนอีกคนหนึ่งชื่อตันซัน เป็นศาสตราจารย์วิชาปรัชญาที่มหาวิทยาลัยแห่งพระจักรพรรดิ ไม่เคยถือศีลเลย เมื่อเขารู้สึกอยากรับประทานอาหาร เขาก็รับประทานอาหาร และเมื่อเขารู้สึกอยากนอนในเวลากลางวัน เขาก็เข้านอน

วันหนึ่งอุนโชได้เยี่ยมตันซันผู้ซึ่งขณะนั้นกำลังดื่มเหล้าองุ่นอยู่ เครื่องดื่มชนิดนี้ไม่เป็นที่ต้องการให้แตะลิ้นของชาวพุทธเลยแม้แต่หยดเดียว

"สวัสดี พี่ชาย" ตันซันกล่าวทักทาย "จะไม่ดื่มสักถ้วยหนึ่งหรือ?"
"ฉันไม่ดื่มมันเลย!" อุนโชกล่าวตอบอย่างเคร่งขรึม
"คนที่ไม่ดื่มมันนั้นไม่ใช่คน" ตันซันกล่าวขึ้น
"คุณตัดสินว่าฉันไม่ใช่คน เพียงเพราะฉันไม่เสพน้ำเมาเท่านั้นรึ!" อุนโชกล่าวอุทานขึ้นด้วยความโกรธ "ก็ถ้าฉันไม่ใช่คนแล้วฉันเป็นอะไร?"
"เป็นพระพุทธะองค์หนึ่ง" ตันซันกล่าวตอบ

คนที่ไม่ถือศีลคงจะสู้คนที่ถือศีลไม่ได้ แต่คนถือศีลเยี่ยงอุนโชนี้ เห็นทีจะมีแต่รูปแบบ สู้ตันซันไม่ได้ เพราะตันซันยังใช้ชีวิตเป็นธรรมชาติมากกว่า ผู้รุปบอกว่า ที่จริงตันซันไม่ใช่นักเลงเหล้าอะไรดอก ที่ทำๆ ไปนั้นก็เพื่อจะสั่งสอนเพื่อนให้รู้รูปแบบและเนื้อหามากกว่า เพราะอย่างไรเสีย คนที่ไม่มีศีลก็จะสู้คนที่มีศีลมีธรรมไม่ได้