ปล่อยวางอย่างเซน

"ยึดมั่นคราใด เป็นทุกข์ครานั้น"

ความยึดมั่นถือมั่น เป็นโซ่ตรวนเส้นสำคัญที่ผูกพันพวกเราไว้ในวังวนแห่งวัฏสงสาร พระศาสดาเท่านั้นที่หักโซ่ตรวนเหล่านี้เสียได้ และพยายามสั่งสอนให้เราปฏิบัติตาม ทำลายโซ่ตรวนอันไร้สาระนี้เสีย

การเป็นผู้ประพฤติปฏิบัติอยู่ในศีลต่างกับผู้ที่ยึดมั่นในศีล การเป็นผู้ปฏิบัติดีต่างกับผู้ยึดมั่นในความดี ต้องแยกให้ออก มิฉะนั้นจะเป็นทุกข์โดยไม่จำเป็น (คนมีศีลไม่เป็นทุกข์ แต่คนยึดมั่นในศีลจะต้องเป็นทุกข์เดือดร้อนใจอยู่เสมอในเรื่องที่เกี่ยวกับศีล ฯลฯ) ยึดมั่นคราใด เป็นทุกข์ครานั้น

ท่านเว่ยหล่างหรือฮุยเหน็ง พระสังฆปรินายกแห่งเซนองค์ที่ 6 (สายจีน) ได้เน้นถึงความไม่ยึดมั่น ว่าเป็นเรื่องที่สำคัญมาก เป็นหัวใจของพุทธศาสนาอย่างหนึ่งทีเดียว การปฏิบัติทุกอย่างต้องมาลงที่ความไม่ยึดมั่นถือมั่นสิ่งใดหรือเรื่องอะไรที่ปฏิบัติแล้วยิ่งทำให้เกิดยึดมั่นถือมั่นมากยิ่งขึ้นถือว่าผิด ไม่ยึดมั่น ในภาษาที่เราใช้กันโดยทั่วๆ ไปก็คือ "ปล่อยวาง" นั่นเอง ต้องรู้จักปล่อยวางเสียบ้างจะได้ไม่ทุกข์

พระลูกศิษย์อาจารย์ชา วัดหนองป่าพง รูปหนึ่ง ปล่อยให้หลังคากุฏิรั่ว ไม่ยอมซ่อมไม่ยอมอุดรูรั่วเสียที หน้าฝนก็ใกล้เข้ามาแล้ว ท่านอาจารย์ชาทราบเข้า ก็เดินไปหาถามว่าทำไม่ไม่ซ่อมหลังคาที่รั่วเสียที พระรูปนั้นตอบว่า "ผมไม่ยึดมั่น" ท่านอาจารย์ชากล่าวว่า "โธ่คุณ มันไม่ใช่อย่างนั้น" นี่เป็นเรื่องเข้าใจผิดต่อคำว่า "ไม่ยึดมั่นและปล่อยวาง" กรณีหนึ่ง (ที่จริงมีอีกหลายๆ กรณีทีเดียว)

ครั้งหนึ่งพระภิกษุทันซันและเอกิโด ร่วมเดินทางไปตามถนนซึ่งเป็นโคลนตมสายหนึ่ง ขณะนั้นฝนกำลังตกหนักจึงทำให้มีน้ำเจิ่งไปทั่วถนน เมื่อทั่งสององค์เดินมาถึงหัวโค้งถนน ก็พบหญิงสาวสวนคนหนึ่งแต่งกายด้วยเสื้อกิโมโนไหมที่มีสายคาดเป็นแพรเนื้อดี เธอไม่อาจเดินข้ามห้วงน้ำที่กำลังเจิ่งถนนตอนนั้นได้ (เพราะเกรงว่าเสื้ออันสวยงามของเธอจะเปียกเปื้อน) ทันใดนั้น พระภิกษุทันซันได้เดินเข้าไปหาหญิงสาวผู้นั้นและกล่าวว่า "มานี่ซิเธอ ฉันจะช่วย" ว่าแล้วก็อุ้มหญิงสาวบุกข้ามห้วงน้ำนั้นไป

พระภิกษุเอกิโด ได้มองดูการกระทำของเพื่อนร่วมทางอย่างเงียบๆ และมิได้ปริปากพูดอะไรขึ้นอีกเลย ทั้งสองรูปเดินทางต่อไปจนค่ำ และเข้าอาศัยพักอยู่ในวัดแห่งหนึ่ง เมื่อต่างองค์ได้จัดที่ทางเรียบร้อยแล้ว เอกิโดจึงได้กล่าวขึ้น ด้วยอดรนทนไม่ได้อีกต่อไปว่า "นี่แน่ะท่าน ในฐานะที่เราเป็นสมณะ ไม่ควรบังอาจเข้าไปใกล้สตรี โดยเฉพาะอย่างยิ่งสตรีที่สาวและสวย เพราะมันเป็นอันตรายต่อพรหมจรรย์อย่างร้ายกาจ เมื่อกลางวันนี้ทำไมท่านจึงเข้าไปอุ้มหญิงสาวผู้นั้น" "ผมวางเธอไว้ที่นั่นตั้งแต่กลางวันนั้นแล้ว" พระภิกษุทันซันตอบ "ท่านยังอุ้มเธออยู่อีกหรือ"