เห็นอาจารย์กับพี่บอมตอบ ก็ค่อนข้างเข้าใจว่าไม่เข้าใจความคิดของผม เนื่องจากอ่านทั้งของอาจารย์และพี่บอมส์แล้วก็เข้าใจว่า คิดคล้ายกันแต่ก็อาจไม่ตรงกันทั้งหมด

แต่ที่ผมสงสัยคือ ความไร้รัฐที่อาจารย์และพี่บอมส์มองในลักษณะข้อเท็จจริงคือ การไม่ได้รับความคุ้มครองจากรัฐเจ้าของสัญชาติของตนเองถ้าอย่างนี้คนสัญชาติพม่าหลบหนีเข้ามาในไทยก็เป็นคนไร้รัฐหมดซิครับ เพราะโดยหลักเราก็ทราบสถานการณ์ในพม่ากันดีอยู่แล้ว โดยเฉพาะอย่างยิ่งประเด็นการให้ความคุ้มครองในสิทธิของความเป็นคน ภายในยังไม่แล้วข้างนอกจะมีหรือครับ ดังนั้น

 "การคุ้มครอง" คงต้องนิยามความหมายแล้วละครับว่าขนาดไหน เนื่องจากผมเข้าใจว่าหากเป็นการกระทำในลักษณะของการดำเนินคดีตามกฎหมาย เช่นการดำเนินคดีกรณีหลบหนีเข้าเมือง , การทำงานโดยไม่ได้รับอนุญาติ เป็นต้น ประเเทศพม่าคงไม่สามารถแทรกแซงได้เนื่องจากเป็นกิจการตามกฎหมายภายในประเทศ ซึ่งเราก็ต้องยอมรับหากคนไทยหลบหนีไปที่ญี่ปุ่นแล้วเขาดำเนินคดี

ส่วนประเด็นที่เขาต้องเสียภาษีทหารเท่าไหร่และสถานการณ์นั้นบีบบังคับเขามากน้อยเพียงใดก็เป็นอีกข้อเท็จจริงหนึ่งซึ่งนำมาสนับสนุนแนวความคิดของการไร้รัฐได้ แล้วแต่ว่าเราจะคิดในแบบมุมกว้างหรือมุมแคบครับ

แต่หากการกระทำของประเทศไทยถึงขั้นละเมิดต่อสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานของเขา เช่น การทำร้าย การทำลาย การริบทรัพย์สิน การไม่รับรักษาพยาบาล เป็นต้นและหากพม่าปฏิเสธว่าคนกลุ่มนี้ไม่ใช่ราษฎรของตนเองและไม่เข้ามาดูแลหรือแทรกแซงในทางระหว่างประเทศ ผมก็ถือว่าเขาไร้รัฐนะครับ

อีกแหละครับการไร้รัฐหรือไม่ก็ต้องเข้าสู่กระบวนการพิสูจน์ใช่ไหมครับ และ สมช ก็กำลังพยายามดำเนินการอยู่แม้จะประสานงานกับประเทศพม่าค่อนข้างยาก ดังนั้นเราคงไม่สามารถเหมารวมได้ว่าแรงงานต่างด้าวทุกคนเป็นคนไร้รัฐโดยเฉพาะของประเทศพม่า เพราะรัฐพม่าไม่เข้ามาดูแลเขาในประเทศไทย แต่คงอาจกล่าวได้ว่าในกลุ่มแรงงานต่างด้าวนั้นก็มีคนไร้รัฐปะปนอยู่ด้วย กรณีของแรงงานต่างด้าวผมก็พอได้คลุกคลีอยู่บ้างบางคนเขาก็มีบัตรประจำตัวประชาชนพม่านะครับทำงานได้เงินเขาก็ส่งกลับบ้านบางรายโดยทางธนาคารด้วยซ้ำครับ

กลุ่มชาติพันธุ์ผมก็ทราบครับว่าปะปนอยู่ในกลุ่มแรงงานซึ่งก็อาจมีทั้งไร้รัฐและไม่ไร้รัฐครับ

ดังนั้นผมไม่ได้หมุนโลกตามความคิดของผมดังที่อาจารย์กล่าวนะครับ แต่ผมนำสิ่งที่ผมได้เรียนรู้จากโลกมาแบ่งปันซึ่งอาจไม่ตรงกับความคิดของอาจารย์ก็ได้ แต่นั้นก็ยิ่งดีไม่ใช่หรือครับ ความหลากหลายทางความคิดคือการสร้างปัญญาไม่ใช่หรือครับ