เออนะ...เป็นข้อสังเกตุที่ดีมากเลยครับ แต่คงต้องเฟ้นหาคนที่ใจกว้างมาแก้ปัญหาเมื่อไหรจะเจอก็ไม่รู้นะครับ การมองของอาจารย์เห็นชัดมาก คือความจริงแล้วคนในท้องถิ่นมีโอกาศด้านภาษาอยู่แล้ว ถ้ารัฐเข้ามาช่วยพัฒนาทำให้ชาวบ้านมองในภาพที่ขึ้น มาช่วยกันคิดหลักสูตรการสอนภาษา ที่ทำให้คนในพื้นที่พูดมาลายูถูกต้องและสามารถพูดภาษาไทยได้ดี แต่....ก็ต้องคิดเช่นกันว่าทำอย่างไรอย่าให้ทั้งสองฝ่ายมีอคติต่อกัน ทำอย่างไรอย่าให้ชาวบ้ามมองว่าภาษาไทยเป็นภาษาของผู้กดขี่ และทำอย่างไรอย่าให้ทางภาครัฐมองว่าภาษามาลายูเป็นภัยต่อความมั่นคง ผมว่าความขัดแย้งในสามจังหวัดชายแดนใต้ไม่ใช่เรื่องศาสนาและภาษา แต่อยู่ที่การแย่งชิงอำนาจของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งโดยเอาภาษาและศาสนามาเป็นเครื่องมือ