เรียน คุณสวัสดิ์
ผมได้รับอีเมลของคุณสวัสดิ์ เพื่อให้วิจารณ์บทความชิ้นนี้ คุณสวัสดิ์บอกว่าเป็นโครงการที่ใช้ในการศึกษา
ผมขออนุญาตวิจารณ์บทความของคุณสวัสดิ์ โดยการตั้งคำถามนะครับ
1. ผมอ่านตอนต้นๆของบทความแล้วมีปัญหาบางอย่าง กล่าวคือ คุณสวัสดิ์เล่าถึงสมัยก่อนยุคแห่งการรู้แจ้งว่า มีการใช้อำนาจผ่านการตีความของผู้มีความรู้และอำนาจสูงกว่า ทำให้เกิดการกดขี่ข่มเหง และอื่นๆตามมา สุดท้ายคุณสวัสดิ์กล่าวว่า "ความเป็นจริงทางสังคมก่อนยุครู้แจ้ง เป็นความจริงที่ถูกผูกขาดโดยอำนาจสูงสุด...เพื่อเข้าข้างตัวเอง"
คำถามคือ ความเป็นจริงทางสังคมในประโยคข้างต้น คืออะไร?
2. ในยุคสมัยใหม่ คุณสวัสดิ์เล่าว่า ความรู้ไม่ได้ผูกติดกับอำนาจสูงสุด แต่เป็นสิ่งที่ปัจเจกบุคคลสร้างขึ้นได้เอง ผลของการปฏิวัติความเป็นจริงทางสังคมในยุคนี้ ทำให้มนุษย์มีอิสระมากขึ้น แต่ผลด้านมืดจากการปฏิวัติความเป็นจริงทางสังคมนี้ นำไปสู่การทำลายครั้งใหญ่ของมนุษย์
คำถามคือ ความเป็นจริงทางสังคมในยุคสมัยใหม่นี้คืออะไร? เหมือนหรือแตกต่างจากความเป็นจริงทางสังคมในยุคก่อนหน้านี้อย่างไร?
3. ประโยคที่ว่า "ความรู้ที่ได้มาจากยุคสมัยแห่งการรู้แจ้งเป็นเสมือน ยาเบื่อ ที่มนุษย์เสพเข้าไป เกิดการหิวกระหาย เป็นกงจักรเป็นดอกบัว" ความรู้ในประโยคนี้คืออะไร? มีความเหมือนหรือความแตกต่างกับความเป็นจริงในสังคม ตามความหมายของคำเดียวกันที่ใช้ในคำถามข้อที่สองนี้หรือไม่?
4. ความเป็นจริงทางสังคมของยุคหลังสมัยใหม่ ที่นักคิดหลังยุคสมัยใหม่ไม่ได้เสนออย่างชัดเจน เพื่อเป็นแนวทางสำหรับสังคม
ความเป็นจริงทางสังคมนี้คืออะไร? เหมือนหรือแตกต่างจากความเป็นจริงทางสังคมในยุคต่างๆที่เล่ามาก่อนหน้านี้หรือไม่?
5. คุณสวัสดิ์เขียนว่า "แม้ว่าสังคมมนุษย์เราจะตกอยู่ในมือของนักค้นหาความเป็นจริงทางสังคมแบบ “ตาบอดคลำช้าง” มาเป็นเวลาหลายศตวรรษนับแต่ยุคสมัยแห่งการรู้แจ้งหรือการปฏิวัติวิทยาศาสตร์เป็นต้นมาแล้วก็ตาม สังคมมนุษย์ก็มิใช่จะมืดมิดเสียทีเดียว ภูมิปัญญาที่เคยนำสันติสุขมาสู่มนุษย์และสังคมมาเป็นระยะเวลาหลายพันปี ก่อนที่มนุษย์จะละทิ้งภูมิปัญญาเหล่านั้นไป"
คำถามคือ "ภูมิปัญญาที่เคยนำสันติสุข" เกิดขึ้นในยุคไหน? ก่อนยุครู้แจ้ง หรือยุคก่อน...ก่อนยุครู้แจ้ง อันเป็นยุคที่คุณสวัสดิ์ไม่ได้กล่าวถึงเลยในตอนต้นของบทความนี้ใข่หรือไม่? คุณสวัสดิ์กล่าวถึง Phronesis ของอริสโตเติล กับการปฏิบัติธรรมของพระพุทธเจ้า ตีความได้ว่า ภูมิปัญญาที่ว่านี้ เกิดในกรีกกับในอินเดียสมัยพุทธกาลใช่หรือไม่? ถ้าเกิดขึ้นในอินเดีย ทำไมคุณสวัสดิ์จะต้องเท้าความถึงประวัติศาสตร์ของชาวตะวันตก ทำไมไม่เล่าถึงประวัติของคนเอเชียด้วยกันเองตั้งแต่แรก?
6. สุดท้าย คุณสวัสดิ์เขียนว่า "นอกจากนี้การนำปฏิจจสมุปบาทมาอธิบายปรากฏการณ์ทางสังคมเท่าที่ปรากฏ ยังไม่ครอบคลุมถึงประเด็นที่ว่า ความไม่รู้ของมนุษย์ทำให้เกิดการปรุงแต่งเป็นสังขาร สังขารนำไปสู่วิญญาณ วิญญาณนำไปสู่นามรูป นามรูปนำไปสู่สฬายตนะ สฬายตนะนำไปสู่ผัสสะ ผัสสะนำไปสู่เวทนา เวทนานำไปสู่ตัณหา ตัณหานำไปสู่อุปทาน อุปาทานนำไปสู่ภพ ภพนำไปสู่ชาติ และชาตินำไปสู่ทุกข์ เป็นโครงสร้างทางสังคมได้อย่างไร"
ประโยคนี้หมายความว่าอะไร? หมายความว่า โครงสร้างทางสังคมคือ ทุกข์ อย่างนั้นหรือ? คุณสวัสดิ์จะเอาหลักปฏิจจฯ มาอธิบายความทุกข์ของสังคมอย่างนั้นหรือ? แล้วความทุกข์ของสังคม ไปเกี่ยวอะไรกับความเป็นจริงทางสังคมในยุคต่างๆที่คุณสวัสดิ์อธิบายมาทั้งหมด? แล้วความทุกข์ของสังคมในยุคต่างๆนั้นมีความแตกต่างหรือเหมือนกันหรือไม่? คุณสวัสดิ์สามารถรู้เรื่องความทุกข์ของสังคมในยุคต่างๆได้อย่างไร?
ผมคิดว่าถ้าคุณสวัสดิ์ตอบคำถามเหล่านี้ได้ชัดเจน ก็คงจะทราบความหมายในสิ่งต่างๆที่ตัวเองได้อธิบายในบทความนี้
พิพัฒน์ พสุธารชาติ