๑. การปฏิรูปการศึกษาก่อนตอบโจทย์ประเทศไทย ๔.๐ ได้อย่างไร
ในทุกๆการพัฒนาเริ่มจากคนทั้งสิ้น เพราะคนคือปัจจัยที่สำคัญที่สุดในทุกๆเรื่อง ไม่ว่าจะพัฒนาอะไร สิ่งแรกที่ต้องพัฒนาก่อน คือการพัฒนาคน ไม่ว่าจะมีระบบที่ดี เครื่องจักรที่ทันสมัย แต่ถ้าคนที่ใส่ลงไปไม่ดี ทั้งระบบและเครื่องจักรก็ไม่สามารถก่อให้เกิดปะโยชน์สูงสุดได้
หลักสูตรการศึกษาปัจจุบัน เน้นให้คนเรียนรู้ในห้องเรียนมากกว่าการเรียนรู้จากประสบการณ์ตรง ประสบการณ์จริง เป็นเรื่องที่ต้องแก้ไขอย่างยิ่ง และอย่างเร่งด่วน
แนวทางที่นำเสนอโดยรศ.ธงทอง จันทรางศุและดร.จิระ หงษ์ลดารมย์ในรายการไทยมุง เป็นประเด็นที่ควรได้รับการต่อยอด บวกกับการพัฒนาบุคคลากรผู้สอน
๒. นำเสนอโครงการเพื่อปฏิรูปการศึกษาไทยในปัจจุบัน เพื่อตอบโจทย์ประเทศไทย ๔.๐
มีประเด็นหลักๆที่น่าถูกนำมาขบคิดวิเคราะห์ดังต่อไปนี้
๒.๑ ประเทศไทยมีการศึกษาเพื่อพัฒนาคนทางด้านวิทยาศาสตร์อยู่มาก เรามีเด็กเก่งทางด้านวิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ที่ชนะเลิศการประกวดระดับโลก ก็มากมาย เรามีผลงานการประดิษฐ์คิดค้นสิ่งต่างๆก็มาก เรามีบุคคลากรที่เก่งมากมายหลายสาขา แต่จำนวนไม่มาก เพราะสถานศึกษาและหลักสูตรที่ดี บุคคลากรผู้ถ่ายทอดที่เก่งและมีประสบการณ์สูง ไม่ได้ถูกกระจายอย่างทั่วถึง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หลักสูตรขั้นพื้นฐาน ซึ่งถือว่าเป็นรากฐานที่สำคัญที่สุดของการสร้างและพัฒนาคน คำว่าหลักสูตรหรือบุคคลากรนี้ไม่ได้หมายถึงการสร้างหลักสูตรเดียวกันทั่งประเทศ แต่ควรมีการสร้างหลักสูตรที่เหมาะสมกับพื้นที่ ใช้บุคคลากรที่เก่ง มากประสบการณ์จริงในพื้นที่ เราก็จะสามารถสร้างคนดีคนเก่งให้เหมาะสมกับพื้นที่
๒.๒ มีสิ่งที่น่าสังเกตอยู่อย่างหนึ่ง คือ เราให้นิยามคำว่าคนเก่งแบบเดียว คือ จบการศึกษาแบบสากลขั้นสูง พร้อมเข้ามาทำงานในองค์กรขนาดใหญ่ และเมืองหลวง มีศาสตร์ความรู้สมัยใหม่ แต่อาจไม่เข้าใจหรือใช้ชิวิตอยู่รอดได้ในสังคมหรือสถานการณ์อีกแบบ หลักสูตรการศึกษาที่สร้างขึ้น ไม่ได้ให้ความสำคัญ กับความเป็นคนที่มีจริยธรรม ไม่เน้นเรื่องความเป็นชาติและความภาคภูมิใจในถิ่นเกิด ไม่เน้นการต่อยอดในเรื่องภูมิปัญญาชาวบ้านมากนัก เราไม่ได้คิดพัฒนาคนท้องถิ่นในแบบที่เหมาะสมกับท้องถิ่น ในแบบที่แตกต่างจากคนสังคมเมืองใหญ๋ หลักสูตรของไทยยังไม่สามารถสร้างจุดแข็งของท้องถิ่นโดยการเชื่อมต่อกับความรู้สากลให้เกิดประโชน์สูงสุดต่อท้องถิ่นแต่ละท้องถิ่นได้ เหมือนอย่างที่หลายองค์กรข้ามชาติพูดว่า Think global, Act Local
๒.๓ หลักสูตรไทยให้คนเก่งทฤษฎี แต่มีปัญหาเรื่องของการทำงานเป็นทีม การรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น สิ่งนี้ถูกสะท้อนจากกลยุทธระดับประเทศ ที่กลั่นกรองมาจากบุคคลากรที่เป็นระดับหัวกะทิ และแนวหน้า ที่มีความรู้เต็มเปี่ยม แต่มักเป็นความรู้จากตำรา มากกว่าประสบการณ์จริง เพราะคนของเราไม่ได้ฝึกการรับฟังผู้อื่น เราไม่มีระบบความคิดของการยอมรับผู้มีประสบการณ์ เราให้ความนับถือคนที่วุฒิการศึกษามากกว่าประสบการณ์
ขบวนการพัฒนาคนของไทยจึงกลายเป็นอุปสรรคของการนำสิ่งประดิษฐ์ หรือภูมิปัญญาชาวบ้านที่มีอยู่มากมาย มาต่อยอดให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อประเทศ
เราควรปฏิรูประบบการศึกษาส่วนไหนเพื่อให้ไทยหลุดจากกับดักดังกล่าว
- ประเด็นแรกน่าจะอยู่ในเรื่องการสร้างหลักสูตรขั้นพื้นฐานให้เหมาะสมกับแต่ละพื้นที่ สัดส่วนความรู้พื้นฐานวิชาที่มีไว้เพื่อการสร้างรากฐานและวิชาความรู้เพื่อการประกอบอาชีพที่เหมาะสมกับท้องถิ่นนั้นๆ
- การพัฒนาความคิดเชิงวิเคราะห์ ตรรกะ ความรู้เหล่านี้ ไม่ได้เกิดจากการท่องจำ แต่เกิดจากการสร้างหลักสูตรให้เกิด ขบวนการการคิดวิเคราะห์ การฝึกการปฏิบัติเพื่อให้เกิดการเรียนรู้ ความรู้จากสถานการณ์จริงหรือสถานการณ์จำลอง
- นอกจากการปฏิรูปหลักสูตรการศึกษา อีกเรื่องที่สำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่า หรือมากกว่า คือ ครูผู้ถ่ายทอด
เหมือนไทยจะติดหล่มนี้อยู่ และดูเหมือนจะเป็นหล่มที่ใหญ่มาก จนเป็นเรื่องที่แก้ได้ยาก เรามีวิทยาลัยครูหรือสถาบันราชภัฏที่มีอยู่เป็นจำนวนมาก มีหลักสูตรสอนคนให้รู้จักวิธีสอน และดูเหมือนจะเน้นว่าเทคนิคการถ่ายทอดที่ดีเป็นอย่างไร มากกว่าจะถ่ายทอดอะไร
ควรที่ระบบการศึกษาเราต้องใช้คนที่จบครูเพื่อเป็นครูหรือไม่
หรือควรที่จะเลือกคนที่จบสายตรง มีประสบการณ์จริง มาผ่านหลักสูตรการสอนหรือการถ่ายทอดก่อนที่จะประกอบวิชาชีพครู จะดีกว่าหรือไม่
๒๒ มกราคม ๒๕๖๐