สรุปโดยทีมงานวิชาการ Chira Academy

บรรยายเรื่อง เกษตรทางเลือกและเรื่องเครือข่ายชุมชน

วันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2557

โดย อาจารย์ทิวาพร ศรีวรกุล

ผู้อำนวยการศูนย์กสิกรรมธรรมชาติท่ามะขาม

ศูนย์กสิกรรมธรรมชาติท่ามะขาม ส่งเสริมการเรียนรู้ของเกษตรกร มีการเรียนรู้แบ่งเป็นฐาน

ฐานที่ 1 เศรษฐกิจพอเพียง

ฐานที่ 2 หมูหลุม หมูรุ่นลูกจะดก นิสัยหมูส่วนใหญ่จะดุน เนื่องจากมีจมูกดมกลิ่นดี การเลี้ยงหมูหลุมมีข้อดีคือไม่มีกลิ่น

ศูนย์ปราชญ์ จริง ๆ แล้วเป็นเรื่องของสิ่งที่ต้องใช้ในชีวิตประจำวัน เรื่องที่สอนคือเรื่องลดรายจ่าย จึงเป็นหลักการสำคัญที่สามารถบริหารจัดการตัวเองได้

มีเกษตรจังหวัด เกษตรตำบล และเกษตรกรในพื้นที่เพื่อร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ จึงเกิดแนวคิดชาวบ้านสามารถบอกชาวบ้านได้เรียกว่าศูนย์ปราชญ์ชาวบ้าน

เป้าหมายที่เกษตรกรมาอบรม

- เกษตรกรที่เข้าโครงการพักชำระหนี้

วันแรก เป็นเวทีค้นหาทุกข์ทำอะไรให้รู้จักตัวตนของเขาเอง เข้าหลักพุทธศาสนาคือทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ต้องดึงให้เกษตรกรเห็นปัญหา แล้วจะแก้ไขปัญหาได้อย่างไร

วันต่อมา เน้นเรื่องการดึงศักยภาพของเกษตรกรออกมาให้ได้ ปัจจุบันเกษตรกรอยู่ในสถานะที่คนไม่ให้ความสำคัญทั้ง ๆ ที่เขามีความสำคัญมากที่สุด ต้องให้เขาเข้าใจสถานะและยกระดับจิตใจให้ได้ หน้าที่คือสร้างความเชื่อมันให้เกษตรกรให้ได้ เพราะคุณค่าของเกษตรกรเป็นเรื่องใหญ่ แต่ปัจจุบันให้ความสำคัญกับวัตถุภายนอกมากกว่าความรู้สึกทางจิตใจ สังคมที่ดีต้องสร้างความเข้าใจ และเห็นอกเห็นใจ และเป็นธรรม แต่ถ้าคนไม่เข้าใจสถานะที่แท้จริง

พื้นฐานความเข้าใจร่วมกัน ไม่ได้มีสถานะและบทบาทเป็นเพียงหน่วยเศรษฐกิจและธุรกิจที่มุ่งที่กฎหมายหรือเงินตราเป็นใหญ่ แต่ถ้าประเทศมีความหมาย มีคุณค่าเป็นหน่วยสังคมชีวิต ดำรงอยู่อย่างยั่งยืน ตั้งแต่ครอบครัวหมู่คณะ กลุ่ม ประเทศ ระดับโลก กิจกรรมสังคมในส่วนที่เรียกว่าเศรษฐกิจจึงประกอบเป็นเพียงกลไกหนึ่งในระบบและสังคมเท่านั้น ย่อมมีบทบาทรับใช้สังคมโดยรวม แต่ไม่ใช่วันนี้สังคมมนุษย์ต้องถูกบั่นทอนลดคุณค่าเป็นเครื่องมือรับใช้เศรษฐกิจอย่างเช่นปัจจุบัน แต่ขณะเดียวกันเศรษฐกิจถูกบั่นทอนลดสถานะทางเศรษฐกิจขาดหนทางเศรษฐศาสตร์

สรุปคือ ไม่ว่าจะทำอาชีพอะไร ทำอะไรอยู่สถานะไหน ไม่แตกต่าง เพราะเราอยู่ในสังคมนี้ ในวันนี้ที่ทำให้ประเทศเพี้ยนไป ถ้าผู้บริหารของประเทศขันอาสาไปช่วยจัดการบริหารประเทศให้มีการบริหารจัดการอย่างยุติธรรม มีกฎหมายบังคับใช้ แต่ปัจจุบันสังคมกำลังเพี้ยน เพราะโครงสร้างเอาอำนาจ งบประมาณ มีวัตถุนิยมมาครอบครอง อย่างไรก็ตาม ทุกส่วนสำคัญหมดเพียงแต่ว่าจะจัดสมดุลอยู่ตรงไหน ถ้าสุดโต่งมันจะเอียง ไม่ยุติธรรม ไม่สมดุล วันนี้เราลืมสถานะตนเองไป ลืมความเป็นมนุษย์ ถ้าเราเข้าใจว่ามาจากที่ไหน ไปที่ไหน จะจบ ก็จะอยู่อย่างเป็นสุขได้ แต่วันนี้ประเทศไทยถูกบิดเบือนข่าวสาร

นักวิทยาศาสตร์พยากรณ์ไว้ว่าประชากรในโลกมี 7,000 ล้านคน อาหารในอนาคตจะขาดแคลนมาก คนที่รวยจะมีอาหารดี ๆ รับประทาน

ทำไมถึงเอาสมุนไพรมาเรียง ทำไมต้องเน้นภูมิปัญญา เพราะเล็งเห็นว่าในอนาคตอาหารเป็นเรื่องสำคัญ เด็กรุ่นต่อไปต้องทำงานเยอะ ๆ และเหนื่อยเมื่อเอาเงินไปซื้ออาหาร อย่างไรก็ตามวิกฤติอาหารประเทศไทยเกิดแน่ ๆ เพราะพฤติกรรม และการสั่งสอนที่พ่อแม่ไม่ได้สอน พืชพรรณ ธัญญาหารถูกกำหนดตามใจ

วันนี้ในฐานะผู้บริโภค มีสิทธิกำหนดนโยบาย ชุมชนชวนกันมาจัดการกันเอง ให้สนใจว่าหมู่บ้านมีอะไรกิน คนมีอะไรกินดี ๆ และจะไปขายเพื่อนได้อย่างไร

เรามามองว่าทำอย่างไรเมืองกาญจน์ น่าอยู่ ทำอย่างไรสามารถยกระดับฝีมือ เพิ่มทักษะ อย่างเช่น ปัจจุบันพม่ามีกำลังแรงงานที่มีคุณภาพดีมาก

สรุปคือ

อยู่ที่หลักการจัดการ ความรอบรู้ การมีส่วนร่วมของผู้ฟัง การบริหารประเทศ ใครมาเป็นรัฐบาลบางครั้งประเทศไม่เป็นของเรา

หลักเกณฑ์ในการเวนคืนที่ดินยังไม่เป็นธรรม ทั้งชุมชน และเขื่อนขาดความเข้าใจ ทำไมจัดที่ให้เสร็จแล้วทำไมชุมชนขายที่ ไปหาสาเหตุ คือเพราะไม่พอกิน แต่อยากถามว่าที่อยู่มาเขาอยู่มาได้อย่างไร เนื่องจากเวลาตีราคาที่ดิน ตีค่าแค่ บ้านที่ดิน แต่ไม่ได้ตีเรื่องการจัดสรรที่ดินสำหรับทำกินไม่ได้ตีราคาให้ด้วย ทำให้ไม่มีหนทางทำกิน เงินที่ได้มารีบเอาไปด้วยแนวคิดเน้นวัตถุนิยม ยกเว้นเงินที่มีทุนเดิมดี แต่ใครจะไปชี้แจงชุมชน ชี้แจง NGOs ในวันนี้ถ้ามีการเวนคืนที่ดินให้คิดค่าเสียหายในการปลูกต้นไม้เล็กทดแทนด้วย ต้องคิดถึงหาหนทางให้ชาวบ้านมีรายได้ด้วย เป็นบทเรียนของทั้งสองฝ่ายที่ต้องสร้างความเข้าใจร่วมกัน ต้องคิดค่าเสียเวลาด้วย ถึงว่าจะยุติธรรม

อีกเรื่องหนึ่งที่เขื่อนจะตื้นเขินได้ ที่เหนือเขื่อนต้องไม่มีเกษตรกรรม ต้องไม่ให้มีการพังทลายของหน้าดิน เพราะโดยธรรมชาติฝนต้องพังทลายหน้าดินอยู่แล้ว อย่าให้มีการบุกเบิกที่เหนือเขื่อนมาก ๆ อายุการสะสมน้ำ การใช้งาน ไม่ได้เป็นตามเป้าหมาย มีการจัดการสมดุลหรือไม่

แสดงความคิดเห็น

บางครั้งความเข้าใจการที่รุ่นพ่อ รุ่นแม่ได้รับอยู่แล้วเข้าใจ แต่รุ่นลูกไม่เข้าใจ

อาจารย์ทิวาพรตอบ

ปัจจุบัน สังคมเสมือนการต่อจิ๊กซอว์ หลายส่วนต้องต่อกันให้ได้ ไม่มีใครได้หมดและเสียหมด เมื่อมีเสียก็มีได้ ไม่อย่างนั้นก็ทะเลาะกัน ต้องให้หลายส่วนพยายามเข้าใจ

ถึงเวลาแล้วหรือยัง ที่เราต้องปรับปรุงแนวคิดและทัศนคติ

น้ำ และไฟฟ้าเป็นปัจจัยที่เป็นพื้นฐานของชีวิตอยู่ ต้องรู้จักการนำเสนอที่ดี

การปฏิรูปประเทศไทยไม่ใช่ของคนหนึ่ง คนใด แต่เป็นหน้าที่ของทุกภาคส่วนหรือองค์กรที่ควรหันมามองร่วมกันว่าจะทำอะไรบ้าง

คนไทยใจดีให้อภัยคนง่าย และไม่โกรธใครนาน

สมุนไพร

ฟักข้าว – เป็นผักพื้นบ้านตระกูลแตง ชอบกินยอดอ่อน ลูกอ่อนนำมาแกงส้ม แกงเลียง โบราณใช้ใบฟักข้าว ยาเขียว เนื้อในเมล็ดฟังข้าวใช้รักษาวัณโรคในปอด แผล ฝี หนอง แต่ที่ดังคืออเมริกาไปซื้อฟักข้าวจากเวียดนามและให้ฉายาว่าผลไม้สวรรค์กินแล้วหนุ่มสาว เวียดนามใช้ในเรื่องการบำรุงสายตา เนื่องจากมีสารเบตาแคโรทีนมากกว่าแครอท 10 เท่า มีไลโคปินสารต้านมะเร็ง อเมริกาทำการวิจัยก่อนหน้า 1 ขวดแม่โขง บางยี่ห้อ 4,000 บาท บางยี่ห้อ 2,700 บาท

ทำไมต้องให้ฝรั่งปลูก ให้คนถูกเป็นขี้ข้าคนไทยดีกว่าฝรั่ง

ปลูกฟักข้าว – ได้ประโยชน์ทุกขั้นตอน จึงอยากชักชวนให้คนไทยปลูก

ธรรมชาติให้พันธุ์พืชเหล่านี้ต่อมนุษยชาติ ไม่ได้เป็นสมบัติใครคนใดคนหนึ่ง แต่เกิดจากการคิดค้นพัฒนา ถ้าเรารู้จักจะรู้จักอย่างยั่งยืนและสมบูรณ์ตลอด

อินโดนีเซียกำลังแปรรูปสมุนไพร

สาบเสือ – เป็นวัชพืช เป็นยา น้ำหวานในดอกสาบเสือเป็นยาของผึ้ง น้ำผึ้งดอกสาบเสือขายดีมาก แพงกว่าน้ำผึ้งปกติ

สบู่ดำ– เพื่อเอาน้ำมันในเมล็ดไปทำพลังงาน ใช้ยางแต้มปากเวลาปากเปื่อยหรือปากนกกระจอก กิ่งสบู่ดำใช้ป้องกันแมลง ใช้เสริมภูมิแพ้คนเป็นเอดส์ แต่นักวิชาการสนใจเฉพาะปริญญา

สะเดา – ใช้ดีมากเรื่องหมัดกระโดดในวัชพืช เมล็ดใช้ไล่แมลงได้

น้อยหน่า – ใบน้อยหน่าพอกไข่เหา เมล็ดเอามาโคลกแช่น้ำไล่แมลง

หางไหล – ป้องกันแมลง

ใบหนาด – ประเทศจีนปลูกเป็นพืชเศรษฐกิจ ดองศพไม่ให้เน่ากว่า 2,000 ปีแล้ว เพื่อสกัดน้ำมันหอมระเหยของอโรม่า

แมงลักคา – ขึ้นทั่วไป กรมวิชาการสกัดสาระสำคัญค่าเชื้อแบคทีเรียในคน สามารถใช้ไล่แมลงได้

กัญชาป่า – สรรพคุณ ลดเบาหวานดีมาก ที่ได้ชื่อว่ากัญชาป่าถ้านอนไม่หลับแล้วทานจะดีมาก มีรสขมนิดนึงและจะหวาน แก้ไข้ แก้สมุนไพร ทดลองใช้กับคนเป็นเอดส์ เพราะไม่มีแรง