บทที่ ๓

๓. จิตใจ

มโนปุพฺพงฺคมาธมฺมา

ธรรมทั้งหลายมีใจนำหน้า[๐๓.๐๑] (๒๕/๑๑)

จิตฺเตนนียติโลโก

โลกอันจิตย่อมนำไป[๐๓.๐๒] (๑๕/๑๘๑)

ผนฺทนํจปลํจิตฺตํทุรกฺขํทุนฺนิวารยํ

จิตมีธรรมชาติดิ้นรนกวัดแกว่งรักษายากห้ามยาก[๐๓.๐๓] (๒๕/๑๓)

สุทุทฺทสํสุนิปุณํยตฺถกามนิปาตินํ

จิตนั้นเห็นได้แสนยากละเอียดอ่อนยิ่งนักมักตกไปหาอารมณ์ที่ใคร่[๐๓.๐๔] (๒๕/๑๓)

วิหญฺญติจิตฺตวสานุวตฺตี

ผู้ประพฤติตามอำนาจจิตย่อมเดือดร้อน[๐๓.๐๕] (๒๘/๓๑๖)

จิตฺตสฺสทมโถสาธุ

การฝึกจิตให้เกิดผลดี[๐๓.๐๖] (๒๕/๑๓)

จิตฺตํทนฺตํสุขาวหํ

จิตที่ฝึกแล้วนำสุขมาให้[๐๓.๐๗] (๒๕/๑๓)

จิตฺตํรกฺเขถเมธาวี

ผู้มีปัญญาพึงรักษาจิต[๐๓.๐๘] (๒๕/๑๓)

สจิตฺตมนุรกฺขถ

จงตามรักษาจิตของตน[๐๓.๐๙] (๒๕/๓๓)

จิตฺเตสงฺกิลิฏฺเฐทุคฺคติปาฏิกงฺขา

เมื่อจิตเศร้าหมองแล้วทุคติเป็นอันต้องหวัง[๐๓.๑๐] (๑๒/๙๒)

จิตฺเตอสงฺกิลิฏฺเฐสุคติปาฏิกงฺขา

เมื่อจิตไม่เศร้าหมองสุคติเป็นอันหวังได้[๐๓.๑๑] (๑๒/๙๒)

เยจิตฺตํสญฺญเมสฺสนฺติโมกฺขนฺติมารพนฺธนา

ผู้รู้จักควบคุมจิตใจจะพ้นไปได้จากบ่วงของมาร[๐๓.๑๒] (๒๕/๑๓)

ทิโสทิสํยนฺตํกยิราเวรีวาปนเวรินํ

มิจฺฉาปณิหิตํจิตฺตํปาปิโยนํตโตกเร

โจรกับโจรคนคู่เวรกันพบกันเข้าพึงทำความพินาศและความทุกข์ใดแก่กันจิตที่ตั้งไว้ผิดทำแก่คนเลวร้ายยิ่งกว่านั้น[๐๓.๑๓] (๒๕/๑๓)

นตํมาตาปิตากยิราอญฺเญวาปิจญาตกา

สมฺมาปณิหิตํจิตฺตํเสยฺยโสนํตโตกเร

จิตที่ตั้งไว้ถูกต้องทำคนให้ประเสริฐประสบผลดียิ่งกว่าที่มารดาบิดาหรือญาติทั้งหลายใดๆจะทำให้ได้[๐๓.๑๔] (๒๕/๑๓)

บทที่๔

๔. การศึกษา

อวิชฺชาปรมํมลํ

ความไม่รู้เป็นมลทินที่สุดร้าย[๐๔.๐๑] (๒๓/๑๐๕)

วิชฺชาอุปฺปตตํเสฏฺฐา

บรรดาสิ่งที่งอกงามขึ้นมาวิชชาประเสริฐสุด[๐๔.๐๒] (๑๕/๒๐๖)

อวิชฺชานิปตตํวรา

บรรดาสิ่งที่โรยราร่วงหายอวิชชาหมดไปได้เป็นดีที่สุด[๐๔.๐๓] (๑๕/๒๐๖)