มาฝากความเห็นไว้ให้กัน
รวมถึงทุกท่านที่มอบดอกไม้ใหด้วยค่ะ
.........................................
มีพระเถระหลายรูปที่มีความเห็นว่า นิพพานเป็นอนัตตา
เช่น
ท่านพุทธทาส
“ผู้ที่ได้เห็นความเป็นอนัตตาของนิพพานแล้วเท่านั้น ที่จะนิพพานได้ ถ้ายังยึดถือนิพพานด้วยความเป็นนิพพานอยู่ ยึดถือว่านิพพานเป็นของเราอยู่แล้ว ก็ยังเป็นอุปาทานในนิพพานอยู่เรื่อย”
พุทธทาสภิกขุ ตุลาริกธรรม หน้า ๔๖๓
หรือ พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต)
“ ทำไมท่านพุทธทาสจึงพูดขึ้นมาเลยว่า 'นิพพานก็สักว่านิพพาน ไม่ใช่ตัวตน เป็นอนัตตาเสมอกันกับสิ่งอื่น'
ตามที่เร้าข้าใจได้จากการมองดูคำสอนของท่าน ก็คือ ท่านพุทธทาสเห็นว่า เรื่องนิพพานเป็นอนัตตานี้ชัดเจน แจ่มแจ้งอยู่แล้ว ไม่เป็นปัญหาอะไรที่จะต้องมาถกเถียงชี้แจงกัน และความชัดเจนนั้นก็คือ ว่าไปตามหลักธรรมนิยาม ที่นิยมพูดกันให้ง่าย เป็นหลักไตรลักษณ์ หรือ สามัญลักษณ์ คือ หลักตามพุทธพจน์ที่ว่า
'๑ สพฺเพ สงฺขารา อนิจจา - สังขารทั้งปวง เป็นอนิจจัง
๒ สพฺเพ สงฺขารา ทุกขา - สังขารทั้งปวงเป็นทุกขัง
๓ สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา - ธรรมทั้งปวง เป็นอนัตตา'
แสดงความหมายกันตามหลักว่า สังขาร คือ สังขตธรรม ได้แก่ขันธ์ ๕ ทั้งหมด ล้วนเป็นอนิจจัง (ไม่เที่ยง) เป็นทุกข์ และธรรมทั้งปวง ไม่ว่าสังขตธรรม คือ สังขาร ก็ตาม อสังขตธรรม คือ วิสังขาร ได้แก่นิพพาน ก็ตาม เป็นอนัตตา (ไม่เป็นอัตตา) หมดทั้งสิ้น
ถ้าพูดแบบสามัญลักษณะ ก็บอกว่า
- ทุกอย่างที่เป็นสังขาร คือ สังขตธรรม ล้วนไม่เที่ยง เป็นทุกข์ คงทนอยู่มิได้ เสมอกันหมด
- ทุกอย่างที่เป็นธรรม ไม่ว่า สังขตธรรม คือ สังขาร หรือ อสังขตธรรม คือ วิสังขาร ล้วนเป็นอนัตตา เสมอกันทั้งสิ้น”
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต) พระไทยใช่เขาใช่เรา? หน้า ๔ -๕