ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2550 มาตรา 43 ได้บัญญัติเกี่ยวกับสิทธิเสรีภาพในการประกอบกิจการของบุคคลไว้ดังนี้

“มาตรา 43 บุคคลย่อมมีเสรีภาพในการประกอบกิจการหรือประกอบอาชีพและการแข่งขันโดยเสรีอย่างเป็นธรรม

การจำกัดเสรีภาพตามวรรคหนึ่งจะกระทำมิได้ เว้นแต่โดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมาย เฉพาะเพื่อประโยชน์ในการรักษาความมั่นคงของรัฐหรือเศรษฐกิจของประเทศ การคุ้มครองประชาชนในด้านสาธารณูปโภค การรักษาความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน การจัดระเบียบการประกอบอาชีพ การคุ้มครองผู้บริโภค การผังเมือง การรักษาทรัพยากรธรรมชาติหรือสิ่งแวดล้อม สวัสดิภาพของประชาชน หรือเพื่อป้องกันการผูกขาดหรือขจัดความไม่เป็นธรรมในการแข่งขัน”

ในการดำเนินการทางธุรกิจปัจจุบัน ต้องแข่งขันกับตลาดโลกการค้าเสรี (FTA-Free Trade Area) ตามแนวคิดระบบตลาดเสรี ซึ่งบางทีก็เรียกกันว่า “ระบบทุนนิยม” (Capitalism) (ดร.ไสว บุญมา,2552. [Online]. Available URL : http://www.sarut-homesite.net/2009/07/คิดถึงอะดัม-สมิธ-1-ดร-ไสว/) ซึ่งในสังคมไทยกำลังประสบกับปัญหาสองกระแสที่ขัดแย้งกัน คือ ซีกหนึ่งเป็น "ระบบวัตถุนิยมหรือบริโภคนิยม" (Materialism/Consumerism) และอีกซีกหนึ่งเป็น "พอเพียงนิยม"(Sufficientism) ผู้ศึกษาจึงได้ศึกษารูปแบบธุรกิจที่เห็นว่าอยู่ระหว่างสองกระแสดังกล่าว คือ “วิสาหกิจชุมชน" (SMCE- Small and Micro Community Enterprise) ซึ่งเป็นธุรกิจที่เล็ก ๆ ในท้องถิ่น มีเอกลักษณ์ของตนเอง เป็นการประกอบกิจการแบบใช้ฝีมือ อันแสดงถึงภูมิปัญญาท้องถิ่นของคนในท้องถิ่นในชนบท

พระราชบัญญัติส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน พ.ศ. 2548

มาตรา 6 เมื่อกรมส่งเสริมการเกษตรได้รับคำขอจดทะเบียนและเห็นว่าวิสาหกิจชุมชนที่ยื่นคำขอจดทะเบียนมีลักษณะและวัตถุประสงค์ถูกต้องตามหลักเกณฑ์ที่คณะกรรมการประกาศกำหนด ให้กรมส่งเสริมการเกษตรรับจดทะเบียนและออกใบสำคัญแสดงการจดทะเบียนแก่วิสาหกิจชุมชนนั้น

วิสาหกิจชุมชน กับมาตรการทางภาษีแบบมีส่วนร่วม

โดยที่เศรษฐกิจชุมชนเป็นพื้นฐานของการพัฒนาเศรษฐกิจแบบพอเพียง และโดยที่เศรษฐกิจชุมชนในปัจจุบันจำนวนหนึ่งยังอยู่ในระดับที่ไม่พร้อมจะเข้ามาแข่งขันทางการค้าทั้งในระดับภายในประเทศและระหว่างประเทศ สมควรให้มีการส่งเสริมความรู้และภูมิปัญญาท้องถิ่น การสร้างรายได้ การช่วยเหลือซึ่งกันและกัน การพัฒนาความสามารถในการจัดการและการพัฒนารูปแบบของวิสาหกิจชุมชน อัน จะยังผลให้ชุมชนพึ่งพาตนเองได้และพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนให้มีความเข้มแข็งพร้อมสำหรับการแข่งขันทางการค้าในอนาคตไม่ว่าในระดับใด รวมไปถึงการพัฒนาวิสาหกิจชุมชนไปสู่การเป็น ผู้ประกอบกิจการขนาดย่อมและขนาดกลางต่อไป แต่การมีข้อจำกัดสองประการ คือ การประกอบการยังไม่เป็นที่ยอมรับของหน่วยงานของรัฐหรือเอกชนอื่นๆ เนื่องจากไม่มีกฎหมายรองรับ และ ข้อมูลของผู้ประกอบการกลุ่มเป้าหมายยังไม่ชัดเจน ทำให้การสนับสนุนจากภาครัฐไม่ตรงกับความต้องการที่แท้จริง จึงมีการประกาศใช้พระราชบัญญัติส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน พ.ศ. 2548 ขึ้น

โดยวิสาหกิจชุมชนนั้นจะมีสถานะเป็นหน่วยภาษี ซึ่งรายได้จากกิจการของวิสาหกิจชุมชน ย่อมถือเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 39 แห่งประมวลรัษฎากร และกิจการของวิสาหกิจชุมชนที่ได้กระทำในราชอาณาจักร อาจอยู่ในบังคับต้องเสียภาษีมูลค่าเพิ่มด้วย

ภาครัฐพยายามที่จะสนับสนุนวิสาหกิจชุมชนอย่างต่อเนื่อง โดยได้นำมาตรการทางภาษีเข้ามามีส่วนร่วมในการส่งเสริมและกระตุ้นให้วิสาหกิจชุมชนสามารถเติบโตและก้าวไปสู่การเป็นผู้ประกอบกิจการขนาดย่อมและขนาดกลางต่อไป ดังนั้น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังจึงได้ออกกฎกระทรวง ฉบับที่ 266 (พ.ศ. 2551) ออกตามความในประมวลรัษฎากร ว่าด้วยการยกเว้นรัษฎากร ลงวันที่ 16 พฤษภาคม พ.ศ. 2551 กำหนดให้เพิ่มข้อความต่อไปนี้เป็นข้อ (78) ของข้อ 2 แห่งกฎกระทรวง ฉบับที่ 126 (พ.ศ. 2509)ฯ "เงินได้ของวิสาหกิจชุมชนตามกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน เฉพาะที่เป็นห้างหุ้นส่วนสามัญหรือคณะบุคคล ที่มิใช่นิติบุคคล ซึ่งมีเงินได้ไม่เกินหนึ่งล้านสองแสนบาท สำหรับปีภาษีนั้น ทั้งนี้ สำหรับเงินได้พึงประเมินที่ได้รับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2551 ถึงวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2553 และให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่อธิบดีกำหนด" ซึ่งกรมสรรพากรได้มีประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับภาษีเงินได้ (ฉบับที่ 168) เรื่อง กำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเพื่อการยกเว้นภาษีเงินได้ สำหรับเงินได้ของวิสาหกิจชุมชนตามกฎหมายว่าด้วยการ ส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน เฉพาะที่เป็นห้างหุ้นส่วนสามัญหรือคณะบุคคลที่มิใช่นิติบุคคล ลงวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2551 โดยมีหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขเกี่ยวกับวิสาหกิจชุมชนที่ ได้รับยกเว้นภาษีเงินได้ ไว้ดังนี้

1 ) วิสาหกิจชุมชนต้องจดทะเบียนและ ได้รับใบสำคัญแสดงการจดทะเบียนจากกรม ส่งเสริมการเกษตรตามพระราชบัญญัติส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน พ.ศ. 2548

(วารสารสรรพากรสาส์นประจำเดือน พฤศจิกายน 2551. [Online]. Available URL : http://www.sanpakornsarn.com/page_article_detail.php?aID=189)