บทสัมภาษณ์ผู้ทรงคุณวุฒิด้านสังคม

ศ.กิตติคุณ ดร.พัทยา สายหู

ตอบตามประสบการณ์ที่ทำงานในสายงานที่ได้สัมผัสกับ UNESCO โดยตรง จึงอาจจะคาดเคลื่อนกับความเป็นจริงได้

บทบาทของท่านกับการทำงานร่วมกับ UNESCO

การทำงานกับ UNESCO เริ่มจากการร่วมเป็นกรรมการฝ่ายที่เกี่ยวข้องกับสังคมและวัฒนธรรมในกรรมการแห่งชาติฯ เข้าใจว่าเพราะพื้นฐานวิชาการที่สอนในมหาวิทยาลัยที่อาจจะเกี่ยวข้องกับบางด้านของกระทรวงศึกษาธิการ ในฐานะแม่งานที่ประเทศไทยเป็นสมาชิกขององค์การ UNESCO (เป็นหลายวาระแต่ไม่ได้เก็บบันทึกเอกสารไว้ว่าเมื่อใดบ้าง) นอกจากการเสนอความคิดเห็นในที่ประชุมกรรมการฯ เพื่อพิจารณาแผนงานขององค์กรระยะต่างๆ เตรียมข้อเสนอของประเทศต่อที่ประชุมใหญ่ในแต่ละครั้ง ไม่เคยได้มีโอกาสเข้าร่วมประชุมใหญ่ที่ UNESCO จึงไม่คุ้นเคยกับระบบงานจริงขององค์กรนี้ เคยร่วมประชุมกับสำนักงานสาขาในภูมิภาคบ้างแต่สำหรับรายละเอียดได้มีอะไรเป็นพิเศษ

ความสำเร็จของ UNESCO สำหรับประเทศไทย คืออะไร? คุณประโยชน์ต่อสังคมไทยในมุมมองของท่านคืออะไร?

ความสำเร็จของ UNESCO สำหรับประเทศไทยคงเป็นเรื่องการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรม ที่กระทรวงศึกษาธิการรับผิดชอบโดยตรงมากกว่าในด้านสังคมที่ได้มีโอกาสเข้าไปร่วมทำงาน อาจจะเป็นเพราะว่าทำงานอยู่สายวิชาการมากกว่าด้านนโยบายและปฏิบัติ  มติต่างๆในแผนงานของ UNESCO ที่เกี่ยวกับทางสังคมดูจะมีเป้าหมายเร่งด่วนในส่วนประเทศที่มีปัญหาด้านสังคมที่ต้องเร่งพัฒนามากกว่าประเทศไทย แต่ถึงประเทศไทยจะไม่ได้รับงบประมาณโครงการใหญ่ๆ ก็ได้รับแนวคิดและหลักการที่เสนอของที่ประชุมใหญ่ และตัวอย่างโครงการที่ UNESCO สนับสนุนพอเป็นแนวทางสำหรับการพัฒนาทางวิชาการได้ เขาใจว่าในสาขาอื่นๆ ของกิจกรรม UNESCO เช่น การศึกษาทางวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรม ที่ประเทศไทยมีหน่วยงานรับผิดชอบปฏิบัติประจำควรที่ได้รับคุณประโยชน์จาก UNESCO ชัดเจนคุ้มกับค่าบำรุงที่ประเทศสมาชิกจ่ายให้องค์กร

จากการดำเนินงานของ UNESCO สำหรับประเทศไทย..ความล้มเหลวหรือปัญหาที่ต้องเเก้ไขคืออะไร?

ความล้มเหลวหรือปัญหาที่ต้องแก้ไขในการดำเนินงานของ UNESCO สำหรับประเทศไทยในส่วนที่รับผิดชอบ คงไม่ใช่ความผิดของ UNESCO ที่ไม่สามารถให้โครงการและงบประมาณปฏิบัติกิจกรรมได้พอเพียง เพราะประเทศไทยอาจจะไม่ได้อยู่ในกลุ่มเป้าหมายของแผนงาน UNESCO ในช่วงระยะของแผนบางกิจกรรม เพราะประโยชน์หลักของยูเนสโกคือเปิดมุมมองของปัญหาระดับโลกหรือภูมิภาค ให้ประเทศสมาชิกได้ร่วมรู้และเป็นแนวทางกับปัญหาเฉพาะของตนเอง เพื่อเป็นการแก้ไขปัญหาของตนเองในทางเลือกที่เหมาะสมต่อไป หน้าที่ของ UNESCO คงไม่ใช่มาแก้ปัญหาให้ประเทศสมาชิกได้ในทุกเรื่อง เพราะองค์กรอาศัยมติของที่ประชุมกำหนดกิจกรรมตามความต้องการของสมาชิกส่วนใหญ่ในแต่ละเวลาของช่วงสมัย ผลงานที่เป็นประโยชน์ของ UNESCO น่าจะอยู่ที่แสดงปัญหาสำคัญๆของโลกที่กระทบประเทศส่วนใหญ่ให้สมาชิกได้รับรู้ และพิจารณาแนวทางการแก้ไขที่ UNESCO เสนอแนะ

จากความล้มเหลวข้างต้น UNESCO ควรจะปรับปรุงอย่างไร?

การดำเนินงานของ UNESCO สำหรับประเทศไทยโดยเฉพาะมีความล้มเหลวอย่างไรหรือไม่ สำหรับสาขาอื่นนั้นไม่มีความเห็นแต่ในส่วนของสังคมศาสตร์ นอกจากข้อมูลที่ได้จากการประชุมสาขาแต่ละครั้งและแผนงานของ UNESCO ที่ให้ที่ประชุมพิจารณาเสนอข้อคิดเห็นจากมุมมองของประเทศไทย แต่พอสรุปได้ว่า UNESCO มีความล้มเหลวที่ควรจะปรับปรุงอย่างไร และเนื่องจากไม่มีหน่วยงานในบังคับบัญชาที่จะรับโครงการและงบประมาณที่จะมาบริหารจัดการให้เกิดเป็นรูปธรรม และประสบปัญหาอุปสรรคในการดำเนินงานที่พอจะเห็นข้อเสนอแนะแก้ไขได้ จึงไม่สามารถตอบข้อนี้ได้

ข้อเสนอแนะที่เพิ่มเติม

ถ้าแต่ละสาขาจัดกิจกรรมของ UNESCO ประเทศไทยต้องมีหน่วยงานของรัฐรับเป็นเจ้าภาพ ของงานที่จะรับข้อเสนอแนะเชิงวิชาการ ทั้งของผู้เชี่ยวชาญ UNESCO และนักวิชาการของประเทศสมาชิก ไปประกอบการวางนโยบายและปฏิบัติได้ตามสมควร เช่น ในสาขาสังคมศาสตร์มีประธานจากกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ก็จะสามรถใช้ประโยชน์จากแผนงานโครงการ MOST ของ UNESCO ได้ตามสมควรแทนที่จะมีแต่กรรมการผู้แทนนักวิชาการหรือผู้แทนหน่วยงานที่ไม่มีอำนาจในการตัดสินใจ มาช่วยกันพิจารณาแผนงานประจำปีขององค์การสำหรับการประชุมใหญ่เท่านั้น นอกจากนั้น แนวคิดและข้อเสนอแนะของ UNESCO มีผู้สนใจใคร่รู้นอกเหนือจากในหมู่กรรมการหรือไม่