·        ไม้จิ้มฟันปลายทู่

·        Tongue scraper ใช้ขูดลิ้นกำจัดคราบplaque

ประสบการณ์วิชาปฏิบัติการทันตกรรมป้องกันปีการศึกษา 2553 ครั้งที่ 2 เรื่อง การวิเคราะห์การควบคุมคราบจุลินทรีย์ทางกลและทางเคมี วันที่ 4 พ.ย. 2553

แนะนำผลิตภัณฑ์ดูแลสุขภาพช่องปากที่เหมาะสมกับผู้ป่วยในแต่ละราย

ผู้ป่วยรายที่ 1   

ผู้ป่วยชายไทยอายุ 53 ปี มาพบทันตแพทย์ด้วยอาการเสียวที่คอฟัน จากการตรวจฟันพบว่าผู้ป่วยมีฟันสึกที่คอฟันทั้งปาก ไม่มีฟันผุ มีแผ่นคราบจุลินทรีย์และหินน้ำลายเล็กน้อยถึงปานกลางทั้งปาก

ยาสีฟัน 

ควรใช้ยาสีฟันที่ลดอาการเสียวฟัน ซึ่งส่วนผสมที่สำคัญในยาสีฟันประเภทนี้ ได้แก่

• Stannous fluoride โดยจะเข้าไปอุดท่อเนื้อฟัน ทำให้ลดอาการเสียวฟันได้
• Potassium nitrate จะลดการนำกระแสประสาทบริเวณปลายประสาทฟัน โดยลดการเกิดaction potential จากPotassiumซึ่งทำให้เกิดHyperpolarization
• Strontium chloride โดยจะเข้าไปอุดท่อเนื้อฟัน ทำให้ลดอาการเสียวฟันได้

แปรงสีฟันและเทคนิคการแปรงฟัน

ควรใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม และใช้เทคนิคการแปรงฟันแบบModified Stillman’s โดยวางขนแปรงติดกับเหงือก กดขนแปรงลงและค่อยๆขับลงจากเหงือกสู่ฟัน จะเป็นการนวดเหงือกไปในตัว และจังหวะสุดท้ายคือ การปัดแปรงเมื่อแปรงมาถึงบริเวณตัวฟัน

อุปกรณ์เพิ่มเติม

• Proxabrush ทำความสะอาดซอกฟันที่มีเหงือกร่น
  
• 
  

หมายเหตุ หากผู้ป่วยใช้ยาสีฟันที่มีส่วนผสมเหล่านี้แล้วก็ไม่จำเป็นต้องใช้น้ำยาบ้วนปาก เพื่อเป็นการลดค่าใช้จ่ายแก่คนไข้

ผู้ป่วยรายที่ 2

ผู้ป่วยหญิงไทยอายุ 24 ปี มาพบทันตแพทย์เนื่องจากที่ฟันมีรอยฝ้าขาวแทบทุกซี่ โดยให้ประวัติว่าได้รับการจัดฟันมาประมาณ 3 ปี

ยาสีฟัน

ควรใช้ยาสีฟันที่มีส่วนผสมของLiquid calcium (Liquid calcium คือ แคลเซียมที่อยู่ในรูปของสารละลายน้ำได้ และ สามารถแตกตัวได้สารละลายแคลเซียม 0.19% W/W)

หรือยาสีฟันที่มีส่วนผสมของamorphous calcium เช่น CPP-ACP(Casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate) ซึ่งมีคุณสมบัติในการสร้างโครงร่าง และผลิตผลึกแคลเซียม กับฟอสเฟต ที่เป็นส่วนประกอบของฟัน กลับมาหาตัวฟันได้

แปรงสีฟันและเทคนิคการแปรงฟัน

ควรใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม ขอบสูง ลักษณะคล้ายตัวV และใช้เทคนิคการแปรงฟันแบบCharter’s method ซึ่งตรงข้ามกับmodified Bass techniqueโดยแปรงบริเวณซอกbracket แล้วใช้เทคนิคการแปรงฟันแบบModified Bass techniqueแปรงที่ตัวฟัน. จากนั้นใช้เทคนิคการแปรงฟันแบบScrub technique ที่bracket

น้ำยาบ้วนปาก

                ควรใช้น้ำยาบ้วนปากที่มีส่วนผสมของFluoride หรือใช้น้ำยาบ้วนปากสำหรับคนไข้จัดฟัน

อุปกรณ์เพิ่มเติม

• Superfloss ซึ่งประกอบด้วย 3 ส่วน ได้แก่
  • ส่วนปลายที่แข็งใช้สอดผ่านซอกฟันที่ใส่bracketไว้
  • ส่วนที่เป็นฟองน้ำมาโอบแนบด้านข้างของฟันโดยใช้นิ้วบังคับขัด
  • ส่วนเส้นใยที่เหลือใช้ทำความสะอาดซอกฟันเช่นเดียวกับไหมขัดฟันปกติ
  • 
    
  • 

ผู้ป่วยรายที่ 3

ผู้ป่วยหญิงไทย อายุ 72 ปี มาพบทันตแพทย์เนื่องจากคอฟันมีสีดำและเสียวเวลาดื่มน้ำเย็น จากการตรวจพบว่ามีเหงือกร่น โดยทั่วไปและมีฟันผุที่รากฟันหลายซี่ทั่วทั้งปาก

ยาสีฟัน

ควรใช้ยาสีฟันที่ลดอาการเหงือกอักเสบ และเสริมสร้างสุขภาพเหงือกให้แข็งแรง โดยมีส่วนผสมของเกลือและวิตามินซี ซึ่งเกลือจะช่วยลดการสะสมของคราบแบคทีเรีย และวิตามินซีจะเสริมสร้างเส้นเลือดและเหงือก โดยการเสริมสร้างcollagen fiber

แปรงสีฟันและเทคนิคการแปรงฟัน

ควรใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม และใช้เทคนิคการแปรงฟันแบบModified Stillman’s ซึ่งเมื่อพิจารณาถึงอายุของผู้ป่วย ผู้ป่วยอาจไม่สามารถจับแปรงสีฟันได้แน่นเพียงพอ ดังนั้นจึงอาจพิจารณาให้ใช้แปรงสีฟันไฟฟ้าในการแปรงฟันแทนแปรงสีฟันธรรมดา

น้ำยาบ้วนปาก

ควรใช้ที่มีส่วนผสมของFluorideเพื่อป้องกันฟันผุ และมีส่วนผสมของสารที่ช่วยลดอาการเสียวฟัน

อุปกรณ์เพิ่มเติม

• Proxabrush
• Floss ชนิดtapeที่ผสมfluoride(Dental tape with fluoride)

ผู้ป่วยรายที่ 4

ผู้ป่วยหญิงอายุ 45 ปี เป็นโรคปริทันต์อักเสบเรื้อรังและทำการรักษาโดยการขูดหินปูนและเกลารากฟันเสร็จสิ้นแล้ว วันนี้มาพบทันตแพทย์ทำศัลยกรรมปริทันต์

ยาสีฟัน

ยาสีฟันที่ใช้ควรมีส่วนผสมของสารยับยั้งการเจริญของเชื้อแบคทีเรีย และสารต้านการอักเสบ เช่น CPC : Cetyl Pyridinium Chloride, Triclosan

แปรงสีฟันและเทคนิคการแปรงฟัน

ในช่วง 1-2 วันแรกหลังรับการผ่าตัด ที่ไม่สามารถแปรงฟันได้ ควรใช้น้ำยาบ้วนปากที่มีส่วนผสมของChlorhexidineแทนการแปรงฟัน

เมื่อเริ่มแปรงฟันได้ ควรใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม และใช้เทคนิคการแปรงฟันแบบCharter’s และใช้ผ้าก็อซชุบน้ำยาบ้วนปากที่มีส่วนผสมของChlorhexidineเช็ดบริเวณตัวฟัน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการทำความสะอาดฟัน

น้ำยาบ้วนปาก

ควรใช้ชนิดAntiplaque ซึ่งมีส่วนผสมของChlorhexidine 0.12-0.2%

อุปกรณ์เพิ่มเติม

                ควรใช้อุปกรณ์ที่ไม่ทำการกระทบกระเทือนต่อเหงือกของคนไข้ ได้แก่

• ไม้จิ้มฟันปลายทู่
• Tongue scraper ใช้ขูดลิ้นกำจัดคราบplaque
• 
  

        จากตัวอย่างผู้ป่วย 4 รายข้างต้น นอกจากทันตแพทย์จะแนะนำผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสมให้ผู้ป่วยเลือกใช้แล้ว ยังต้องคำนึงถึงตัวผู้ป่วยด้วยว่าเค้ามีความพร้อมที่จะใช้ผลิตภัณฑ์ตัวไหนบ้าง ทั้งนี้เพราะผลิตภัณฑ์ทุกอย่างมีข้อจำกัดเรื่องคุณสมบัติ ราคา ความสามารถและเวลาของผู้ป่วยที่จะใช้ผลิตภัณฑ์

         จะเห็นได้ว่าการเลือกผลิตภัณฑ์ดูแลสุขภาพช่องปากที่เหมาะสม  นอกจากจะช่วยทำให้อาการของโรคที่เกิดขึ้นในช่องปากผู้ป่วยทุเลาลงและดีขึ้นแล้ว ผลที่ได้ทางอ้อมคือ ผู้ป่วยยังสามารถนำความรู้ที่ได้จากการใช้ผลิตภัณฑ์ไปใช้ในชีวิตประจำวันได้ต่อไปและอาจจะยังสามารถนำความรู้เหล่านี้ไปแนะนำให้ผู้อื่นได้อีกด้วย

ทิ้งท้าย  เคยได้วลีนี้มั้ยคะ  "อัตตานัง อุปมัง กะเร"  ก็คือ การเอาใจเขามาใส่ใจเรา หากคนในสังคมได้รู้จักคำนี้และนึกขึ้นได้ในใจอย่างน้อยวันละหนึ่งครั้ง ความขัดแย้งหลายๆอย่างที่อาจจะเกิดขึ้นได้ในสังคมน่าจะลดน้อยลงหรือบรรเทาลง อย่างน้อยก็ความเข้มข้นของสีที่เกิดขึ้นในสังคมก็น่าจะดูสบายตามากขึ้น คนๆหนึ่งยิ้มมากขึ้นวันละหนึ่งครั้งก็คงจะดี…

                                                         สมเด็จพระราชบิดาและพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช