การที่ศาสนามีหลายนิกายหลายลัทธิหลังการสิ้นพระชนม์ของศาสดาหรือเจ้าของลัทธินั้นๆในการต่อมานั้น      สามารถแสดงให้เห็นถึงความเจริญรุ่งเรืองของศาสนาหรือลัทธิความเชื่อนั้นๆในแต่ละกาลสมัย ถิ่นฐาน ภูมิประเทศ ภูมิอากาศ พื้นฐานความเชื่อเดิม ค่านิยม ขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงามที่มีอยู่

จากการศึกษาประวัติศาสาตร์มนุษย์นั้น  สมัยที่ศาสนาหนึ่งๆมีการแตกลัทธินิกายมากที่สุดนั้น เป็นกาลสมัยที่มนุษย์มีจิตใจดีงามใฝ่หาความจริงและความเจริญงดงามของชีวิตจิตใจมากกว่าวัตถุ (บ้างเป็นการขยายความ,บ้างก็เป็นการผนวกหรือปรับให้เข้ากับภูมิประเทศ-อากาศหรือความเชื่อเดิม )

พุทธศาสนานั้นเคยมีเป็นสิบๆนิกาย ( สังฆิกะวาท, อันธกะ,เอกวยหาริกะ, โลโกตตรวาท, พหุศุรติยะ, โคกุลิกะ, สรวาสติวาทิน)   ปัจจุบันเหลือแค่เเถรวาท,มหายาน ???    ;  คริสต์มีคาทอลิก,โปรแตสฯ  ???