คิดว่า น่าจะอยู่ที่กระบวนการคิดวิเคราะห์ค่ะ แต่ต้องทำร่วมกับชาวบ้าน

เช่น อาจเริ่มจากสิ่งที่ชาวบ้านต้องการ (ชาวบ้านมักต้องการสิ่งที่เป็นรูปธรรม) สมมติว่าการศึกษา ก็ให้ช่วยกันคิดต่อว่า

ถ้าจะมีการศึกษาอย่างที่ต้องการนั้น ต้องทำอะไรบ้าง

ในอีกด้านหนึ่งก็ต้องถามว่า ถ้าได้การศึกษาอย่างที่ต้องการแล้ว จะเกิดการเปลี่ยนแปลงอะไรบ้าง

การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น ใช่เป้าหมายสุดท้ายที่คาดหวังหรือไม่ การศึกษาอย่างเดียวจะทำให้เกิดสิ่งที่คาดหวังได้จริงหรือ จะต้องมีอะไรอีก

แค่ค่อยๆคิดไล่ไปก็น่าจะเห็นภาพใหญ่ขึ้น ซับซ้อนขึ้น (และบางทีอาจจะทำให้เหน็ดเหนื่อยท้อใจได้มากขึ้นเหมือนกัน)

แล้วค่อยช่วยๆกันหาจุดเริ่มต้นทำงาน ควรจะเริ่ม ณ.จุดที่จะเป็น คานดีดคานงัด หมายถึง จุดที่เริ่มต้นแล้วส่งผลไปสู่การคลี่คลายจุดอื่นๆ จรีงๆแล้วอาจจะมี 2-3 เรื่องสำคัญที่ต้องทำก่อน

หา "ผู้เล่น" ให้ชัดเจน ว่าแต่ละเรื่องจะ "ทำงานกับใครอย่างไร"

หากเริ่มต้นจากตัวเอง  จะทำอะไรได้บ้าง

...

เป็นข้อเสนอเชิงหลักการทำงานน่ะค่ะ ... ไม่รู้ว่าจะได้เรื่องรึเปล่า