สวัสดีครับอาจารย์ณัฐพัชร์ครับ
- นอกจากมีประเพณีทำขวัญข้าวที่เป็นเหมือนกุศโลบายสืบสานมรดกทางสังคมวัฒนธรรมจากรุ่นหนึ่งสู่รุ่นหนึ่งแล้ว ข้าวก็เป็นขวัญของคนไทยอย่างแนบแน่นและลึกซึ้งด้วยละครับ
- ครอบครัวของอาผมครอบครัวหนึ่ง ย้ายถิ่นฐานจากบ้านนอก จังหวัดอุทัยธานีมาอยู่กรุงเทพกับลูกหลานจนกลายเป็นคนกรุงเทพฯไปแล้ว แกปลูกข้าวไว้ในกระถางตั้งเด่นไว้หน้าบ้าน ๒-๓ กระถาง ผมเพิ่งได้ไปเยี่ยมบ้านแกเมื่อต้นปีนี้ พอเดินเข้าไปก็เจอกอข้าวที่ว่านี้ เลยแปลกใจ แรกเลยก็คิดว่าแกคงปลูกไว้เพื่อกระตุ้นความสำนึกรู้ให้แก่ตนเองว่าอย่าลืมพื้นเพและรากเหง้าของตนเอง แต่ดูแล้วก็น่าจะมีมากกว่านั้น เพราะมีการปลูกเหมือนเป็นรุ่นๆไม่ให้ขาดหาย พอถามเอาความแล้วก็เป็นอย่างที่คิดจริงๆ
- แกบอกว่า ต้นข้าวที่เห็นนี้ เป็นข้าวที่เพาะต่อๆกันมาจากข้าวเปลือกเมล็ดเดียวที่ได้มาจากพิธีแรกนาขวัญที่สนามหลวงเมื่อหลายปีมาแล้ว อาผมบอกว่า วิ่งเข้าไปแย่งกับผู้คนมาได้หลายเมล็ดแล้วก็นำมาแบ่งๆกันไป แกเหลือเมล็ดเดียว เลยเอามาเพาะไว้ พอออกรวงก็กลายเป็นได้อีกหลายเมล็ดก็เพาะต่ออีก ตอนนี้เลยกลายเป็นหลายกอและหลายรุ่น ก็เลยปลูกเอาไว้เป็นสิ่งมงคลในบ้าน
- นาแรกของอาจารย์ที่ไปถ่ายรูปมาจากบ้านคลองมหาสวัสดิ์ อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม และนำมาแบ่งปันกันไว้นี้มีความหมายมากครับ ทั้งคลองและนาแรก ในอีกความหมายหนึ่งของนาแรก
- คลองมหาสวัสดิ์นี้ เป็นคลองที่ขุดด้วยแรงงานคนเมื่อ ๑๗ พฤษภาคม ๒๔๐๓ โดยรัชกาลที่ ๔ เพื่อเป็นชลมารคสำหรับเสด็จไปนมัสการองค์พระปฐมเจดีย์ที่มลฑลนครชัยศรีในอดีต ต่อมาก็เป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายคูคลองในพื้นที่ทำเกษตรกรรมที่ดีที่สุดของประเทศ ต่อจากระบบคูคลองของทุ่งรังสิตที่ขุดขึ้นก่อนหน้านั้นเพื่อทำเป็นแหล่งผลิตข้าวของประเทศ ซึ่งเป็นระบบคูคลองเพื่อการจัดการชลประทานที่ดีที่สุดในยุคแรกๆของประเทศ ปีนี้คนพุทธมณฑลเลยจัดกิจกรรมรำลึก ๑๕๐ ปีคลองมหาสวัสดิ์ ซึ่งอาจารย์ณัฐพัชร์คงร่วมทำงานช่วยหน่วยงานของท้องถิ่นและชาวบ้านในพื้นที่หลายอย่าง
- สองฝั่งคลองของคลองมหาสวัสดิ์นั้นเป็นที่ดินที่รัชกาลที่ ๔ ได้ทรงแบ่งซอยเป็นหลายแปลงให้แก่พระราชโอรส พระราชธิดา และพระบรมวงศานุวงศ์ ซึ่งแทบจะเรียกได้ว่าผืนดินแถวบ้านคลองมหาสวัสดิ์ในอำเภอพุทธมณฑลนั้นชื่อเจ้าของในโฉนดที่ดินนั้นคือพระเจ้าแผ่นดิน จนแม้กระทั่งปัจจุบัน บางส่วนก็ยังทรงเป็นของในหลวง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ซึ่งได้ให้ชาวบ้านเช่าทำนาและเป็นที่อยู่อาศัยโดยขายสืบทอดกันเพื่อทำนา ทำกินทำอยู่ได้ แต่ไม่ให้ขายเก็งกำไรและไปทำกิจการอย่างอื่น ชาวบ้านแถวนั้น รวมทั้งองค์กรท้องถิ่น เขาทำนาแถวนั้นอย่างภาคภูมิใจมากครับ เพราะเป็นการทำนาแรกในความหมายของการทำนาบนที่ดินของพระเจ้าแผ่นดิน
- ที่บ้านคลองมหาสวัสดิ์นี้ มีชาวบ้านที่ทำนาบัวเจ้าเก่าแก่อยู่ แกปลูกบัวฉัตรแดงและสืบทอดกันไว้ทั้งในครอบครัว ญาติพี่น้อง และในหมู่ชาวบ้านท้องถิ่น เมื่อมีเทศกาลและพระราชพิธีสำคัญที่จะต้องใช้ดอกบัว ก็จะนำเอาดอกบัวที่เลือกสรรอย่างดีนี้ไปให้สำนักพระราชวังจัดเป็นดอกไม้ในพระราชพิธีต่างๆ ฟังดูแล้วช่างงดงามครับ เป็นดอกใจที่ปฏิบัติบูชาต่อนาแรกเหมือนกัน
- ชาวบ้านแถวพุทธมณฑลทำเฉลวและศาลบูชาแม่พระโพสพสวยงามและมีรายละเอียดหลายอย่างมากกว่าแถวบ้านนอกครับ ผมเคยไปเห็นที่ชุมชนบ้านมะเกลือ อำเภอคอลงโยง จังหวัดนครปฐม ก็เลยนำมาเขียนรูปบันทึกไว้ ชาวบ้านไม่ได้เรียกว่านาแรกและวิธีทำกิจกรรมก็แตกต่างกันไปบ้าง โดยที่วัดของชุมชนนั้น จะมีรูปปั้นและเทวสถานของแม่พระโพสพอยู่ในวัดด้วย
- เมื่อจะทำขวัญนาและขวัญข้าวก็จะเป็นการไหว้แม่พระโพสพนำสิ่งของไปจัดพิธีกรรมสำคัญนี้ด้วยกันอย่างที่อาจารย์ได้ไปเห็นและนำมาบันทึกถ่ายทอดไว้ใน แม่ : สื่อพลังทางจิตวิญญานเพื่อสุขภาวะทางจิตใจ เมื่อเสร็จแล้วก็นำเอาสิ่งของในพิธีไปวางไว้ในศาลขวัญข้าวและไหว้สาแม่โพสพของชาวบ้านแต่ละเจ้าต่อไปอีกทีหนึ่ง
- รูปถ่ายได้บรรยากาศชีวิตความเป็นชนบทดีจังเลยนะครับ