คำสอนทางพุทธศาสนามีเรื่อง พละ แปลว่า กำลัง ซึ่งจำแนกออกเป็น ๕ ประการ คือ
๑ ความเชื่อ (ศรัทธา)
๒ ความขยัน (วิริยะ)
๓ ความระลึกได้ (สติ)
๔ ความตั้งมั่นของใจ (สมาธิ)
๕ ความรู้เชิงเหตุผล (ปัญญา)
อธิบายว่า ๑และ๕ ต้องสมดุล ถ้า ๑ มากเกินไปก็งมงาย ถ้า๕ มากเกินไปก็จะหัวแข็ง...
๒ กับ ๔ ก็จะต้องสมดุล เพราะถ้า๒ มากเกินไปก็จะฟุ้งซ่าน หรือถ้า๔ มากเกินไปก็จะง่วง...
๓ ยิ่งมากยิ่งดี จะเป็นตัวตรวจสอบทำให้ ๑/๕ และ ๒/๔ เท่ากัน...
ความเครียดจากการเรียนนั้น เกิดเพราะ ๒ มากเกินไป และ ไม่ได้ใช้ ๓ เป็นตัวตรวจสอบให้เกิดความสมดุล...
ดังนั้นๆ การที่เรารู้สึกเครียดๆ แล้วไปนั่งสมาธิ นั่นเป็นการเพิ่มความเครียด เพราะใช้ความขยันไปฝืนจิตให้เกิดสมาธิ...ประมาณนี้
ความเห็นส่วนตัว โดยพิจารณาจากประสบการณ์ตัวเอง ครับ..
อนึ่ง คนที่ความขยันสูง ใจตั้งมั่นสูง เค้าจะไม่ค่อยเครียด (สังเกตตัวเองในบางครั้งก็ได้) เพราะ ความระลึกรู้ในขณะนั้นสูงนั่นเอง
เจริญพร