คืออะไร ?  คำว่า "การถ้อยทีถ้อยปะติบัต" เป็นศัพท์สมัยเก่าที่แปลมาจากภาษาตะวันตก เป็นภาษาทางนิติศาสตร์และรัฐศาสตร์ น่าจะมาจากคำในภาษาอังกฤษว่า reciprocity ถ้าแปลแบบสมัยใหม่ ก็คือ "หลักต่างตอบแทน" ขอให้สังเกตว่า คำว่า "ปะติบัติ" ก็เป็นการสะกดคำแบบเก่า ในปัจจุบันใช้คำว่า "ปฏิบัติ"

ใช้อย่างไร ? ก็ตอบว่า ใช้ได้ทั้งที่มีความตกลงระหว่างกัน และไม่มีความตกลงระหว่างกัน ซึ่งหลักนี้ใช้มากในความสัมพันธ์ระหว่างรัฐอีกด้วย มิใช่แต่เพียงความสัมพันธ์ระหว่างเอกชน

ใช้ตอนไหน ? ก็ใช้ได้ทุกตอนที่เรามองเห็นว่า ฝ่ายตรงข้ามอาจมีสถานการณ์อันเป็นประโยชน์ต่อกันได้ในอนาคต การเจรจาให้มีการกระทำเพื่อผลประโยชน์ที่อาจเกิดขึ้นระหว่างกันก็ใช้ได้

ใช้เพราะเหตุผลใด ? ก็ตอบได้ว่า ถ้าเราอยากมีความสัมพันธ์อันดีกับฝ่ายที่มีผลประโยชน์ไม่ต้องตรงกับเราทุกอย่าง การถ้อยทีถ้อยปฏิบัติ ก็จะทำให้การอยู่ร่วมกันเป็นไปได้ และความสัมพันธ์ระหว่างกันอาจจะพัฒนาอย่างแนบแน่นมากขึ้น

อาทิ แม้มีผู้ร้ายที่หนีคดีจากต่างประเทศเข้ามาในประเทศไทย บ่อยครั้งที่รัฐบาลไทยก็ส่งผู้ร้ายนั้นคืนแก่ประเทศต้นทาง จะเห็นว่า ในวินาทีที่มีการส่งผู้ร้ายข้ามแดน ประเทศไทยอาจไม่มีผลประโยชน์เกี่ยวข้องอย่างใดกับการกระทำครั้งนี้ แต่ในอนาคต ก็อาจมีผู้ร้ายที่หนีจากประเทศไทย ไปยังประเทศดังกล่าวก็ได้ ซึ่งในวินาทีข้างหน้านั้น ประเทศดังกล่าวก็จะต้องคำนึงถึงหลักถ้อยทีถ้อยปฏิบัติ เพื่อประโยชน์ของประเทศไทย