เจ้าความรู้ที่เรียกว่า "ความรู้ฝังลึก" ตามที่ค้นและพบนั้น จะเป็นความรู้ของ "จิต..."

ความรู้ของจิตนั้นเป็นส่วนที่แยกออกจากความของ "สมอง"

ความรู้ที่บรรจุอยู่ใน "สมอง" ที่ขด ๆ อยู่นั้น สามารคิดได้ นึกได้

แต่ถ้าวันใดสมองส่วนนั้น ส่วนที่เก็บนั้น เสียหายหรือพังไป ก็ไม่สามารถนึกขึ้นได้ไปตลอดกาล

สมองนี้ก็เปรียบ "หน่วยความจำชั่วคราว" คือ มีใช้ชั่วคราวในชีวิตนี้ เมื่อสมองตายทุกอย่างที่บรรจุอยู่ในสมองก็ "จบ..."

สิ่งที่เราเรียนรู้จากหนังสือ จากมหาวิทยาลัยต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งความรู้ที่เกิดจาก "การอ่าน" "การดู" และ "การฟัง" เป็นส่วนที่บันทึกอยู่ใน "หัวสมอง..." นาน ๆ ไปก็ลืม...

แต่ทว่ามีความรู้ที่หลุดลงไปสู่จิตนั้นจะเป็นความรู้ที่เกิดจาก "การปฏิบัติ" เกิดจากประสบการณ์โดยเฉพาะอย่างยิ่งประสบการณ์ที่ต้องแลกมาด้วยความเป็นและ "ความตาย..."

ความรู้ที่หลุดไปยังจิตนี้ หลุดลงไปโดยเราไม่รู้ตัว คือเรื่องของเรื่อง ความรู้แบบนี้มันหลุดลงไปในทุกขณะที่ก้าวเดิน ไม่ว่าเราจะมอง จะเห็น จะได้ยิน จะได้กลิ่น หรือจะสัมผัสอะไรมา จิตของเรารับรู้และเก็บไว้ได้หมด

แต่ปัญหามันอยู่ที่ว่าเราจะเอาสิ่งที่จิตเก็บอยู่นี้เอามาใช้ได้อย่างไร...?

ดังนั้นหากเราสังเกตุให้ดี ความรู้ประเภทนี้ถ้าผุดขึ้นมานั้นจะมีเหตุ มีปัจจัยนำ เช่น เราได้เห็น หรือได้สัมผัสสถานที่เดิม ๆ กลิ่นเดิม ๆ พอเห็นปุ๊บความเชื่อมโยงแห่งจิตก็จะไปดูสิ่งที่เราเคยสัมผัสมาปั๊บ

แต่สิ่งเหล่านี้จะขึ้นมาได้มากหรือน้อยนั้นขึ้นอยู่กับ "กำลังของสติ..."

ถ้าสติอ่อน สติไม่กล้าแข็ง สติไม่ "นิ่ง" ขึ้นมาแล้วก็หายไป

แต่ถ้าหากสติเรามี สมาธิเรากล้าแข็ง ขึ้นมาปุ๊บ แล้วเราทำให้สตินิ่งได้ปั๊บ ก็เหมือนกับเส้นด้ายที่เรากำลังดึงความรู้นั้นอยู่ไม่ขาดหาย

สติหลุด เส้นด้ายก็ขาด ความรู้ก็หาย

สติอยู่ เส้ยด้ายก็อยู่ ความรู้ก็ยังคงอยู่ให้อย่างเฟื่องฟูให้เราดึง

ดังนั้นเมื่อมีสิ่งใดมากระทบเราจะต้องดึงไว้ให้ได้ อันนี้อย่างหนึ่ง คือ เป็นความรู้ฝังลึกที่โผล่ขึ้นมาตามสภาพแวดล้อที่สัมผัส

อย่างที่สองได้ ผู้ที่มีสมาธิของจิต คือ ผู้ที่รู้จักทำจิตใจให้เป็น "สมาธิ"

ผู้ที่เคยฝึกสมาธิมาในระดับหนึ่ง เมื่อต้องการความรู้เรื่องใด เขาจะทำจิตนิ่ง ๆ เราใช้จิตที่นิ่ง ๆ นั้นขุด คุ้ยลงไปในแหล่งที่เก็บข้อมูลขนาดใหญ่ที่สะสมข้อมูลไว้อย่างเยอะแยะมากมาย นั่นก็คือ "จิต" ของเราเอง

จิตที่นิ่ง ๆ ก็จะประมวลผลข้อมูลตามที่เราต้องการออกมา สิ่งที่ใดออกมานี้จึงเป็นความรู้ที่สำคัญหนักหนา เพราะประมวลออกมาจากจิตใจ

ดังนั้นจึงมีสองทางที่จะสามารถดึงความรู้ฝังลึก (Tacit Knowledge) นี้ออกมาได้

คือ หนึ่ง เมื่อสภาพแวดล้อมเอื้ออำนวย ความรู้โผล่ปุ๊บก็ให้รีบดึงปั๊บ อันนี้ความรู้ที่ออกมานั้นบางครั้งก็ได้ประโยชน์ บางครั้งก็ไม่ได้ประโยชน์ คือ ไม่จำเป็นต้องใช้ หรือออกมาได้ก็ไม่ทันเวลา

หรือสอง ใช้จิตนิ่ง ๆ ขุดและค้นลงไปตามสิ่งที่เราต้องการ ณ ขณะนั้น ความรู้แบบนี้จะ "ตรง" กับความจำเป็นที่เราจะใช้และทันเวลา

แต่ถึงอย่างไร ถ้ามีความรู้ฝังลึกใด ๆ โผล่ออกมาก็ต้องรีบเก็บ รีบบันทึก และ "ดึง" ออกมาให้ได้มากที่สุด

จากนั้นจึงค่อย ๆ พัฒนา "สมาธิ" ของตนเองให้ "นิ่ง" เพื่อที่จะรู้หลัก รู้แนว รู้ทาง ที่จะสามารถไป "โหลด" ออกมูลออกจากจิตมาใช้ตามความต้องการให้ได้อย่างทันที ทันเวลา...