กว่า 40 ปีที่ผ่านมา การใช้ปุ๋ยในนาข้าว ส่วนใหญ่มักเป็นการแนะนำ แบบครอบจักรวาล ให้ใช้ปุ๋ยสูตร 16-20-0 สลับกับ ปุ๋ยยูเรีย หรือ 46-0-0 โดยไม่ต้องให้ปุ๋ยตัวท้ายหรือโปตัสเซียมเลย โดยเฉพาะที่นาภาคกลางซึ่งเป็นดินเหนียว ด้วยเชื่อกันว่า ดินเหนียวมีโปตัสเซียมอุดมสมบูรณ์อยู่แล้ว

แต่ในความเป็นจริง เมื่อต้นข้าวให้ผลผลิต ย่อมต้องใช้ธาตุอาหารต่างๆ ในดินมาเป็นวัตถุดิบ ในการสร้างเมล็ดข้าวแต่ละเมล็ด การจัดการธาตุอาหารตามความต้องการของพืช หรือใส่ธาตุอาหารที่พืชต้องสูญเสียไปกับผลผลิต จึงเป็นสิ่งจำเป็น ที่จะช่วยให้เกิดความสมดุลและยั่งยืน ลองคิดดูนะครับ ต้นไม้ก็เหมือนคนเรา ที่ต้องการอาหารต่างๆเพื่อการเจริญเติบโต ถ้าขาดธาตุอาหารบางอย่างไป ก็จะเกิดภาวะที่เขาเรียกกันว่า ทุพโภชนาการ ทำให้ร่างกายอ่อนแอ แคระแกรน โตช้า พัฒนาการต่างๆ ก็พลอยถดถอยไปด้วย ต้นไม้ก็เช่นกัน ถ้าต้องเติบโตในดินที่เสียสมดุลของธาตุอาหาร เช่น มีธาตุอาหารที่จำเป็นในการเติบโต ธาตุใดธาตุหนึ่งขาดหายไป ต่อให้ใส่ปุ๋ยตัวอื่นครบถ้วน ต้นข้าวก็ไม่สามารถเติบโตได้อย่างสมบูรณ์หรอกนะครับ

ท่านทราบหรือไม่ว่า ในข้าวเปลือก 1 ตัน ประกอบด้วยไนโตรเจน 20 กก.ฟอสฟอรัส 5 กก.และโปตัสเซียม อีก 20 กก.ไม่นับรวมธาตุอาหารรองอื่นๆอีก และในฟางข้าว 1 ตัน ประกอบด้วย ไนโตรเจน 6 กก.ฟอสฟอรัส 800 กรัม และโปตัสเซียมอีก 17 กก.ในการเก็บเกี่ยวผลผลิตเราก็เอาธาตุอาหารต่างๆเหล่านี้ออกไปด้วย ถ้าเราไม่เติมสิ่งที่สูญเสียไปเหล่านี้คืนให้กับดิน แล้วอะไรจะเกิดขึ้น

ลองมาคิดดูกันนะครับ พื้นที่ปลูกข้าวในเมืองไทยกว่า 65 ล้านไร่ ได้ผลผลิต 25 ล้านตัน ถ้าเก็บเกี่ยวเอาเฉพาะผลผลิตออกไป แสดงว่าเราเอาปุ๋ยไนโตรเจนและโพแทสเซียม ออกจากที่นาข้าวอย่างละ 5 แสนตันและฟอสฟอรัส 1 แสนตันต่อปีครับ ในส่วนของฟางข้าว แต่ละปีเรามีฟางข้าวประมาณ 25 ล้านตัน มีสัดส่วนของไนโตรเจน 1.5 แสนตัน คิดเป็นเงินประมาณ 1,800 ล้านบาท ถ้าเราเผาฟางข้าวอย่างทุกวันนี้ ก็เท่ากับเผาเงินทิ้งไปมูลค่ามหาศาลนะครับ แถมยังต้องสูญเสียอินทรียวัตถุและสิ่งมีชีวิตต่างๆในดิน รวมทั้งยังทำลายสิ่งแวดล้อม ก่อให้เกิดสภาวะเรือนกระจก ที่ส่งผลให้อากาศร้อนขึ้น ร้อนขึ้น และร้อนขึ้นอย่างทุกวันนี้

ฉะนั้น ถ้ายังไม่เลิกเผาฟางข้าว ก็คงต้องก้มหน้าก้มตา เสียเงินซื้อปุ๋ยราคาแพงมาใช้ทดแทนกันตลอดไปละครับ อย่าลืมนะครับฟางข้าวมีประโยชน์ โปรดช่วยกันดูแลให้ย่อยสลายอยู่ในที่นาของเราเถอะนะครับ

ที่นี้กลับมาดูเรื่องปุ๋ยกันบ้าง เราจะเพิ่มธาตุอาหารให้ดินโดยใช้ปุ๋ยอะไรนั้น อันนี้คงต้องพิจารณากันให้รอบด้านนะครับแต่ยังยึดหลักความสมเหตุสมผล เหมาะกับทุนในกระเป๋า และที่ต้องไม่ละเลยกันก็คือ ต้องรักษาสิ่งแวดล้อมไว้ให้ลูกหลานด้วย ถ้าเราทำนาโดยไม่ใส่ปุ๋ยเคมีเลย ตามกระแสนิยมเกษตรอินทรีย์ ลองดูนะครับว่าปุ๋ยอินทรีย์ต่างๆมีธาตุอาหารเฉลี่ยแต่ละตัวเท่าไร

ไนโตรเจน 1-2 % ,

ฟอสฟอรัส 0.1-0.5 %

และ โปตัสเซียม 0.1-1 %

ซึ่งก็ขึ้นอยู่กับว่าเราเลือกใช้วัตถุดิบอะไรด้วย ยกตัวอย่างเช่นถ้าใส่ขี้วัว ซึ่งมีอัตราส่วนปุ๋ยเท่ากับ 1.1-0.4-1.6 ก็หมายความว่าถ้าต้องผลิตข้าวให้ได้ไร่ละ 500 กก.ต้องใช้ขี้วัวแห้ง 1 ตัน จึงจะเท่ากับปริมาณไนโตรเจนที่ติดไปกับข้าวเปลือก ทีนี้คนที่ทำนาหลายไร่จะไปหาขี้วัวมาจากไหน สู้ราคาได้หรือไม่ ดังนั้นทางสายกลางดีที่สุดครับ ใส่ปุ๋ยอินทรีย์-ชีวภาพนำและปุ๋ยเคมีวิทยาศาสตร์เสริม แต่จะนำ จะเสริมอย่างไร ติดตามกันต่อฉบับหน้า สวัสดีครับ