ความเห็น


ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)

ปาก-ท้องและของกิน

รู้จัก “อาหาร” ในมุมมองที่มากกว่า “อาหาร”

หนึ่งในปัจจัยสี่ที่สำคัญต่อการดำรงชีวิตของมนุษย์ นั่นคือ “อาหาร” ไม่ว่าจะอยู่ในสังคมและวัฒนธรรมลักษณะใดก็ตาม จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องสอบถามเรื่องความเป็นอยู่โดยเฉพาะเรื่องปาก-ท้อง สังเกตุได้จาก “กินข้าวหรือยัง” “กินข้าวกันไหม” “หิวไหม” เป็นต้น การศึกษาทางมานุษยวิทยาเป็นการศึกษาเชิงลึกเพื่อทำความเข้าใจในแง่มุมของความรู้สึกนึกคิด การเปลี่ยนแปลง และความเคลื่อนไหวของผู้คนในแต่ละวัฒนธรรม ซึ่ง “อาหาร” ในมุมมองของคนทั่วไปอาจจะเป็นแค่รสชาติ บรรยากาศ สถานที่ แต่ในทางมานุษยวิทยา “อาหาร” เป็นได้มากกว่านั้น เพราะอาหารที่ผ่านการกลั่นกรองจากวัฒนธรรม อาจกลายเป็นประตูบานใหญ่ที่เปิดไปสู่การเรียนรู้ในหลายเรื่อง โดยเฉพาะเรื่องราววิถีชีวิตวัฒนธรรมของผู้คนที่แตกต่างหลากหลาย

ปรากฏการณ์เกี่ยวกับอาหารในยุคโลกาภิวัตน์จึงครอบคลุมหลายมิติ ในทางการเมืองอาหารถูกใช้เป็นเครื่องมือการต่อสู้ของคนกลุ่มต่างๆ ความขัดแย้ง การแย่งชิงที่ดินและทรัพยากรนำไปสู่ภาวะไร้ความมั่นคงทางอาหาร ในมิติของสุขภาพก็เกิดภาวะ “อยากอด” ของคนมีอันจะกินคู่ขนานไปกับภาวะ “อดอยาก” ของคนไม่มีจะกิน เกิดการพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารเสริม/ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใหม่ๆเพื่อรองรับตลาดผู้บริโภคที่ระแวดระวัง ใส่ใจในสุขภาพ ในเชิงสุนทรียะ/ผัสสะ สถาบันอาหาร ไม่ว่าจะเป็นวิทยาลัย มหาวิทยาลัย โรงเรียนสอนทำอาหาร โรงแรมชั้นนำ นิตยสารเกี่ยวกับอาหาร รายการทีวี หนังสือคู่มืออาหาร ได้ทำหน้าที่สร้างสรรค์เมนู ผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ อย่างต่อเนื่อง เพื่อตอบโจทย์เรื่องความอร่อย คุณค่าทางโภชนาการ สุนทรียรสของอาหาร และความรื่นรมย์ของการกิน

“อาหาร” ในแบบฉบับของมานุษยวิทยาจึงเป็นการทบทวนและวิพากษ์วัฒนธรรมการกินในชีวิตประจำวัน การกินอาหารที่หลากหลายเป็นช่องทางที่ทำให้เรารู้จักคนอื่น ตลอดจนชี้ชวนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ทางการเมือง เศรษฐกิจ และรากของวัฒนธรรมซึ่งแฝงอยู่ในกระบวนการผลิต การแลกเปลี่ยน และการตระเตรียมอาหาร ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ขอเชิญชวนท่านผู้สนใจ ตลอดจนท่านผู้ซึ่งในอนาคตจะกลายเป็นผู้มีส่วนร่วมในการกำหนดชะตากรรมของปากท้องและชีวิตผู้คน ร่วมส่งบทความวิชาการเพื่อรับการพิจารณานำเสนอในการประชุมประจำปีทางมานุษยวิทยา ครั้งที่ 9 เรื่อง ปาก-ท้องและของกิน: จริยธรรมและการเมืองเรื่องอาหารการกิน ซึ่งจะจัดขึ้นในระหว่างวันที่ 25-27 มีนาคม 2553 ณ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ภายใต้หัวข้อย่อยดังต่อไปนี้

อาหารกับพลวัตทางสังคม

การเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมการกิน ประเภทของอาหาร และการปรุงแต่งอาหาร สะท้อนให้เห็นถึงความเคลื่อนไหวทางสังคมและวัฒนธรรมอย่างไร การสืบค้นสังคมและวัฒนธรรมของมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ผ่าน “ซาก” ของคนและอาหาร นัยทางสังคมและวัฒนธรรมของอาหารในจารึก และประวัติศาสตร์ของสงคราม ความขัดแย้ง การไล่ล่าอาณานิคมอันสืบเนื่องมาจากอาหาร นัยทางการเมืองและวัฒนธรรมของการประดิษฐ์อาหารประจำชาติและประจำท้องถิ่น ความเป็นต้นตำหรับและความหลากหลายของอาหารในแต่ละท้องถิ่นในกระแสโลกาภิวัตน์ การเกิดขึ้นของอาหารแนวใหม่ (Fusion food) สะท้อนถึงภาพเคลื่อนไหวทางสังคมอย่างไร

การวิเคราะห์ความหมายทางวัฒนธรรมของอาหาร

การสร้างหรือปรุงแต่งรสสัมผัสตั้งแต่ภาพ กลิ่น เสียง และรสชาติมีผลอย่างไรต่ออาหาร มีอาหารประเภทไหน รสสัมผัสชนิดใดที่ถูกทำให้ลืมหรือถูกรื้อฟื้นขึ้นมาใหม่ รสนิยมในการบริโภคกับประเด็นเรื่องอัตลักษณ์ ข้อกำหนด ข้อห้าม ข้อยกเว้นทางศาสนาและความเชื่อซึ่งสัมพันธ์กับวัฒนธรรมการกินและการเซ่นสังเวย ตลอดจนการถือกำเนิดของมายาภาพเกี่ยวกับอาหารในโลกสมัยใหม่ ความหมายของมารยาทในการกินอาหาร มารยาทบนโต๊ะอาหาร ประสบการณ์และความแตกต่างในมิติของเพศสภาวะสัมพันธ์อย่างไรกับวัฒนธรรมการกินและรังสรรค์อาหาร ร่างกายเล่าถึงอาหารและอาหารเล่าถึงความใฝ่ฝันเกี่ยวกับร่างกายอย่างไร อาหารกับการเปลี่ยนผ่านของความเป็นชาติพันธุ์ อัตลักษณ์ทาง และชนชั้นภายใต้วัฒนธรรมการกิน

จริยธรรมของอาหารการกิน

ความตะกละคือข้อกล่าวหาทางศีลธรรมที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมการบริโภคทั้งในเชิงเศรษฐกิจและโดยเฉพาะในทางวัฒนธรรม คำถามคือ ความตะกละเป็นหลักการสากลหรืออยู่ที่ว่าผู้บริโภคมากเป็นใครในสังคมกันแน่มายาคติเกี่ยวกับการกินของแปลกและหายาก การกินคน และความอิหลักอิเหลื่อทางจริยธรรมในอุตสาหกรรมการผลิตอาหาร

อนาคตของอาหารและมนุษยชาติ

อิทธิพลของอุตสาหกรรมข้ามชาติกับประเด็นเรื่องความมั่นคงทางอาหาร ทำไมความอดอยากจึงยังคงเป็นปัญหาในหลายภูมิภาคของโลก อุตสาหกรรมอาหารสัมพันธ์กับปัญหาการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพอย่างไร ร่างกายของมนุษย์เปลี่ยนแปลงไปจากการผลิตอาหารในอุตสาหกรรมยุคใหม่เพียงใด ขบวนการอาหารทางเลือกจะเป็นทางออกให้กับมนุษยชาติได้หรือไม่

สำหรับบทความที่นำเสนอจะต้องเป็นบทความใหม่ที่ไม่เคยเผยแพร่มาก่อน ผู้สนใจส่งบทคัดย่อเพื่อพิจารณาได้ถึงวันที่ 1 กันยายน 2552 ศูนย์ฯ ขอสงวนสิทธิ์ในการพิจารณาคัดเลือก และจะประกาศผลการคัดเลือกภายในวันที่ 7 กันยายน 2552 ผู้ที่ได้รับการคัดเลือกต้องส่งบทความฉบับเต็มและนำเสนอในเวทีการประชุมวิชาการทางมานุษยวิทยาในเดือนมีนาคม 2553

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมโทร 0 2880 9429 ต่อ 3811,3812 หรือที่ www.sac.or.th

ขอขอบคุณในการประชาสัมพันธ์

ศิวัช นนทะวงษ์ ประสานงานวิชาการ

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี