วันนี้ผมนำคำหนองบัวมาฝาก  โดยจะขอหยิบยกมาจากใบบล็อคของ ท่านอาจารย์วิรัตน์ ทุนทางสังคมของอำเภอหนองบัว นครสวรรค์ที่ผมได้เคยลงไว้ก่อนหน้านี้โดยคัดลอกมาจากต้นฉบับครับ เชิญกันได้ตามอัธยาศัยเลยครับ

อนุรักษ์ภาษาถิ่นหนองบัว นครสวรรค์

วัตถุประสงค์ เพื่อทบทวนเอกลักษณ์ภาษาถิ่นให้คงไว้คู่บ้านเรา

ผู้จัดทำโดย นาย เสวก ใยอินทร์ สมาชิกกลุ่ม พริกเกลือ

คำเตือน คำต่อไปนี้เป็นคำเฉพาะถิ่นของคนหนองบัว ส่วนมากเป็นคำเพี้ยนซึ่งชาวบ้านพดจนติดปากกันมา และที่อย่างยิ่งคนโบราณมักใช้คำเปรียบเปรย เปรียบเทียบอาจมีบางคำที่สาธารณะชนอ่านแล้วไปในทางที่หยาบคายผู้อ่านควรมีการตรึกตรองพิจารณาในการอ่านให้ดี

 

 

• พริกเกลือ ปลาร้าสับ อีสานเรียกปลาร้าบอง แจ่วบอง

• ทะลา ลานกว้าง มากมาย ,มักใช้กับลานหน้าบ้าน

• ประตูแพ ประตูรั้วหน้าบ้านไม้ไผ่ขัด ชุมชนชาวหนองขัวจะปลูกบ้านในบ้านไม้ยกสูงและมีใต้ถุนโล่งบ้านส่วนมากจะมีการทำรั้วแบบใช้ไม้รวกขัดสานและแสดงให้เห็นถึงความเพียรได้เป็นอย่างสูงเพราะแต่ละบ้านมีพื้นที่ไม่ใช่น้อย

• เหนียน อิจฉา ริษยา

• คู่ดอง คู่มั่น

• เกือก รองเท้าแตะ

• มุ้งอีโต๊ป ผ้าห่มหนาๆ

• ผ้าห่ม ผ้าขะม้า

• ผ้าเช็ดกุย ผ้าขนหนู

• กำแฝก ตะไคร้ คงเพราะว่ามีลักษณะคล้ายหญ้าแฝก

• ปลาเกลือ ปลาเค็ม

• ส้มแผ่น มะม่วงกวนแผ่น

• ข้าวเม่า กะยาสารท ชาวบ้านจะทำกันในบุญสารทไทย ที่มีส่วนผสมในการ ถั่ว น้ำอ้อย งา ข้าวตอก ข้าวพอง หรือในพุทธประวัติเรียกว่า ข้าวทิพย์ ไอ้ข้าวพองที่ว่านี้ทำมาจากข้าวเหนียวที่สดๆนำมาคั่วแล้วตำคัดเอาแกลบออกเหลือแต่เม็ดข้าวเหนียวเมล็ดแบนๆ ที่มาทำข้าวเม่าพล่า ข้าวเม่าทอด ซึ่งมีขั้นตอนการทำที่ยุ่งมากในการทำข้าวเมาและก่อนที่จะมาทำเป็นข้าวพองต้องมาคั่วให้พองก่อนที่จะมากวนเป็นกระยาสารท เลยชาวบ้านเรียกว่ากวนข้าวเม่า

• ขนมห่อ จะทำด้วยแป้งข้าวเหนียว มีไส้คลายขนมใส่ไส้ห่อด้วยใบตองจะทำกันในงานบุญเข้าพรรษา และเมื่อทำแล้วก็นำไปให้ญาติผู้ใหญ่ ชาวบ้านมักเรียกบุญเข้าพรรษาว่าบุญขนมห่อแทน

• รถอีตุ๊ก รถอีแต๋น

• รถอีแต๋น รถไถเดินตาม

• กระชั้น กระชั้นชิด

• ไม้ราว ไม้นาบข้าว

• ไม้คันหลาว ไม้หาบข้าว

• กะม่อง ตะค่อง

• ใบตองพวง ใบตองควง ตองตรึง ตองกึง

• ต้นปีบ กาสะรอง

• ซิหว่า เป็นคำต่อท้ายคำพูด, ซิว่า เช่น ใช่จัดเลยซิหว่า

• เหมาะจัด สวยมาก

• เอี่ยมจัดเลย สะอาดมากๆ

• กระซ่า ตระกร้า

• กะแซง ตระแกรง

• ไม้กำปัด คือไม้กวาดซึ่งเกิดจากการมัดรวมแล้วมาใช้ปัดกวาด เช่น ไม้กำปัดใบคะมอญ ซึ่งทำมาจากต้นขัดมอญ

• ระหัด เครื่องสูบน้ำ

• ศาลารม ศาลาหมู่บ้าน ศาลาพักร้อน

• ขี้หนี้ การเป็นหนี้

• ตะโอ๊บ กบ

• ตะครัว ห้องครัว

• ไปนอนถึงที่ ไปนอนในที่นอน

• เมาะ ที่นอน

• อู่ เปลนอน

• อู่รถ ที่จอดเก็บรถ

• ไม้กำตาก ไม้เช็ดก้นน่าจะ มาจากคำว่าตำก้น

• บ็อค ส้วมแห้งขุดหลุมด้านล่าง ไม่มีหลังคา

• เงย แหงนมอง

• มอด โหม่ รอด โผล่

• แห้น แทะเล็ม

• พ่อใหญ่ ตา

• แม่ใหญ่ ยาย

• กระโล้ ภาชนะคล้ายกระด้งแต่ใหญ่มากไว้ตากของ

• เสวี่ยน อ่านว่า สะ เหวี่ยน คือ อุปกรณ์การเกษตรใช้ร่วมกับเกวียนไว้โค้งต่อบนเกวียนเพื่อการบรรทุกข้าวให้ได้มาก ทำจากไม้ไผ่สานคล้ายเสื่อรำแพนของทางอีสาน กว้างประมาณเมตรถึงเมตรครึ่ง ความยาวสามารถโค้งรอบเกวียนได้

• น้องแอ่ง เขียดทรายตามหนองน้ำ

• นอกชาน ชานบ้าน เรือนชาน

• กะเตียง ตะเกียง

• น้ำมันบ็อค น้ำมันขี้โล้ น้ำมันเครื่องที่หมดการใช้งาน

• ผักไห มะละ

• ไม้ซ่าว ไม้สอยผลไม้

• เพลัย สิ่งที่ต่อเติมยื่นออกจากตัวบ้านเช่นชายคา

• ก่อนงาย ใกล้สว่าง มักใช้เช่น ไปกินข้าวงายหน้า คือไปกินข้าว

• น้องเพล ใกล้เที่ยง

• โอ่งเหล็ก ถังแกลอน 200 ลิตร

• โอ่งใหญ่ โอ่งเกษตร

• เริ้ม อาการของคนที่ออกหน้าออกตา

• เอาแรงกัน ช่วยกันทำงาน เช่นเดียวกับลงแขก

• หัวเปลือก จอมปลวก

• โอ้ง อ้อม ไม่ไปทางตรง

• ขึ้นแรง นำสิ่งของมาช่วยเมื่อมีงาน

• ยากะแล็ต บุหรี่ เพี้ยนมาจาก ซิคกาแลต

• กระทาย กล่องใส่หมาก

• เข้าก้น อาการของคนเดินตามกัน

• ปลาเห็ด ทอดมัน

• ไม่กว่าซิ ไม่มากไปกว่านี้ได้อีก

• ออทิด ใช้เรียกแทนชื่อลูกเขยที่ผ่านการบวชเรียนมา

• พยับลมบ่มใบไม้ ร้อนอบอ้าวคล้ายฝนจะตกมีเมฆลอย

• ขี้สะเหรด เสมหะ

• ขี้คับตูด อาการของคนท้องผูกถ่ายไม่ออก

• เห็นราก อาการของคนที่อย่าจะอวก

• มาด้วยความเซ่อใจ มาแบบด้วยความทุลักทุเลไม่รู้ว่าจะได้อะไรเกิดขึ้น

• แม่มึง สามีใช้เรียกภรรยา

• พ่อมึง ภรรยาใช้เรียกสามี

• กวัดกวาย คำอุทาน ใช้กับสิ่งที่ไม่อยากจะให้เกิดกับตัวเรา

• ไปสัง ใช้นำหน้าเรียกผู้ตายแล้ว

• กินโสชีวิต กินเหมือนคนอดอยาก

• เหิ่อ อวดตัวเองว่าดูดีกว่าผู้อื่น

• เป็นประเหิ่อ เป็นผื่นคันบวม

• เอิ้น เช่นเดียวกับเรียก

• แหงะ หันหน้ากลับไปมอง

• เขียวปัด เขียวมากมาก เช่น ว้ายยย..แลฝ่นมาเขี่ยวปัดเลย

• บ่องขี้ บ่งขี้ การผ่าท้องเข้าใส้ออกเช่นการทำปลา

• ตีเหาะอีเหน ตีให้กระจุยกระจาย

• ทิ้งอย่างห่อยาเขียว ทิ้งเกะกะเลี่ยลาดไปทางไหนก็เจอ เมื่อก่อนแขกที่มาเกี่ยวข้าวมักกินยาเขียวผสมน้ำเพื่อคลายร้อนและทิ้งไว้เลี่ยลาดตามท้องนา

• ขี้ลงท้อง ท้องเสีย

• แหกกะแซง ทำอะไรไม่อยู่ในขอบเขตผิดจากคนอื่น

• ซู่กระซิว การที่ใช้ตะแกรงไม้ไผ่ไปดักช้อนปลาซิวหน้าทางน้ำไหล

• โหงกระซิว การใช้สวิงหรือ ตะแกรง เหวี่ยงซ้าย-ขวาไปมาเพื่อให้ปลาติด

• กระซ่อ มาจากคำว่าตะกร้อ ภาชนะไม้ไผ่หรือหวายสาน เช่น ตะกร้อสร้อยผลไม้

• กระซ่อเหยื่อ ภาชนะคล้ายตะค่องแต่ไม่มีคอจะเย็บผ้าดิบต่อเป็นปากถุงและมีหูรูดที่ปากชาวบ้านใช้ใส่เขียดเกี่ยวเบ็ด

• ถุงแห ถุงตาข่ายด้านบนปากมีหวายโค้งกลม ไว้ใส่ปลา หรือที่มีชื่อเรียกว่าถุงตะเคียว

• สะบก หรือตะลุมพุกทำจากไม้มีด่ามลักษณะคล้ายค้อนไว้ทุบตี หรือตำ

• ซ้อมข้าว การตำข้าวแบบใช้ครกใหญ่

• กระเพล่า ข้าวที่มีเมล็ดสมบูรณ์

• นั่งเอกเขนก นั่งลอยหน้าลอยตา

• น้ำขี้ตีด หรือน้ำขี้กรีด น้ำขังเสียตามบ้านที่เน่าเหม็น

• โม้ม กินอาหารคำโต ไม่ว่าจะชินเท่าไรก็ใส่ปากทีเดียวหมด

• โฮบ การซดน้ำต้มหรือแกงมีเสียงดัง

• ขมุย ขุยของสัตว์ที่อยู่ในรู เช่น แย้อุดขมุย

• คันที่นอน วิดน้ำจับปลาต้องนำดินมาทำคันกั้นก่อน

• จู๋ ไหปลาร้า เช่น จู๋ใหญ่ จู๋กลาง

• แดดบด แดดมีเมฆบังคงจะมาจากบดบัง

• เอนหลัง นอนพักชั่วครู่

• ทำสี คล้ายคำว่าทำท่าจะทำแสดงถึงท่าทางต่าง เช่น ทำสีเราจะมาทางนี้เค้าก็ไปทางอื่น

คงจะพอแล้วเพียงคำ1คำมีหลากหลายเช่นคำจำพวกที่ออกเสียงเพี้ยนจากคำเดิมยังมีมาก

ขึ้นอยู่ว่าบ้านไหนไห้อ่านออกเสียงสำเนียงนั้นเพราะจากสำเนียงพูดมาเป็นภาษาเขียนค่อนข้ายากมา

ทางบ้านในโคกมะตูมบางกลุ่ม เนี้ย มะเขี่ย พริกเกีย เป็นต้น

ทางเนินตาเกิด แถบทางโคกมะกอก ให้ทำเหนอๆเข้าไว้ลากหางเสียยาวเท่าไรได้ยิ่งดี

เช่น อาลัยมันช่างยกใหญ่ล้าวววววววววว......