• เจริญพรโยมอาจารย์วิรัตน์

• วันนี้อาตมายังไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับท่านเจ้าคุณพระเทพสิทธินายกแต่มีคำบอกเล่าจากชาวหนองบัวก็เลยขออนุญาตนำมาเผยแพร่ในที่นี้

• แต่ถ้ามีข้อมูลจากเอกสารก็จะได้นำมาเผยแพร่อีกที คนเก่าคนแก่เล่าว่าท่านไปศึกษาพระปริยัติธรรมยังวัดมหาธาตุฯ กรุงเทพฯ ในยุคที่มีเจ้าประคุณสมเด็จพระวันรัต(เฮง เขมจารีมหาเถระ)เป็นผู้บริหารการศึกษาในวัดมหาธาตุฯ
• สมเด็จพระวันรัต เฮง เขมจารี ท่านเป็นนักการศึกษานักบริหารกิจการคณะสงฆ์และเป็นที่โปรดปรานของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส
• อาจารย์สุลักษณ์ ศิวรักษ์ได้กล่าวถึงท่านสมเด็จพระวันรัต เฮง เขมจารี ว่า "...ท่านเป็นผู้ปลุกปั้นการศึกษาแบบใหม่ เจ้าคุณสมเด็จเขมจารีท่านมีความคิดที่ก้าวหน้าทางการศึกษาและการบริหาร"
• อาตมาคิดว่าแนวคิดเรื่องการศึกษาของสมเด็จวันรัต เฮง เขมจารี นี้ย่อมมีอิทธิพลต่อการศึกษาของเยวชนของท่านเจ้าคุณพระเทพสิทธินายกอย่างแน่นอนในการคิดก่อตั้งโรงเรียนหนองบัวเทพวิทยาคมในหนงอบัว
• ยังมีคำบอกเล่าต่อมาอีกว่า ท่านเจ้าคุณพระเทพสิทธินายกนั้นท่านเป็นผู้เคร่งครัดในระเบียบวินัยตามพุทธบัญญัติเป็นอย่างมากซึ่งก็สอดคล้องกับการดำรงสมณเพศและปฎิปทาของสมเด็จพระวันรัต เฮง เขมจารีที่ว่า

"...แม้ในทางพระวินัย ก็ไม่ยอมให้โทษเกิดขึ้นได้โดยรู้ตัว แม้จะเป็นอาบัติเล็กน้อยเพียงใดก็ตาม...กวดขันในเรื่องการทำวัตรสวดมนต์ รักษาศีลาจารวัตร อุดหนุนพระปริยัติศึกษา และเอื้อเฟื้อทางด้านการศึกษาของเยาวชนด้วย"

• ยิ่งท่านสมเด็จพระวันรัต เฮง เขมจารี เอื้อเฟื้อทางด้านการศึกษาของเยาวชนด้วย ก็ยิ่งทำให้เห็นแนวคิดท่านเจ้าคุณพระเทพสิทธินายกที่เป็นศิษย์สมเด็จวันรัต ชัดเจนยิ่งขึ้นว่าหนองบัวสมัยนั้นไม่มีโรงเรียนสำหรับเยาวชนหรืออย่างไร
• ตรงจุดนี้ก็น่าสนใจว่าหนองบัวตอนนั้นประชาชนเรียนหนังสือกันที่ไหนและท่านเจ้าคุณพระเทพสิทธินายกท่านเรียนที่หนองบัวหรือไม่
• ท่านสมเด็จพระวันรัตท่านมีศิษย์มากมายและท่านก็ส่งศิษย์ไปบริหารการพระศาสนาตามภูมิภาคต่าง ๆ ด้วย เช่นในบทความบูชาคุณสมเด็จพระวันรัต เฮง เขมจารีก็กล่าวว่า

"...ส่งศิษยานุศิษย์ให้ไปเป็นเจ้าคณะจังหวัด และเจ้าอาวาสในมณฑลนั้นๆ ช่วยให้การพระศาสนาเป็นไปตามระเบียบแบบแผนอันดีงาม"

• และท่านเจ้าคุณพระเทพสิทธินายกซึ่งเป็นศิษย์ก็เป็นเจ้าคณะจังหวัดด้วยนี่ก็ย่อมแสดงให้เห็นถึงการที่สมเด็จพระวันรัตได้ส่งศิษย์ให้ไปบริหารการพระศาสนาอย่างเดียวก็หาไม่ แต่ได้ส่งให้ไปจัดการศึกษาสำหรับเยาชนด้วยซึ่งนับเป็นความก้าวหน้าทางการศึกษาที่พระสงฆ์ท่านอาจทำก่อนที่รัฐจะขยายการศึกษาไปถึงราษฏรเสียอีก.
• นี้ก็เป็นข้อสังเกตส่วนตัวของอาตมาอาจจะไม่ถูกต้องเลยก็ได้สำหรับข้อมูลที่ใช้ประกอบบทความวันนี้คือ.
• บทความพิเศษ โดยอาจารย์สุลักษณ์ ศิวรักษ์

งานเปิดหอสมุดสมเด็จพระวันรัต เขมจารี ณ วัดธรรมโสภิต อ.เมือง จ.อุทัยธานี พ.ศ.๒๕๔๘

ขอเจริญพร

พระมหาแล ขำสุข(อาสโย)