อัดอั้นตันใจ...เช่นกันเจ้า

ปัจจุบันจะเห็นได้ว่า หากต้องการบรรยากาศล้านนา ตุงและโคมจะเป็นดั่งสัญลักษณ์ของล้านนา และเป็นสิ่งที่สร้างบรรยากาศล้านนา สามารถพบได้ในโรงแรม ร้านค้า และสถานที่อื่นๆ ที่นอกเหนือไปจากวัด นอกจากนี้ ในสถานที่สาธารณะ เช่น ตามถนนหนทาง ผู้เกี่ยวข้องยังมีการนำตุงชัย (ตุงไจ) มาประดับตามถนนหนทาง ในช่วงใกล้ปีใหม่เมือง หรือเทศกาลสงกรานต์ เพื่ออะไรไม่ทราบ แต่ในฐานะคนต่างถิ่น มันช่วยสร้างบรรยากาศล้านนา และปีใหม่เมืองได้ดีที่เดียว แต่...ก็ค้านกับข้อมูลที่เคยได้รับจากทางวิทยุบางคลื่น ที่พูดถึงสีที่ใช้ ว่าใช้สีแดงบ้าง...ทำให้นึกว่ามีอุบัติเหตุใดแถวๆนั้นหรือไม่ (แสดงให้เห็นว่า สื่อมวลชนบางแห่ง ยังไม่เห็นด้วยกับการใช้ตุงในรูปแบบนี้) นอกจากนี้ ผู้รู้จริงทางวัฒนธรรมก็พูดกันหลายคน ว่าตุงนั้นใช้ในวัด (อย่างที่ลุงหนานฯ เล่าให้ทราบแล้วข้างต้น) ไม่ใช้ในขบวนแห่ และอื่นๆ แต่เสียงคงไม่ดังและแรงพอที่จะดึงวัฒนธรรมการใช้ตุงแบบดั้งเดิมกลับมาได้แล้วกระมัง

อย่างไรก็ตาม คนต่างถิ่นคนนี้ ขอเป็นกำลังใจให้ผู้เกี่ยวข้องในการอนุรักษ์วัฒนธรรม สามารถอนุรักษ์การใช้ตุงชัยที่ถูกต้องกลับคืนมาดังเก่า ให้ถูกกาลเทศะ และฮีตฮอย

นอกจากนี้ เคยถามจากผู้ที่ทำตุงขาย ว่าเอาตุงไปใช้ในโอกาสใดได้บ้าง ปรากฏว่าข้อมูลที่ได้ ก็ไม่ได้ตรงกันกับข้อมูลจากผู้รู้จริงทางวัฒนธรรม ด้วยเพราะไม่รู้จริง หรืออย่างไรก็ตาม นี่เอง อาจเป็นเหตุหนึ่งที่ทำให้ผู้ไม่รู้ แต่อยากใช้ตุง ก็ซื้อตุงไปใช้ตามที่คนขายบอก

เลยเป็นการทำให้ความรู้เกี่ยวกับกาลเทศะการใช้ตุง โดยเฉพาะตุงชัย เพี้ยนไป จนดูเหมือนเป็นเรื่องธรรมดาเสียแล้ว

โดยสรุป สถานการณ์ของการเพี้ยนทางวัฒนธรรมการใช้ตุงชัย ในมุมมองของคนต่างเมือง มีดังนี้

1. มีการใช้ตุงชัยอย่างไม่ถูกกาลเทศะฮีตฮอยอย่างเปิดเผย พบให้เห็นทั่วไป และโดยหน่วยงานที่น่าจะมีบทบาทยิ่งในการอนุรักษ์และสื่อภาพลักษณ์ความเป็นล้านนาที่เกี่ยวข้อง

2. ผู้ผลิตตุงขายนั้น ไม่ทราบแน่ชัดว่ารู้กาลเทศะฮีตฮอยการใช้ตุงที่ถูกต้องหรือไม่ แต่ให้ข้อมูลแก่ลูกค้าที่ไม่ถูกต้อง

3. ผู้รู้จริงมีหลายคน ออกมาพูด บางคนพูดผ่านสื่อมวลชน เช่น วทยุ หนังสือพิมพ์ แต่ก็ยังไม่เกิดการเปลี่ยนแปลงใดๆ ที่ชัดเจน ยังคงมีการใช้ตุงชัยที่ไม่ถูกต้องกันแบบที่พบเห็นได้ทั่วไป

เสนอแนะ

1. ควรมีการทำงานประสานกันระหว่างผู้รู้จริง เช่นสภาวัฒนธรรมจังหวัดฯ และผู้เกี่ยวข้องในการตกแต่งถนนหนทาง เช่น เทศบาลเมืองฯ ให้เห็นว่าของแท้ๆ ที่ถูกต้องนั้นเป็นเช่นไร คนมาเที่ยวมาเยื่อนก็จะได้รับรู้รับทราบข้อมูลที่ถูกต้อง

2. มีการประชาสัมพันธ์และให้ความรู้ ถึงวิธีการใช้ตุงที่ถูกกาลเทศะฮีตฮอย ทาง...

2.1 สื่อมวลชน- เป็นระยะๆ โดยเฉพาะช่วงใกล้เทศกาลปีใหม่เมือง ทั้งทางหนังสือพิมพ์ วิทยุ และอื่นๆ

2.2 ผู้ผลิตตุงขาย และผู้ที่รับตุงมาขาย เพื่อให้สามารถให้ข้อมูลที่ถูกต้องแก่ลูกค้า และช่วยประชาสัมพันธ์อีกทางหนึ่ง

2.3 บวร =

บ้าน - ผ่านทางสภาวัฒนธรรมในระดับชุมชน

วัด - พระ เณร และคณะกรรมการวัด พึงทราบข้อมูลที่ถูกต้อง หลายวัดอาจทราบ แต่บางวัด อาจไม่ทราบข้อมูลที่แท้จริง

โรงเรียน - สอดแทรกในชันเรียนในทุกโรงเรียน เพื่อที่เยาวชนจะได้รู้และเข้าใจอย่างถูกต้อง ป้องกันการขาดช่วงในการสืบสานข้อมูลทางวัฒนธรรม

ขอเสนอความคิดเห็นมาเพียงเท่านี้นะเจ้า หากมีข้อความใดที่ไม่เหมาะสม ก็ขอสูมาอภัยโตยเนอเจ้า