ประเภทของเพลงโคราช

     การแบ่งประเภทของเพลงโคราชนั้น  แบ่งได้หลายวิธี  พอแยกกล่าวได้  ดังนี้

    1. แบ่งตามโอกาสที่จะเล่น  จะได้  2  ประเภท

        1.1 เพลงอาชีพ  ได้แก่เพลงโคราชที่เล่นเป็นอาชีพ  มีการว่าจ้างเป็นเงินตามราคาที่กำหนด  เพลงประเภทนี้จะเล่นในงานฉลองหรือสมโภชต่าง ๆ  เช่นงานศพ  บวชนาค  ทอดกฐิน  งานประจำปี  หรือเล่นแก้บน  ผู้ประกอบอาชีพเพลงโคราชนี้เรียกว่า "หมอเพลง"  การเล่นจะเล่นเป็นแบบพิธีการ  มีเวที  การแต่งกายตามแบบของหมอเพลงและมีการยกครู  เป็นต้น

         1.2 เพลงชาวบ้าน เพลงประเภทนี้เป็นเพลงของชาวบ้านที่ร้องเล่นกันในยามว่างงานเพื่อความสนุกสนาน  เช่นในงานลงแขก  ไถนา  หรือเกี่ยวข้าว  หรือพบปะพูดคุยกันในวงสุรา  ชาวบ้านที่ว่าเพลงได้จะว่าเพลงโต้ตอบกันเพื่อความสนุกสนาน  ไม่มีพิธีรีตอง  ไม่ต้องสร้างเวทีหรือ "โรงเพลง"  และไม่มีการแต่งกายแบบหมอเพลงอาชีพ

     2.  แบ่งตามวิวัฒนาการของเพลงโคราช  ตั้งแต่ยุคแรกมาจนถึงยุคปัจจุบัน  เริ่มตั้งแต่เพลงสั้น ๆ  มาจนถึงเพลงยาว ๆ  ที่ใช้เล่นกันในปัจจุบันนี้แบ่งได้เป็น  5  ประเภท คือ

         2.1 เพลงขัดอัน  เป็นเพลงสั้น ๆ มีสัมผัสอยู่แห่งเดียว  คือระหว่างวรรคที่ 1 กับวรรคที่ 2  เท่านั้น  ส่วนวรรคที่ 3 และ 4 ไม่มีสัมผัส  (สัมผัสที่ใช้เป็นสัมผัสสระ) เฃ่น

            2.1.1 เอ้อเอ่อ...สะรุสะระ    อีแม่กะทะขั่ว
                      เมิ้ดบุญผัวแล้ว         เหมือนไข่ไก่ร่างรัง
            2.1.2 เอ้อเอ่อ...สะรุสะระ    อีแม่กะทะขั่วหมี่
                      รุ้ว่ากินไม่เมิ้ด            มึงจิขั่วมากทำไม

(ในข้อ 2.1.2 นี้จะเห็นได้ว่ามีการเล่นอักษรเพิ่มเข้ามาแต่ยังไม่บังคับ  ลักษณะนี้จะกลายเป็นสัมผัสบังคับในสมัยหลัง)