อีกสิ่งหนึ่งที่ผมคิดว่าเราคงมองข้ามไม่ได้คือการปิดกั้นการเข้าถึงประชาธิปไตยเชิงนโยบายของรัฐ ไม่ทราบว่าเหตุผลเพราะระบบศักดินาที่ฝังรากลึกมากว่า 400 ปี หรือความเกรงกลัวที่จะสูญเสียอำนาจเดิมของกลุ่มขุนนาง เราคงปฏิเสธไม่ได้ว่าประชาธิปไตยเรามีมากว่า 70 ปี แต่มันดูเหมือนไม่เคยก้าวไปไหนเลย