รู้จักเป้าหมาย…………ให้ถึงแก่น

·       กลุ่มเป้าหมาย ที่วิทยากรกระบวนการต้องเข้าใจลักษณะ และถอดเป็นบทเรียนก่อน ได้แก่-       กลุ่มเกษตรกรหรือกลุ่มชาวบ้าน ปกติจะเป็นคนจน มีความกังวล ขี้อาย ชอบฟังก่อน โดยเฉพาะเมื่อมีข้าราชการเป็นผู้พูด ยิ่งถ้าไม่ควบคุมเวลา ก็อยากกลับ อยากเลิกก่อน ฉะนั้นต้องแก้ไขโดย การพยายามสร้างการยอมรับ รวมทั้งสร้างและให้โอกาส และการสร้างความรู้สึกในการเป็นเจ้าของกิจกรรมร่วมหรือการประชุมนั้นให้ได้ เช่น ในกรณีการทำแผนชุมชน เป็นต้น-       กลุ่มระดับกลาง เช่น พระ จะแบ่งสมณศักดิ์กันสูงมาก นับความระบบอาวุโส ทำให้ต้องพูดด้วยด้วยความระมัดระวังมาก ในขณะที่ผู้นำชุมชน มักมี
ธรรมชาติของการเรียนรู้ไปข้างหน้า และต้องการดำเนินการไปข้างหน้าอย่างเป็นยุทธศาสตร์-          กลุ่มเด็ก กระบวนการควรเป็นธรรมชาติ ยอมรับเด็กให้สูง ใช้เกมส์/กิจกรรมเพื่อให้เกิดการเรียนรู้-          กลุ่มครู มักชอบชี้นำ สอน คิดแทนทำแทน-       นักพัฒนาชุมชน คิดว่าตนเองเก่งที่สุด ค่อนข้างจะเป็นน้ำล้นถ้วย ไม่ค่อยรับฟังคนอื่น มักมีคำถามแปลก ๆเพื่อลองของ ถ้าพูดไม่ถูกหูก็เป็นเรื่อง-          ปราชญ์ชาวบ้าน ไม่ค่อยชอบเปิดเผยความรู้ ฉะนั้น ต้องให้เกียรติและรับฟัง-       กลุ่มแกนเคลื่อนไหวในจังหวัด ความสนใจหลากหลายมาก เพราะมาจากความหลากหลาย ทำตามผลประโยชน์ของตน ถูกปลูกฝังโดยข้าราชการว่า ให้มาเที่ยว ไม่ชอบแสดงความเห็น ชอบนั่งฟังเฉย ๆ เชื่อว่า วิธีที่เรากำลังดำเนินการไม่ได้ผล วิธีแก้ไข ก็คือ ทำให้รู้ว่ามาทำไม ใส่ความคิดการขับเคลื่อนทางสังคม ถ้าแก้ไขไม่ได้ก็ให้กลับบ้านไปเลย