ผมเคยเขียนเล่าเรื่องโครงการ API ไว้ที่ (๑) โดยผมลาออกจากหน้าที่ประธานคณะกรรมการคัดเลือกเมื่อ ๑๕ ปีมาแล้ว และทราบว่าโครงการยุติในปี ค.ศ. 2015 บัดนี้มีตัวกระตุ้นให้ผมหวนไปรำลึกถึงการเรียนรู้จากประสบการณ์การทำงานกับ Japan Foundation โต้โผของโครงการดังกล่าว ผมจึงขอให้ ChatGPT ช่วยค้นข้อมูลด้วยคำถาม
“โครงการ Asian Public Intellectual สนับสนุนโดย Japan Foundation มีที่มาที่ไป และเป้าหมายสำคัญอย่างไรบ้าง ส่งผลกระทบอย่างไร ต่อ ๕ ประเทศเป้าหมาย คุณมิชิโกะ โยชิดะ มีบทบาทอย่างไร” ได้รับคำตอบดังนี้
โครงการ Asian Public Intellectuals (API) Program เป็นโครงการที่สำคัญมากในช่วงปลายศตวรรษที่ 20 ถึงต้นศตวรรษที่ 21 ซึ่งมีผลกระทบอย่างกว้างขวางต่อการสร้างเครือข่ายทางปัญญาและการแลกเปลี่ยนความรู้ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และญี่ปุ่นครับ
🔹 ที่มาที่ไป
- ผู้สนับสนุนหลัก: The Japan Foundation (มูลนิธิญี่ปุ่น)
- เริ่มต้น ปี ค.ศ. 2000 (พ.ศ. 2543)
- มีที่มาจากความตั้งใจของญี่ปุ่นที่จะเสริมสร้าง “ประชาคมทางปัญญา” ในเอเชีย โดยเชื่อว่าความท้าทายของภูมิภาคไม่สามารถแก้ได้โดยประเทศใดประเทศหนึ่ง จำเป็นต้องมีการแลกเปลี่ยนและเรียนรู้ข้ามพรมแดน
- โครงการนี้จึงตั้งขึ้นเพื่อเชื่อมโยง นักวิชาการ นักเขียน นักสื่อสารมวลชน ศิลปิน นักพัฒนา ที่มีบทบาททางสังคม (“public intellectuals”) จากหลายสาขา
🔹 เป้าหมายสำคัญ
- สร้างเครือข่ายนักปัญญาชนเอเชีย ที่เชื่อมโยงกันในระยะยาว
- เสริมสร้างความเข้าใจร่วมกัน ระหว่างประเทศในภูมิภาค
- ผลิตความรู้และแนวคิดใหม่ ๆ ที่ตอบโจทย์สังคมและปัญหาในเอเชีย เช่น ความยากจน ความเหลื่อมล้ำ ประชาธิปไตย สิ่งแวดล้อม
- เชื่อมวิชาการกับสาธารณะ (จาก ivory tower → public engagement)
- ส่งเสริมบทบาทของญี่ปุ่น ในฐานะ “หุ้นส่วนทางปัญญา” กับเอเชีย ไม่ใช่ผู้ครอบงำ
🔹 ประเทศเป้าหมายหลัก (5 ประเทศ)
- ญี่ปุ่น (ผู้สนับสนุนและเป็นแหล่งทุน/เครือข่าย)
- ไทย
- อินโดนีเซีย
- มาเลเซีย
- ฟิลิปปินส์
🔹 ผลกระทบต่อ 5 ประเทศเป้าหมาย
- สร้างเครือข่ายนักคิดและนักปฏิบัติระดับภูมิภาค → ทำให้เกิดความร่วมมือข้ามชาติด้านงานวิจัย งานศิลปะ และโครงการพัฒนาสังคม
- เสริมพลังนักวิชาการและนักพัฒนาในประเทศกำลังพัฒนา → ให้มีพื้นที่เสียงในระดับภูมิภาคและเชื่อมต่อกับญี่ปุ่น
- สร้างงานวิชาการและศิลปะที่สะท้อนปัญหาสังคมร่วมกัน เช่น สิ่งแวดล้อม การย้ายถิ่น ความเหลื่อมล้ำ วัฒนธรรมร่วมสมัย
- เปิดพื้นที่เรียนรู้ระหว่างภาคประชาสังคม–นักวิชาการ–ศิลปิน
- ส่งผลให้เกิด รุ่นใหม่ของ public intellectuals ที่มีวิสัยทัศน์เชื่อมโยงเอเชีย
🔹 บทบาทของ คุณมิชิโกะ โยชิดะ (Ms. Michiko Yoshida)
- เป็น ผู้อำนวยการฝ่ายเอเชียของ Japan Foundation และเป็น หัวเรี่ยวหัวแรงสำคัญ ในการก่อตั้งและบริหารโครงการ API
- เธอมีบทบาท ทั้งเชิงนโยบายและปฏิบัติ:
- ออกแบบโครงสร้างโครงการและกรอบคิดว่าปัญญาชนเอเชียควรมีพื้นที่แลกเปลี่ยนอย่างไร
- ทำหน้าที่ เชื่อมโยงนักวิชาการ/นักพัฒนาสังคมในภูมิภาคกับ Japan Foundation
- สนับสนุน fellows ในการสร้างเครือข่ายอย่างยั่งยืนหลังจบทุน
- ได้รับการยกย่องว่าเป็น “แม่งาน” ที่ทำให้ API Program มีชีวิต มีความต่อเนื่อง และไม่ใช่แค่ทุนวิจัย แต่เป็น community of practice
- เธอเชื่อว่า ปัญญาชนไม่ควรอยู่แต่ในหอคอยงาช้าง แต่ต้องทำงานกับสังคม และโครงการ API คือเครื่องมือบ่มเพาะสิ่งนี้
🔹 สรุป
API Program คือโครงการสำคัญที่สร้าง ชุมชนทางปัญญาเอเชีย โดยมีญี่ปุ่นเป็นหุ้นส่วน ผ่านการสนับสนุนของ Japan Foundation เป้าหมายไม่ใช่เพียงการทำวิจัย แต่เพื่อเชื่อมโยง ความรู้–สังคม–การปฏิบัติ ให้ตอบโจทย์ปัญหาจริงของภูมิภาค ในกระบวนการนี้ คุณมิชิโกะ โยชิดะ มีบทบาทชี้ขาดในการทำให้เกิดขึ้นจริงและดำเนินไปอย่างมีพลัง
คุณอยากให้ผมช่วยทำ แผนภาพเครือข่าย API Fellows และการไหลของผลกระทบ (Impact Flow) ต่อ 5 ประเทศนี้ไหมครับ? จะได้เห็นภาพว่าผลลัพธ์จากทุนนี้ต่อยอดอย่างไรในภูมิภาค.
ผมหาข้อมูลมาแล้ว พบว่าโครงการ Asian Public Intellectuals (API Fellowship) — หรือ “The Nippon Foundation Fellowships for Asian Public Intellectuals” — ได้ยุติไปแล้ว ครับ รายละเอียดที่เจอมาดังนี้:
ข้อมูลการยุติโครงการ
- เว็บไซต์ของ API Fellowship ระบุว่า “APIフェローシップは2015年5月31日に終了いたしました。” ซึ่งแปลว่า “โครงการ API Fellowship ได้สิ้นสุดเมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม 2015” (Kyoto University SEAS)
- ข้อมูลอื่น ๆ บ่งชี้ว่าหลังจากชุดสุดท้ายของปี 2013 ใน API ยังอยู่ใน “phase of re-structuring towards future developments” (Kyoto University SEAS)
- โครงการที่เกี่ยวข้องอย่าง Asia Leadership Fellow Program (ALFP) ซึ่งก่อนหน้านี้ก็เป็นเครือข่าย public intellectuals ที่คล้ายกัน ได้ระบุว่าได้สิ้นสุด (closed its chapter) และไม่รับสมัครรุ่นใหม่แล้ว (次世代共創パートナーシップ－文化のWA2.0－)
ข้อสรุป
ดังนั้น ณ ปัจจุบัน:
- API Fellowship ไม่ได้ดำเนินการอยู่
- ไม่มีรุ่น fellows ใหม่ ๆ ของ API
- ไม่มีการรับสมัครหรือกิจกรรมใหม่ของ API Fellowship อย่างเป็นทางการแล้ว
ถ้าคุณต้องการ ผมสามารถตรวจสอบให้ว่ามีโครงการอื่นที่เป็น “รุ่นต่อยอด” หรือ “ทดแทน” ที่มีวัตถุประสงค์และโครงสร้างคล้าย API อยู่ตอนนี้บ้างไหมครับ — เผื่อจะใช้เป็นแนวทางต่อของงานวิชาการ/เครือข่ายในปัจจุบัน?
ผมเขียนบันทึกเล่าเรื่อง API ไว้ที่ (๑)
วิจารณ์ พานิช
๓๐ ต.ค. ๖๘
