“คอร์รัปชันคือกับดักใหญ่ที่สุดของประเทศไทย” — เพราะมันทำลายทั้งเศรษฐกิจ คุณธรรม และศักยภาพของคนไทย

คอร์รัปชั่นทำลายประเทศ ตอนที่ ๒ คำแนะนำการพัฒนาสังคมไทย ของ ChatGPT และ Perplexity – แก้ปัญหาเชิงระบบ
นสพ. บางกอกโพสต์ ฉบับวันที่ ๑๗ ตุลาคม ๒๕๖๘ ลง Special Report หน้า ๑ เรื่อง Construction peril demands action กล่าวถึงเรื่องที่เป็นข่าวใหญ่จำนวนมากเรื่องอุบัติเหตุจากการก่อสร้าง ที่นำสู่การสอบสวน แล้วก็จางหายไป ที่คุณมานะ นิมิตมงคล ตั้งข้อสงสัยเรื่องคอร์รัปชั่น และให้ข้อมูลจากงานวิจัยของมหาวิทยาลัยหอการค้าว่า ในปี ๒๕๖๗ มีโครงการลงทุนภาครัฐ ๗.๘ แสนล้านบาท คาดว่าประมาณ ๒ แสนล้าน (หนึ่งในสี่) หายไปกับคอร์รัปชั่น
บทความนี้เน้นเฉพาะที่คอร์รัปชั่นในงานก่อสร้าง ผมมีโอกาสคุยกับคนที่เป็นคนดี และเป็นผู้ใหญ่ในบ้านเมือง ในลักษณะคุยกันแบบส่วนตัว เปิดเผยเรื่องลับกันได้ จึงได้รับรู้เรื่องราวคอร์รัปชั่นในวงการ อววน. ที่ผมทำงานอยู่ห่างๆ ว่ามีการร่วมมือกันในระดับการเมือง กับระดับกลไกกำกับดูแล และระดับบริหาร ที่เทเงินใส่เข้าไปในกิจกรรมที่ไม่ใช่หน้าที่หลัก แต่สามารถทำงานที่ดูใหญ่โต และกลไกทางธุรกิจที่นักการเมืองอยู่เบื้องหลังสามารถสูบเงินออกไปได้ เราจึงได้เห็นตัวเลขความร่ำรวยของนักการเมืองเวลาเขาเข้ารับตำแหน่ง และออกจากตำแหน่ง ผมจึงพอจะเห็นว่า ตัวเลขนั้นๆ บ่งชี้ว่า นักการเมืองคนนั้นๆ น่าสงสัยในพฤติกรรมคอร์รัปชั่นหรือไม่
ผมได้รับฟังว่า นักการเมืองบางคนที่เราพอจะรู้ความเป็นสีเทาเข้มของเขา มีวิธีใช้ตำแหน่งหน้าที่เรียกร้องให้ผู้บริหารประจำต้องติดตามไปประดับบารมีเวลาตนเองออกไปตรวจราชการ และต้องจัดหาสิ่งของไปแจกประชาชนหรือหัวคะแนน รวมทั้งบางกรณีออกค่าเลี้ยงดูทีมของเขา
ผมไม่ทราบว่าข้อมูลที่ผมได้รับฟังเหล่านี้มีมูลความจริงหรือไม่ ส่วนไหนน่าจะจริง ส่วนไหนน่าจะเกินความจริง คนไทยควรรวมตัวกันหาทางขจัดนักการเมืองและพวกพ้องโกงกินประเทศเหล่านี้อย่างไร ที่จะให้เกิดผลดีแท้จริงต่อประเทศ ต่อคนส่วนใหญ่ของประเทศ และนำพาประเทศไทยหลุดจากกับดักรายได้ปานกลางสู่การเป็นประเทศ high-income country และสังคมดี ผมตีความว่า คอร์รัปชั่นเป็นกับดักอันดับหนึ่ง ถูกต้องหรือไม่
ผมนำข้อสะท้อนคิดข้างบน ไปถามแปดสหายเอไอของผม ได้รับคำตอบไปในทางเห็นด้วย แต่มีรายละเอียดแตกต่างกัน ตอนที่ ๒ นี้ ขอนำคำตอบของ ChatGPT และ Perplexity มาลงไว้ และจะลงคำตอบของเอไออื่นๆ ในบันทึกต่อๆ ไป

ChatGPT:
คำถามของท่านเป็นหนึ่งในคำถาม “ใหญ่และจริง” ที่สุดของสังคมไทยครับ — เพราะมันแตะถึง “หัวใจของการไม่ไปข้างหน้า” ของประเทศ แม้จะมีทรัพยากรดี คนเก่ง ระบบราชการที่มีศักยภาพ และการศึกษาที่พัฒนาอยู่ตลอด แต่กลับ ติดอยู่กับกำแพงที่มองไม่เห็น — ซึ่งชื่อของมันคือ คอร์รัปชันเชิงระบบ (systemic corruption) ขออธิบายอย่างเป็นระบบและรอบด้านดังนี้ครับ

  1. “Construction peril demands action” และสิ่งที่ซ่อนอยู่ในข่าว รายงานของ Bangkok Post ที่ท่านกล่าวถึงสะท้อน “ภาพปลายทางของปัญหา” คืออุบัติเหตุจากงานก่อสร้าง — แต่แก่นจริงอยู่ที่ต้นทางของ “การจัดซื้อจัดจ้างและการอนุมัติงบประมาณ” ซึ่งในประเทศไทยมีลักษณะเฉพาะ 3 ประการที่ทำให้เกิดปัญหาอย่างต่อเนื่อง:
  2. วงจรผลประโยชน์เชิงอุปถัมภ์ (patron–client network) นักการเมือง–ข้าราชการ–ผู้รับเหมา–นายทุน เกื้อกูลกันผ่านงบประมาณ โดยแลกกับอำนาจหรือผลตอบแทน
  3. โครงการลงทุนสาธารณะเป็นช่องทาง “สูบทรัพยากร” อย่างถูกกฎหมาย เช่น โครงการก่อสร้าง, IT infrastructure, อุปกรณ์การศึกษา, วิจัยและนวัตกรรม โดยเฉพาะงบที่มีลักษณะ “ลงทุนสูงแต่ตรวจสอบยาก”

  4. สังคมไทยมีวัฒนธรรม “ไม่แตะผู้ใหญ่” และ “ไม่เอาผิดทางสังคม” คดีคอร์รัปชันจึงมักหายไปในกระบวนการ “สอบสวนแล้วเงียบ”

  5. สิ่งที่ท่านได้ยินจากวงใน — มีความเป็นไปได้สูงหรือไม่ สิ่งที่ท่านถ่ายทอด —เรื่องนักการเมืองที่ใช้ตำแหน่งเรียกร้องผลประโยชน์จากระบบราชการและหน่วยงานวิชาการ (เช่น อววน.) รวมถึงการ “เทงบ” ไปสู่กิจกรรมที่ไม่ใช่ภารกิจหลักแต่มี margin ทางธุรกิจ สูง — สอดคล้องกับสิ่งที่นักวิชาการด้านธรรมาภิบาลและภาครัฐไทยพบมาหลายปี เช่น • งานวิจัยของ ดร.มานะ นิมิตมงคล และ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย ประเมินมูลค่าความเสียหายจากคอร์รัปชันราว 20–25% ของงบประมาณรัฐต่อปี • งานศึกษาของ TDRI และ Puey Ungphakorn Institute พบว่าการเมืองไทย มีลักษณะของ “state capture” — นักการเมืองบางกลุ่มครอบงำกลไกนโยบาย และใช้ระบบราชการเป็นเครื่องมือ • ข้อมูลจาก NACC (ป.ป.ช.) และ Transparency International สะท้อนว่าไทยอยู่ในกลุ่ม “คอร์รัปชันเรื้อรังระดับกลาง” (CPI ประมาณ 36–38/100) ซึ่งหมายถึง “รู้ว่าโกง แต่จัดการไม่ได้” กล่าวได้ว่า — ข้อมูลที่ท่านได้ยิน “มีมูลสูง” โดยเฉพาะในโครงการขนาดใหญ่ที่มีการ “ผสม” ระหว่างการเมืองและระบบวิชาการ/ราชการ เพราะเป็นจุดที่ “ตรวจสอบยาก แต่ตั้งงบได้สูง”

  6. คอร์รัปชันเป็น “กับดักอันดับหนึ่ง” ของประเทศไทยหรือไม่ ถูกต้องอย่างยิ่งครับ ถ้าเรามองอย่างโครงสร้างเศรษฐกิจ: • ไทยมี ทุนมนุษย์ (human capital) ที่ดีในระดับหนึ่ง • มี โครงสร้างพื้นฐาน ค่อนข้างครบ • แต่ ผลิตภาพ (productivity) ไม่เพิ่มขึ้น • และ ความเหลื่อมล้ำ ไม่ลดลง ต้นเหตุสำคัญที่ทำให้ “นโยบายดีๆ ไม่เกิดผล” คือ คอร์รัปชันเชิงระบบ (systemic corruption) ซึ่งกัดกินทั้ง 3 มิติพร้อมกัน:
  7. ประสิทธิภาพรัฐ – งบประมาณรั่วไหล ไม่ถึงผู้รับผลประโยชน์จริง
  8. ความเชื่อมั่นของเอกชนและต่างประเทศ – ไม่กล้าลงทุนระยะยาว

  9. คุณธรรมทางสังคม (moral capital) – เด็กเห็นว่าการโกงเป็นเรื่องธรรมดา ดังนั้น คอร์รัปชันจึงไม่ใช่ “โรคทางการเมือง” เท่านั้น แต่เป็น “โครงสร้างความเชื่อผิด ๆ ของสังคม” ที่ทำให้เราติดอยู่ในกับดักรายได้ปานกลางมาเกือบ 30 ปี

  10. ทางออกระดับประเทศ — ต้อง “เปลี่ยนวัฒนธรรมทางการเมือง” 4.1 ปรับ “ระบบเปิดเผยและตรวจสอบ” (Transparency Systems) • ใช้ digital public procurement แบบเปิด (open contracting) เช่นที่เกาหลีและชิลีทำให้ประชาชนติดตามงบประมาณได้เรียลไทม์ • เปิดข้อมูลการใช้จ่ายของรัฐทุกหน่วยในรูปแบบ open data portal • ให้สื่อมวลชนและภาคประชาสังคมเข้าถึงข้อมูลจริง 4.2 เสริม “ภูมิคุ้มกันทางคุณธรรม” • ปลูกฝัง “วัฒนธรรมแห่งความจริง” และ “การไม่ยอมรับการโกง” ตั้งแต่ระบบการศึกษา — ให้เด็กเรียนรู้ผลกระทบของคอร์รัปชัน • ให้รางวัลคนดี/หน่วยงานดีอย่างจริงจัง • ใช้ positive deviance — ยกตัวอย่างพื้นที่หรือผู้นำที่ไม่โกงให้สังคมเห็นคุณค่า 4.3 สร้าง “ประชาธิปไตยตรวจสอบได้” • ส่งเสริมพรรคการเมืองที่มีธรรมาภิบาล และเปิดเผยรายได้-รายจ่ายพรรค • ปรับกฎหมายให้การแทรกแซงหน่วยงานรัฐเพื่อหาผลประโยชน์เป็น ความผิดร้ายแรง

  11. ทางออกระดับชุมชนและพลเมือง • รวมพลังภาคประชาชนและสื่อพลเมือง (citizen watchdogs) สร้างเครือข่ายตรวจสอบโครงการรัฐระดับพื้นที่ • ใช้ AI และเทคโนโลยีตรวจจับความผิดปกติของงบประมาณ (เช่น anomaly detection ในการเบิกจ่าย) • สนับสนุน นักการเมืองท้องถิ่นที่มีความโปร่งใส ให้เป็นแบบอย่างใหม่ในระดับรากหญ้า

  12. ต่อระบบการศึกษา — “สร้างภูมิคุ้มกันตั้งแต่ในโรงเรียน” โรงเรียนสามารถช่วย “ถอนราก” คอร์รัปชันในระยะยาวได้ ผ่านแนวคิดที่ท่านเองเน้นอยู่แล้ว คือ Active Learning เพื่อคุณธรรม เช่น
  13. ใช้กิจกรรมเรียนรู้แบบ Ethical Inquiry / Moral Dilemma Discussion ให้เด็กฝึกคิดแยกแยะความถูกผิดเชิงระบบ
  14. ฝึกเด็กให้มี Sense of Agency — กล้าที่จะปกป้องความถูกต้อง

  15. สร้าง “วัฒนธรรมแห่งความจริง” ในโรงเรียน เช่น การไม่ลอก ไม่โกงข้อสอบ เพราะนั่นคือรากฐานของการไม่โกงในชีวิตจริง

  16. สรุป “คอร์รัปชันคือกับดักใหญ่ที่สุดของประเทศไทย” — เพราะมันทำลายทั้งเศรษฐกิจ คุณธรรม และศักยภาพของคนไทย ทางออกจึงไม่ใช่แค่ลงโทษ แต่ต้อง “ปลูกวัฒนธรรมแห่งความจริงและความรับผิดชอบ” ซึ่งต้องเริ่มตั้งแต่ห้องเรียนจนถึงสภา ต้องร่วมกันระหว่างรัฐ เอกชน และประชาชน

หากท่านต้องการ ผมสามารถช่วยร่าง “ข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อขจัดคอร์รัปชันในระบบการบริหารงบประมาณและโครงการภาครัฐ” ที่เชื่อมโยงกับแนวคิด วัฒนธรรมแห่งความจริงและธรรมาภิบาลเชิงคุณธรรม เพื่อใช้เผยแพร่หรือเสนอต่อวงเสวนาเชิงนโยบายได้ครับ — ต้องการไหมครับให้ผมร่างฉบับสรุปให้ (ไม่เกิน 2 หน้า)

Perplexity: คอร์รัปชั่นในวงการก่อสร้างไทยเป็นปัญหาที่รุนแรงและซับซ้อน ซึ่งมีผลกระทบทั้งทางเศรษฐกิจและความปลอดภัยของประชาชน มักเกี่ยวข้องกับการบิดเบือนผลการศึกษา การล็อกสเปกผู้รับเหมา ฮั้วประมูล การเรียกรับสินบน รวมถึงการใช้วัสดุคุณภาพต่ำ ส่งผลให้งานก่อสร้างด้อยคุณภาพและมีอุบัติเหตุบ่อยครั้งtheactive.thaipbs+1 ข้อมูลจากมหาวิทยาลัยหอการค้าไทยระบุว่าในปี 2567 มีโครงการลงทุนภาครัฐ 7.8 แสนล้านบาท และประมาณ 2 แสนล้านบาทหรือราว 25% ถูกสูญหายไปกับคอร์รัปชั่นในวงการก่อสร้าง ความเสียหายนี้ส่งผลลบต่อความน่าเชื่อถือของรัฐ เศรษฐกิจ การบริหารงาน และความปลอดภัยของประชาชนthaipublica+1 คอร์รัปชั่นถูกมองว่าเป็น “กับดัก” ชั้นนำที่ขัดขวางการพัฒนาประเทศไทยและการหลุดพ้นจากกับดักรายได้ปานกลางไปสู่ประเทศรายได้สูง เนื่องจากทำให้ทรัพยากรถูกใช้อย่างไม่มีประสิทธิภาพ และสร้างความเหลื่อมล้ำในสังคม จึงเป็นอุปสรรคสำคัญทางเศรษฐกิจและสังคมbangkokbiznews+1 แนวทางการขจัดคอร์รัปชั่นเพื่อปกป้องประเทศและพัฒนาอย่างยั่งยืน • ระดับนโยบายและระบบบริหาร o ปฏิรูประบบจัดซื้อจัดจ้างเพื่อความโปร่งใส ตรวจสอบได้ และมีการเปิดเผยข้อมูลโครงการอย่างครบถ้วน o เสริมสร้างธรรมาภิบาลและการบังคับใช้กฎหมายต่อต้านคอร์รัปชั่นอย่างจริงจัง รวมถึงบทลงโทษที่เด็ดขาด o สร้างความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐ ภาคประชาชน และองค์กรอิสระ เช่น ป.ป.ช. o พัฒนาและใช้เทคโนโลยีเพื่อวิเคราะห์และตรวจสอบความเสี่ยง รวมถึงใช้ฐานข้อมูลเชื่อมต่อและอัพเดตข้อมูลอย่างมีประสิทธิภาพ • ระดับโรงเรียนและชุมชน o ปลูกฝังค่านิยมไม่ยอมรับการคอร์รัปชั่นตั้งแต่ในระบบการศึกษาและชุมชน o สนับสนุนการมีส่วนร่วมของประชาชนในการตรวจสอบและแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับโครงการสาธารณะ o สร้างความตระหนักรู้เรื่องผลเสียของคอร์รัปชั่นผ่านสื่อและกิจกรรมรณรงค์ สรุป • คอร์รัปชั่นในงานก่อสร้างเป็นปัญหาหลักที่ทำให้ทรัพยากรสูญเปล่า เกิดอุบัติเหตุ และเสียโอกาสพัฒนา • เป็นกับดักสำคัญที่ขัดขวางการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศไทย • การแก้ไขต้องทำระบบร่วมกันหลายระดับ ตั้งแต่การปฏิรูประบบราชการและกฎหมาย จนถึงการเปลี่ยนค่านิยมของสังคม • การรวมตัวของประชาชนเพื่อร่วมตรวจสอบและผลักดันธรรมาภิบาลเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อความยั่งยืนของประเทศ นี้คือแนวทางที่จำเป็นสำหรับประเทศไทยเพื่อหลุดจากกับดักรายได้ปานกลางและก้าวสู่ประเทศรายได้สูง พร้อมสังคมที่เข้มแข็งและยั่งยืน.hand+5 1. https://theactive.thaipbs.or.th/news/corruption-20250506 2. https://hand.co.th/blog/corruption-in-construction 3. https://thaipublica.org/2025/04/act-reveals-construction-budget-corruption-7-8-trillion-baht-per-year-siphoned-2-trillion/ 4. https://thematter.co/social/rule-of-law-forum-2025/250551 5. https://www.bangkokbiznews.com/business/economic/1125699 6. https://www.facebook.com/reporterjourney/posts/%E0%B8%AD%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%B2%E0%B8%A2-%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%94%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%84%E0%B8%94%E0%B9%89%E0%B8%9B%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%87-%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%87%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%86%E0%B9%84%E0%B8%94%E0%B9%89%E0%B8%A2%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%9A%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B9%89%E0%B8%87%E0%B8%A7%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%A8%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%B3%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%94-%E0%B8%81%E0%B8%B1/1520646594774327/ 7. https://www.facebook.com/KRACcorruption/posts/%E0%B9%80%E0%B8%AB%E0%B8%95%E0%B8%B8%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B9%8C%E0%B8%AD%E0%B8%B8%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B9%80%E0%B8%AB%E0%B8%95%E0%B8%B8%E0%B9%82%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%94%E0%B8%95%E0%B8%B1%E0%B8%A7%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%81%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%95%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%96%E0%B8%99%E0%B8%99%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A1-2-%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88-1/1169593778505306/ 8. https://www.thairath.co.th/news/politic/2856777 9. https://nacc.go.th/categorydetail/20180831184638361/20250218143134 10. https://www.nacc.go.th/categorydetail/20180831184638361/20240326165952 11. https://www.facebook.com/reporterjourney/posts/%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%9B-%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B8%A2%E0%B8%A7%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2%E0%B8%88%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%A8%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%84%E0%B8%94%E0%B9%89%E0%B8%AA%E0%B8%B9%E0%B8%87%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%9B%E0%B8%B5-2580-%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B9%8C%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%A3%E0%B9%88%E0%B8%A7%E0%B8%A1%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B9%80/1297177955098350/ 12. https://meesuanruam.com/5-%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%A0%E0%B8%97%E0%B8%97%E0%B8%B8%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%84%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B9%8C%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9B%E0%B8%8A%E0%B8%B1%E0%B9%88/392/ 13. https://mdethic.md.go.th/wp-content/uploads/sites/74/2022/03/%E0%B8%9C%E0%B8%A5%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%97%E0%B8%9A%E0%B8%88%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%9B%E0%B8%B1%E0%B8%8D%E0%B8%AB%E0%B8%B2-%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%97%E0%B8%B8%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%95.pdf 14. https://researchcafe.tsri.or.th/civil-society-and-implementation-of-governance/ 15. https://www.nxpo.or.th/th/11772/ 16. https://www.thaipost.net/hi-light/778162/ 17. https://www.bangkokbiznews.com/business/business/1190318 18. https://www.facebook.com/KRACcorruption/posts/%E0%B9%81%E0%B8%81%E0%B9%89%E0%B8%84%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B9%8C%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9B%E0%B8%8A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B9%88%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%9B%E0%B8%B1%E0%B8%88%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%A2%E0%B9%84%E0%B8%AB%E0%B8%99-%E0%B9%82%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%AB%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%84%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%9C%E0%B8%B4%E0%B8%94-%E0%B8%9B%E0%B8%B1%E0%B8%8D%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B9%8C%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9B%E0%B8%8A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%9B/1274609608003722/ 19. https://www.workpointtoday.com/money-756554-2 20. https://www.facebook.com/PPTVHD36/videos/highlight-%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B8%B2%E0%B8%B0%E0%B8%9B%E0%B8%B1%E0%B8%8D%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%97%E0%B8%B8%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%95-%E0%B8%84%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B9%8C%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9B%E0%B8%8A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2-%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%9A%E0%B8%99%E0%B9%83%E0%B8%9A%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B8%B8%E0%B8%8D%E0%B8%B2%E0%B8%95-%E0%B8%A0%E0%B8%B1%E0%B8%A2%E0%B8%A3%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%97%E0%B8%B3%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B4-%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B8%B4/3383802135088358/

คนไทยร่วมกันแก้ปัญหาใหญ่ของประเทศนี้ได้ ตามแนวทางที่เขาแนะนำ โดยต้องอดทน ร่วมกันฟันฝ่า ร่วมกันดำเนินการทั้งในระดับบุคคล และเชิงระบบ มีการเรียนรู้และปรับตัวอย่างต่อเนื่อง ไม่ยอมแพ้
วิจารณ์ พานิช ๑๘ ต.ค. ๖๘ บนรถ เดินทางไปโรงแรมแมนดาริน โอเรียนทัล