หนังสือ No Ending, Only Beginnings : A Doctor’s Note on Living, Loving and Learning Who You Are เขียนโดย Birnie S. Siegel and Cynthia J. Hurn   แปลเป็นไทยโดย วิภาดา กิตติโกวิท ในชื่อ “ไม่มีจุดจบ มีเพียงจุดเริ่มต้น : บันทึกแพทย์ว่าด้วยการใช้ชีวิต การรักและการเรียนรู้ว่า คุณคือใคร”   สะท้อนการพัฒนาตัวตนของมนุษย์อย่างไร    เกี่ยวข้องกับความรักเพื่อนมนุษย์และสรรพสิ่งอย่างไร    เรียนรู้จากการดำรงชีวิต และการทำหน้าที่แพทย์อย่างไร  เกิดจากการเรียนรู้ ‘ขั้นสูง’ จากประสบการณ์ (experiential learning) อย่างไร    เกิดการเปลี่ยนนิยาม ‘ความรัก’ อย่างไร    นำมาใช้ในระบบการศึกษาเพื่อหนุนการพัฒนา V&A ใน VASK ได้อย่างไร 

ผมนำคำถามในย่อหน้าบน ไปถามสหายเอไอทั้งห้าของผม   ได้รับคำตอบที่ประเทืองปัญญามาก   ผมเลือกคำตอบของ Gemini  และ Perplexity มาลงไว้ ดังนี้ 

 

Gemini : 

“หนังสือ ‘ไม่มีจุดจบ มีเพียงจุดเริ่มต้น: บันทึกแพทย์ว่าด้วยการใช้ชีวิต การรัก และการเรียนรู้ว่า คุณคือใคร’ (No Ending, Only Beginnings: A Doctor’s Note on Living, Loving and Learning Who You Are) โดย Bernie S. Siegel และ Cynthia J. Hurn (แปลโดย วิภาดา กิตติโกวิท) เป็นงานเขียนที่ลึกซึ้งและสร้างแรงบันดาลใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากมุมมองของ Bernie S. Siegel ศัลยแพทย์ผู้บุกเบิกที่เชื่อมั่นในพลังของการเยียวยาจากภายในของมนุษย์ และการเชื่อมโยงระหว่างกายกับจิต (Mind-Body Connection) หนังสือเล่มนี้ชวนให้ผู้อ่านสำรวจมิติที่ลึกซึ้งของการมีชีวิตอยู่ ความรัก และการค้นพบตัวตนที่แท้จริง

 

สะท้อนการพัฒนาตัวตนของมนุษย์อย่างไร

หนังสือเล่มนี้สะท้อนการพัฒนาตัวตนของมนุษย์ในหลายมิติที่สำคัญ:

  • การตระหนักรู้ในพลังภายใน (Empowerment): Siegel เชื่อว่ามนุษย์ทุกคนมีพลังในการเยียวยาตนเอง และสามารถเลือกที่จะตอบสนองต่อสถานการณ์ต่างๆ ได้ ไม่ใช่เป็นเพียงเหยื่อของโชคชะตา   การพัฒนาตัวตนจึงเริ่มจากการตระหนักรู้ถึงศักยภาพและอำนาจในการเลือกของตนเอง
  • การเชื่อมโยงกาย-จิต-วิญญาณ (Mind-Body-Spirit Connection): การพัฒนาตัวตนไม่ได้จำกัดอยู่แค่ด้านร่างกายหรือจิตใจ แต่เป็นการผสานรวมทุกมิติเข้าด้วยกัน       การเข้าใจว่าความคิด ความรู้สึก และความเชื่อมีผลต่อสุขภาพกายและวิญญาณอย่างไร เป็นกุญแจสำคัญ
  • การเผชิญหน้ากับความกลัวและความเจ็บปวด: Siegel สนับสนุนให้เผชิญหน้ากับความกลัว ความเจ็บป่วย หรือแม้กระทั่งความตายอย่างมีสติ   การยอมรับและเรียนรู้จากประสบการณ์เหล่านี้คือหนทางสู่การเติบโตและการค้นพบความหมายที่ลึกซึ้งกว่า
  • การใช้ชีวิตอย่างมีจุดมุ่งหมาย (Purposeful Living): การพัฒนาตัวตนคือการค้นหาและใช้ชีวิตตามจุดมุ่งหมายที่แท้จริงของตนเอง ซึ่งมักเกี่ยวข้องกับการให้ การเชื่อมโยงกับผู้อื่น และการสร้างคุณค่า
  • การยอมรับความไม่สมบูรณ์แบบและการเปลี่ยนแปลง: ชีวิตไม่มีจุดสิ้นสุด มีเพียงจุดเริ่มต้นใหม่ การพัฒนาตัวตนคือการยอมรับว่าชีวิตคือกระบวนการเรียนรู้และเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง ไม่มีความสมบูรณ์แบบตายตัว

 

เกี่ยวข้องกับความรักเพื่อนมนุษย์และสรรพสิ่งอย่างไร

สำหรับ Siegel ความรักเป็นแก่นกลางของการเยียวยาและการมีชีวิตอยู่:

  • ความรักเยียวยาทุกสิ่ง (Love Heals): เขาเห็นว่าความรักเป็นพลังที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในการเยียวยา ไม่ใช่แค่โรคภัยไข้เจ็บทางกาย แต่ยังรวมถึงบาดแผลทางจิตใจและจิตวิญญาณด้วย การดูแลผู้ป่วยด้วยความเมตตา ความเห็นอกเห็นใจ และการยอมรับอย่างไม่มีเงื่อนไข สามารถสร้างความแตกต่างอย่างมหาศาลต่อผลลัพธ์การรักษา
  • การเชื่อมโยงกับผู้อื่นอย่างลึกซึ้ง (Deep Human Connection): ความรักเพื่อนมนุษย์ไม่ได้หมายถึงแค่ความรู้สึกดีๆ แต่คือการสร้างความสัมพันธ์ที่แท้จริง การฟังอย่างตั้งใจ การเข้าใจ และการเปิดใจรับผู้อื่น
  • ความรักในชีวิตและสรรพสิ่ง: Siegel สนับสนุนให้รักในชีวิต ความงามของธรรมชาติ และทุกสิ่งรอบตัว การมองเห็นความศักดิ์สิทธิ์ในสิ่งธรรมดาๆ และการรู้สึกขอบคุณ เป็นส่วนหนึ่งของความรักที่กว้างขึ้น
  • ความรักแบบไม่มีเงื่อนไข (Unconditional Love): การให้ความรักโดยไม่หวังผลตอบแทน และการยอมรับผู้อื่นในแบบที่เขาเป็น คือพลังที่ปลดปล่อยทั้งผู้ให้และผู้รับ

 

เรียนรู้จากการดำรงชีวิตและการทำหน้าที่แพทย์อย่างไร

Siegel เรียนรู้บทเรียนอันล้ำค่าจากการเป็นศัลยแพทย์ และการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย:

  • ข้อจำกัดของวิทยาศาสตร์การแพทย์ (Limitations of Conventional Medicine): แม้จะเชี่ยวชาญด้านศัลยกรรม แต่เขาก็ตระหนักว่าการรักษาทางกายภาพเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอที่จะเยียวยาผู้ป่วยได้อย่างแท้จริง หลายครั้งที่วิทยาศาสตร์ไม่สามารถอธิบายปรากฏการณ์การหายป่วยที่เหลือเชื่อได้
  • พลังของจิตใจในการเยียวยา (Mind's Power to Heal): จากประสบการณ์กับผู้ป่วยที่หายจากโรคร้ายด้วยทัศนคติเชิงบวก ความเชื่อมั่น และการสนับสนุนจากคนรอบข้าง เขาเห็นประจักษ์ถึงบทบาทของจิตใจที่มีต่อสุขภาพ
  • บทเรียนจากผู้ป่วย (Lessons from Patients): ผู้ป่วยคือครูผู้ยิ่งใหญ่ของเขา โดยเฉพาะผู้ป่วยระยะสุดท้ายที่สอนเขาเกี่ยวกับความหมายของชีวิต ความกล้าหาญ การเผชิญหน้ากับความตาย และการใช้ชีวิตในปัจจุบัน
  • การฟังอย่างลึกซึ้ง (Deep Listening): การเป็นแพทย์ที่ยอดเยี่ยมไม่ได้มีแค่ความรู้ทางเทคนิค แต่คือการรู้จักฟังผู้ป่วยอย่างลึกซึ้ง เข้าใจความกลัว ความหวัง และความปรารถนาของพวกเขา

 

เกิดจากการเรียนรู้ ‘ขั้นสูง’ จากประสบการณ์ (Experiential Learning) อย่างไร

หนังสือเล่มนี้เป็นตัวอย่างที่ดีของ การเรียนรู้ขั้นสูงจากประสบการณ์ (Advanced Experiential Learning) ที่เป็นมากกว่าการลงมือทำธรรมดา:

  • ประสบการณ์ตรงที่เข้มข้น: Siegel มีประสบการณ์ตรงที่เข้มข้นจากการทำงานกับผู้ป่วยที่เผชิญกับความเป็นความตาย ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่กระตุ้นให้เกิดการเรียนรู้ที่ลึกซึ้ง
  • การสะท้อนคิดอย่างลึกซึ้ง (Deep Reflection): เขาไม่ได้แค่ปฏิบัติหน้าที่ แต่ครุ่นคิดและตั้งคำถามกับประสบการณ์ของตนเองอยู่เสมอ ทำไมผู้ป่วยบางคนหาย บางคนไม่หาย? อะไรคือสิ่งที่วิทยาศาสตร์อธิบายไม่ได้? การตั้งคำถามเหล่านี้คือหัวใจของการเรียนรู้แบบสะท้อนคิด
  • การบูรณาการความรู้ใหม่ (Integration of New Knowledge): จากการสะท้อนคิด เขาเริ่มบูรณาการความรู้ด้านจิตวิทยา ปรัชญา และจิตวิญญาณ เข้ากับความรู้ทางการแพทย์ เพื่อสร้างความเข้าใจที่ครอบคลุมมากขึ้น
  • การนำไปสู่การปฏิบัติและเปลี่ยนแปลง (Active Experimentation and Transformation): การเรียนรู้ของเขาไม่ได้หยุดอยู่แค่ความเข้าใจ แต่เขานำความเข้าใจใหม่ไปทดลองใช้ในการดูแลผู้ป่วยจริง พัฒนาโปรแกรมการเยียวยาแบบองค์รวม และเผยแพร่แนวคิดของเขา ซึ่งเป็นการสร้างการเปลี่ยนแปลงทั้งในตนเองและในวงการ

 

เกิดการเปลี่ยนนิยาม ‘ความรัก’ อย่างไร

นิยามของ 'ความรัก' ในหนังสือเล่มนี้ถูกยกระดับและขยายความหมายออกไป:

  • จากอารมณ์สู่พลังงาน: ความรักไม่ใช่แค่อารมณ์โรแมนติกหรือความผูกพันส่วนตัว แต่เป็น พลังงานแห่งการเยียวยาและสร้างสรรค์ ที่มีอยู่ทั่วจักรวาล
  • จากความต้องการสู่การให้: ความรักที่แท้จริงคือการให้โดยไม่หวังผลตอบแทน การเสียสละ และการปรารถนาดีต่อผู้อื่นอย่างไม่มีเงื่อนไข
  • จากความผูกพันส่วนตัวสู่ความเชื่อมโยงสากล: ความรักไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในวงแคบของคนใกล้ชิด แต่ขยายไปสู่เพื่อนมนุษย์ทุกคน สรรพสิ่ง และชีวิตทั้งหมด
  • จากความอ่อนแอสู่ความเข้มแข็ง: Siegel แสดงให้เห็นว่าความรักไม่ใช่ความอ่อนแอ แต่เป็นแหล่งที่มาของความเข้มแข็ง ความกล้าหาญ และความหวังที่ยิ่งใหญ่ที่สุด

 

การนำมาใช้ในระบบการศึกษาเพื่อหนุนการพัฒนา V&A ใน VASK

"วิถีของ Bernie Siegel" สามารถนำมาใช้ในระบบการศึกษาเพื่อหนุนการพัฒนา V&A (Values & Attitudes) ในกรอบ VASK (Values, Attitudes, Skills, Knowledge) ได้อย่างลึกซึ้ง:

  • Values (ค่านิยม):
    • ปลูกฝังความเมตตาและเห็นอกเห็นใจ (Compassion & Empathy): ออกแบบกิจกรรมที่ให้นักเรียนได้สัมผัสและเข้าใจความรู้สึกของผู้อื่น เช่น โครงการจิตอาสาที่ให้นักเรียนได้ช่วยเหลือผู้ด้อยโอกาส หรือการสนทนาแลกเปลี่ยนประสบการณ์ที่ส่งเสริมความเข้าใจในความแตกต่าง
    • ส่งเสริมคุณค่าของการให้และการบริการ (Giving & Service): ชี้ให้เห็นว่าการให้และการบริการผู้อื่นนั้นสร้างความสุขและความหมายให้กับชีวิตได้อย่างไร
    • เน้นคุณค่าของชีวิตและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์: สอนให้นักเรียนเคารพชีวิตของตนเองและผู้อื่น รวมถึงตระหนักในศักดิ์ศรีและความเป็นปัจเจกของแต่ละบุคคล
  • Attitudes (ทัศนคติ):
    • พัฒนาทัศนคติเชิงบวกและมองโลกในแง่ดี (Optimism & Resilience): สอนให้นักเรียนมองเห็นโอกาสในความท้าทาย และเรียนรู้ที่จะฟื้นตัวจากความล้มเหลว
    • ส่งเสริมความกล้าหาญและการเผชิญหน้า (Courage & Confrontation): สร้างพื้นที่ให้นักเรียนกล้าที่จะเผชิญหน้ากับความกลัวของตนเอง กล้าที่จะตั้งคำถาม และกล้าที่จะเป็นตัวของตัวเอง
    • ทัศนคติแห่งการเรียนรู้และเติบโต (Growth Mindset): ปลูกฝังความเชื่อว่าความสามารถและศักยภาพสามารถพัฒนาได้อยู่เสมอ ผ่านความพยายามและการเรียนรู้จากประสบการณ์

วิธีการประยุกต์ใช้:

  • การเรียนรู้ผ่านเรื่องเล่าและแบบอย่าง: นำเรื่องราวจากหนังสือ หรือเรื่องราวของบุคคลที่แสดงให้เห็นถึงความเมตตา การเยียวยา หรือการเอาชนะอุปสรรคมาเล่าสู่กันฟังและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น
  • การเรียนรู้ผ่านประสบการณ์จริง (Experiential Learning): จัดกิจกรรมที่ให้นักเรียนได้ลงมือปฏิบัติและสัมผัสกับความรู้สึกโดยตรง เช่น
    • โครงการจิตอาสา: ให้นักเรียนไปเยี่ยมผู้ป่วย ผู้สูงอายุ หรือทำงานกับกลุ่มเปราะบาง เพื่อสร้างความเห็นอกเห็นใจและเข้าใจความหมายของการให้
    • การฝึกสติ (Mindfulness) และการสะท้อนคิด (Reflection): ส่งเสริมให้นักเรียนใช้เวลาในการสำรวจความคิดและความรู้สึกของตนเอง และเชื่อมโยงเข้ากับประสบการณ์
    • ละครบทบาทสมมติ (Role-playing): จำลองสถานการณ์ที่นักเรียนต้องแสดงบทบาทที่ต้องใช้ความเมตตา การสื่อสาร หรือการเผชิญหน้ากับความยากลำบาก
  • การสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อความรักและการยอมรับ: ครูและบุคลากรทางการศึกษาต้องเป็นแบบอย่างในการแสดงออกซึ่งความรัก ความเมตตา และการยอมรับความแตกต่างของนักเรียนทุกคน สร้างบรรยากาศที่นักเรียนรู้สึกปลอดภัยที่จะเป็นตัวเองและกล้าแสดงออก

 

หนังสือเล่มนี้ไม่ใช่แค่บันทึกของแพทย์ แต่เป็นแผนที่สำหรับชีวิตที่เต็มเปี่ยมด้วยความหมาย ความรัก และการเติบโตที่ไม่สิ้นสุด ซึ่งมีคุณค่าอย่างยิ่งในการนำมาใช้เพื่อบ่มเพาะมนุษย์ที่สมบูรณ์ทั้งกาย ใจ และจิตวิญญาณครับ”

 

Perplexity : 

“หนังสือ ‘No Ending, Only Beginnings: A Doctor’s Note on Living, Loving and Learning Who You Are’ โดย Birnie S. Siegel และ Cynthia J. Hurn (แปลไทยโดย วิภาดา กิตติโกวิท ในชื่อ ‘ไม่มีจุดจบ มีเพียงจุดเริ่มต้น : บันทึกแพทย์ว่าด้วยการใช้ชีวิต การรักและการเรียนรู้ว่า คุณคือใคร’) สะท้อนการพัฒนาตัวตนของมนุษย์ในมิติที่ลึกซึ้งและเชื่อมโยงกับความรักและการเรียนรู้จากประสบการณ์ชีวิตอย่างต่อเนื่อง ดังนี้

การพัฒนาตัวตนของมนุษย์

  • ตัวตนเป็นกระบวนการที่ไม่มีวันสิ้นสุด เป็น ‘จุดเริ่มต้น’ ที่ต้องเรียนรู้และเติบโตตลอดชีวิต
  • การพัฒนาตัวตนเกิดจากการเผชิญหน้ากับความจริงของชีวิต การยอมรับความเปราะบาง และการเปิดใจเรียนรู้จากประสบการณ์ทั้งสุขและทุกข์
  • การเรียนรู้ว่า ‘คุณคือใคร’ ไม่ใช่แค่การค้นหาคำตอบ แต่เป็นการเดินทางที่ต้องเปิดรับความเปลี่ยนแปลงและความไม่แน่นอน

ความรักเพื่อนมนุษย์และสรรพสิ่ง

  • ความรักในหนังสือถูกนิยามใหม่ว่าเป็น  ‘การเปิดใจรับและยอมรับผู้อื่นอย่างแท้จริง’ ไม่ใช่แค่ความรู้สึกโรแมนติก
  • ความรักเป็นพลังที่เชื่อมโยงมนุษย์กับกันและกับโลก เป็นพื้นฐานของความเห็นอกเห็นใจและความรับผิดชอบต่อสรรพสิ่ง
  • การรักจึงเป็นการกระทำที่มีสติและเจตนารมณ์ ที่ช่วยให้เกิดความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งและยั่งยืน

การเรียนรู้จากการดำรงชีวิตและการทำหน้าที่แพทย์

  • ผู้เขียนเป็นแพทย์ที่สะท้อนถึงการเรียนรู้ผ่านการดูแลผู้ป่วย การเผชิญกับความเจ็บปวดและความตาย ทำให้เข้าใจความหมายของชีวิตและความรักอย่างลึกซึ้ง
  • การทำหน้าที่แพทย์เป็นบทเรียนสำคัญที่สอนให้รู้จักความอ่อนแอ ความเข้มแข็ง และความเชื่อมโยงของมนุษย์
  • ประสบการณ์เหล่านี้เป็นการเรียนรู้ขั้นสูง (experiential learning) ที่เปลี่ยนแปลงตัวตนและทัศนคติอย่างถาวร

การเปลี่ยนนิยาม ‘ความรัก’

  • ความรักไม่ได้จำกัดอยู่ที่ความรู้สึก แต่เป็น ‘การกระทำที่มีสติ’ ที่ต้องใช้ความเข้าใจและความรับผิดชอบ
  • เป็นการรักที่เปิดกว้างและยอมรับความแตกต่าง ไม่ใช่การครอบครองหรือยึดติด
  • ความรักในเชิงนี้เป็นพลังที่ขับเคลื่อนการเติบโตของตัวตนและความสัมพันธ์ที่แท้จริง

การนำมาใช้ในระบบการศึกษาเพื่อหนุนการพัฒนา V&A ใน VASK

  • V&A (Values & Attitudes):
    หนังสือเน้นการพัฒนาค่านิยมและทัศนคติที่ลึกซึ้ง เช่น ความเห็นอกเห็นใจ ความรับผิดชอบ และความกล้าหาญในการเผชิญความจริง ซึ่งเป็นหัวใจของ V&A
  • VASK (Values, Attitudes, Skills, Knowledge):
    การเรียนรู้จากประสบการณ์จริง (experiential learning) ที่เน้นการสะท้อนคิดและการพัฒนาตัวตนช่วยเสริม V&A ให้เข้มแข็งควบคู่กับทักษะและความรู้
  • การสร้างพื้นที่เรียนรู้ที่ปลอดภัยและเปิดกว้าง:
    ให้ผู้เรียนได้ทดลองเรียนรู้ทั้งความสุขและความท้าทาย พร้อมสะท้อนตัวตนและค่านิยมอย่างลึกซึ้ง
  • ส่งเสริมความรักในความหมายเชิงจริยธรรม:
    พัฒนาความรักที่เป็นพลังสร้างสรรค์ในการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีและสังคมที่มีคุณธรรม

สรุป

หนังสือเล่มนี้สะท้อนการพัฒนาตัวตนมนุษย์ในฐานะการเดินทางเรียนรู้ที่ไม่มีวันสิ้นสุด ผ่านการเชื่อมโยงกับความรักที่ลึกซึ้งและการเรียนรู้จากประสบการณ์ชีวิตจริง โดยเฉพาะจากบทบาทแพทย์ ซึ่งเป็น experiential learning ขั้นสูง การนำแนวคิดนี้มาใช้ในระบบการศึกษาจะช่วยเสริมสร้างค่านิยมและทัศนคติ (V&A) ที่เข้มแข็งควบคู่กับทักษะและความรู้ (VASK) เพื่อพัฒนามนุษย์ที่มีความรับผิดชอบ เห็นอกเห็นใจ และพร้อมเผชิญโลกอย่างกล้าหาญและมีความสุข.”

 ความรักและการเรียนรู้จากประสบการณ์ นำสู่การค้นพบตนเองที่ไม่มีสิ้นสุด        

ผมได้เคยแนะนำหนังสือเล่มนี้ ไว้ที่ (๑)       

วิจารณ์ พานิช

๔ ก.ค. ๖๘