งานวิจัยเผย: เด็กวัยหัดเดินไทยมักได้รับโปรตีนเกินพอ – ข้อควรรู้เพื่อโภชนาการที่สมดุล

รายงานล่าสุดจากต่างประเทศชี้ชัดว่า เด็กวัยหัดเดินส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องได้รับโปรตีนเสริมเพิ่มเติมจากอาหารปกติที่บริโภคอยู่แล้ว รายงานจาก The Cut โดยกระแสของว่างและผลิตภัณฑ์เสริมโปรตีนสำหรับเด็กที่แพร่หลายในปัจจุบัน อาจทำให้ผู้ปกครองกังวลเกินความจำเป็น

ผู้ปกครองจำนวนไม่น้อยมักพบเห็นสูตรอาหารสำหรับเด็กที่เน้นโปรตีนทางออนไลน์ โดยเฉพาะบนแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียที่มักกระตุ้นให้ลองทำมัฟฟินโปรตีน เชค หรือใช้ผงโปรตีนสำหรับเด็กเล็กบ่อยขึ้น รายงานจาก The Cut

ปริมาณโปรตีนที่เหมาะสมตามคำแนะนำผู้เชี่ยวชาญ

ตามคำแนะนำของสมาคมกุมารเวชศาสตร์อเมริกา (AAP) เด็กอายุ 1–3 ปีต้องการโปรตีนประมาณ 13 กรัมต่อวัน คำแนะนำของ AAP ซึ่งปริมาณนี้เทียบได้กับการบริโภคอาหารในกลุ่มโปรตีนขนาดเล็กประมาณ 2–3 หน่วยต่อวันเท่านั้น ผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการชี้ว่า นมและอาหารหลักกลุ่มแป้งก็ให้โปรตีนเพียงพอต่อความต้องการในแต่ละวันแล้ว ตัวอย่างเช่น นมวัวหนึ่งถ้วยมีโปรตีนประมาณ 8 กรัม U.S. Dairy ขณะที่พาสต้าปรุงสุกหนึ่งถ้วยก็ให้โปรตีนประมาณ 8 กรัมเช่นกัน รายงานจาก The Cut ซึ่งเกินครึ่งหนึ่งของเป้าหมายโปรตีนรายวันสำหรับเด็กวัยหัดเดินแล้ว

ผู้ปกครองหลายคนเชื่อว่าโปรตีนช่วยให้เด็กรู้สึกอิ่มนานขึ้น ซึ่งเป็นเรื่องจริงในแง่ที่โปรตีนช่วยเพิ่มความอิ่มและลดความถี่ในการหิวระหว่างมื้อ รายงานจากต่างประเทศอ้างคำพูดของนักโภชนาการที่ทำงานใกล้ชิดกับผู้ปกครองว่า ปัจจุบันมีคำถามยอดฮิตว่า “แล้วโปรตีนอยู่ตรงไหน?” ซึ่งสะท้อนความกังวลที่เพิ่มขึ้น รายงานจาก The Cut อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญด้านการป้อนอาหารสำหรับเด็กชี้ว่า พฤติกรรมการหลีกเลี่ยงเนื้อสัตว์ในเด็กเล็กมักเป็นผลมาจากเนื้อสัมผัสของอาหาร ไม่ใช่การขาดโปรตีน และเสริมว่าเด็กส่วนใหญ่ที่ตนดูแลได้รับโปรตีนเพียงพอจากอาหารปกติ

กระแสเน้นโปรตีนยังแพร่หลายไปถึงกลุ่มอินฟลูเอนเซอร์และแบรนด์ดังหลายรายที่เริ่มผลิตบาร์และผงโปรตีนแช่แข็งสำหรับเด็กเล็กโดยเฉพาะ รายงานจาก The Cut ทว่างานวิจัยทางโภชนาการในปัจจุบันไม่ได้สนับสนุนการกำหนดเป้าหมายโปรตีนที่สูงเป็นพิเศษสำหรับเด็กเล็กแต่อย่างใด คำแนะนำปริมาณโปรตีนสำหรับผู้ใหญ่ทั่วไปยังเริ่มต้นที่ 0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัวหนึ่งกิโลกรัม Harvard Health แม้แหล่งข้อมูลออนไลน์บางแห่งจะผลักดันตัวเลขที่สูงกว่านี้โดยไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ

บริบทในประเทศไทย: โปรตีนเกินพอ แต่ขาดสารอาหารสำคัญ

การได้รับโปรตีนมากเกินไปในวัยเด็กเล็กอาจมีผลเสียบางประการ งานวิจัยบางชิ้นเชื่อมโยงการบริโภคโปรตีนที่สูงมากในทารกกับความเสี่ยงโรคอ้วนในระยะยาว SEANUTS II Thailand นักวิจัยจึงเตือนให้ระมัดระวังการบริโภคโปรตีนที่เกินคำแนะนำเป็นพิเศษ

สำหรับประเทศไทย ข้อมูลจากการศึกษาโภชนาการระดับชาติ SEANUTS II (South East Asian Nutrition Survey II) ซึ่งสำรวจเด็กทั่วประเทศ SEANUTS II Thailand ระบุว่าเด็กไทยมักบริโภคโปรตีนเกินความต้องการ โดยปริมาณโปรตีนเฉลี่ยสูงกว่าค่าเฉลี่ยที่แนะนำถึงประมาณ 2–3 เท่า SEANUTS II Thailand การศึกษานี้ครอบคลุมการวัดอาหารที่รับประทาน ชีวตัวชี้วัดในเลือด และตัวชี้วัดการเจริญเติบโต

ทีมวิจัย SEANUTS II ยังพบ “ภาระโภชนาการแบบสามด้าน” ในประเทศไทย คือมีการเผชิญทั้งภาวะทุพโภชนาการ การขาดสารอาหาร ไปจนถึงภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วนที่เพิ่มขึ้น SEANUTS II Thailand ที่น่าเป็นห่วงคือ การได้รับโปรตีนเกินปริมาณที่แนะนำนั้นเกิดขึ้นพร้อมกับการขาดสารอาหารรองบางชนิด รายงานระบุถึงความเสี่ยงสูงที่เด็กจะได้รับแคลเซียม เหล็ก สังกะสี วิตามินเอ และวิตามินดีไม่เพียงพอ SEANUTS II Thailand

แม้เด็กวัยหัดเดินในไทยมักได้รับโปรตีนตามเป้าหมายจากนมและอาหารหลัก แต่เด็กไทยอายุ 1–3 ปียังมีอัตราภาวะโลหิตจางจากการขาดเหล็กที่น่ากังวล SEANUTS II Thailand ซึ่งชี้ให้เห็นว่าการเติมผงโปรตีนหรือเน้นโปรตีนเพียงอย่างเดียวไม่สามารถแก้ปัญหาการขาดเหล็กหรือวิตามินที่จำเป็นได้

แนวทางการดูแลโภชนาการสำหรับผู้ปกครองไทย

ข้อค้นพบเหล่านี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อผู้ปกครองไทยและผู้กำหนดนโยบายในประเทศ วัฒนธรรมอาหารไทยที่เน้นมื้อครอบครัวและมักมีผักกับโปรตีนหลากหลายในจานร่วมกันนั้น ถือเป็นพื้นฐานที่ดีที่ช่วยสนับสนุนอาหารที่สมดุลสำหรับเด็กวัยหัดเดินอยู่แล้ว ผู้ปกครองมักนิยมเลือกอาหารปรุงเองที่บ้านมากกว่าสินค้าแปรรูป ซึ่งสอดคล้องกับค่านิยมพุทธและการดูแลแบบครอบครัว

สำหรับผู้ปกครอง:

• เน้นความสมดุลและความหลากหลายของอาหาร: แทนที่จะกังวลเรื่องปริมาณโปรตีนรวมทั้งหมด ควรเน้นอาหารที่หลากหลายเพื่อให้ครอบคลุมทั้งโปรตีนและสารอาหารสำคัญอื่นๆ
• เลือกแหล่งโปรตีนจากธรรมชาติ: ควรเลือกไข่ นม เต้าหู้ ปลา ถั่ว และเนื้อไม่ติดมัน ซึ่งเป็นแหล่งโปรตีนที่ดีและย่อยง่ายสำหรับเด็กเล็ก แทนการพึ่งผงโปรตีน
• ระวังเทรนด์โปรตีนสำหรับผู้ใหญ่: ผงและบาร์โปรตีนที่ออกแบบมาสำหรับผู้ใหญ่อาจมีน้ำตาล สารเติมแต่ง หรือสารที่กระตุ้นซึ่งไม่เหมาะสมกับเด็กเล็ก Healthline เกี่ยวกับผงโปรตีนสำหรับเด็ก
• อ่านฉลากอย่างรอบคอบ: หากจำเป็นต้องใช้ผลิตภัณฑ์เสริม ควรตรวจสอบฉลากอย่างละเอียดเพื่อระวังโซเดียม น้ำตาล และสารเติมแต่งที่มากเกินไป
• สังเกตการเจริญเติบโตและพลังงาน: หากเด็กมีการเจริญเติบโตตามเกณฑ์ มีพลังงานเพียงพอที่จะเล่นและเรียนรู้ อาหารที่ได้รับก็มักจะตอบสนองความต้องการของร่างกายแล้ว
• ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ: ในกรณีที่เด็กมีปัญหาสุขภาพเรื้อรัง หรือมีข้อจำกัดด้านอาหาร ควรปรึกษาแพทย์หรือนักโภชนาการเพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสม

บทบาทของหน่วยงานสาธารณสุขและนโยบาย:

• สื่อสารข้อมูลที่ถูกต้องและเข้าใจง่าย: หน่วยงานสาธารณสุขควรสื่อสารข้อเท็จจริงง่ายๆ เกี่ยวกับปริมาณโปรตีนที่เด็กวัยหัดเดินต้องการอย่างชัดเจน คือประมาณ 13 กรัมต่อวัน คำแนะนำของ AAP พร้อมเผยแพร่คู่มือสัดส่วนอาหารสำหรับเด็กวัยหัดเดินที่แสดงตัวอย่างแหล่งโปรตีนที่ดีจากนม ไข่ ถั่ว และธัญพืช
• ให้ความสำคัญกับช่องว่างสารอาหารรอง: โปรแกรมโภชนาการควรเน้นการแก้ปัญหาการขาดแคลเซียม เหล็ก สังกะสี วิตามินเอ และวิตามินดี ซึ่งเป็นสารอาหารที่เด็กไทยยังขาดแคลน SEANUTS II Thailand การส่งเสริมผัก ผลไม้ พืชตระกูลถั่ว และเนื้อสัตว์ปริมาณน้อยๆ ในอาหารจะช่วยตอบโจทย์ทั้งโปรตีนและสารอาหารรอง
• ควบคุมการตลาดที่ทำให้เข้าใจผิด: ผู้กำหนดนโยบายควรกำกับการตลาดอาหารสำหรับเด็กที่กล่าวอ้างสรรพคุณเกินจริง เพื่อลดแรงกดดันให้ผู้ปกครองต้องซื้อสินค้าที่ไม่จำเป็น
• ลงทุนในการศึกษาด้านโภชนาการ: การให้ความรู้ด้านโภชนาการแก่ผู้ปกครอง ครู และบุคลากรทางการแพทย์อย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) และพยาบาลโรงเรียน จะช่วยป้องกันปัญหาสุขภาพในระยะยาว
• ส่งเสริมอาหารพื้นถิ่น: ประเทศไทยสามารถสร้างจุดสมดุลระหว่างการเข้าถึงอาหารสมัยใหม่กับการส่งเสริมอาหารพื้นถิ่นที่อุดมด้วยคุณค่า เพื่อสนับสนุนการเจริญเติบโตและสุขภาพที่ดีของเด็กไทย

การส่งเสริมสุขภาพในชุมชนควรรวมแนวคิดเมนูที่ทำได้จริงสำหรับผู้ปกครองที่มีเวลาจำกัด และมีต้นทุนต่ำ สามารถทำได้ง่าย รวมถึงเข้ากับวัฒนธรรมอาหารท้องถิ่นของไทย ศูนย์รับเลี้ยงเด็กและโรงเรียนอนุบาลก็ควรมีมาตรฐานเมนูอาหารที่สมดุลซึ่งมีทั้งโปรตีนและสารอาหารรองครบถ้วน

สรุปได้ว่า รายงานวิจัยและข้อมูลจากประเทศไทยยืนยันตรงกันว่า เด็กวัยหัดเดินส่วนใหญ่ได้รับโปรตีนเพียงพอจากอาหารที่สมดุลอยู่แล้ว การทำความเข้าใจความต้องการโปรตีนที่แท้จริงและมุ่งเน้นความหลากหลายของสารอาหาร จะช่วยลดความกังวลของผู้ปกครองและส่งเสริมโภชนาการที่ดีที่สุดให้กับเด็กไทยอย่างยั่งยืน รายงานจาก The Cut