หลังจากสถานการณ์การแพร่ระบาดคลี่คลาย ผู้คนจำนวนมากเริ่มก้าวออกจากความโดดเดี่ยวช่วงล็อกดาวน์ และหันมามองหาการเชื่อมโยงกับสังคมในโลกแห่งความเป็นจริงมากขึ้น ส่งผลให้ชมรมวิ่ง คลับฟิตเนส และกลุ่มออกกำลังกายในชุมชนต่าง ๆ กลับมามีบทบาทสำคัญในฐานะพื้นที่รวมตัวทางสังคม ( St. Paul Pioneer Press: คลับสุขภาพกลายเป็นศูนย์รวมทางสังคมหลังยุคโควิด ).
กลุ่มกิจกรรมที่รวมตัวกันเพื่อการวิ่ง เดิน ปีนเขา หรือปั่นจักรยาน ไม่เพียงมอบโอกาสด้านการออกกำลังกาย แต่ยังเป็นช่องทางสำคัญในการสร้างสัมพันธ์ทางสังคม โดยเฉพาะสำหรับผู้ที่ต้องการทางเลือกการเข้าสังคมที่ไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายสูง เมื่อเทียบกับการพบปะตามบาร์หรือร้านอาหาร ( St. Paul Pioneer Press: คลับสุขภาพกลายเป็นศูนย์รวมทางสังคมหลังยุคโควิด ). ผู้จัดงานกิจกรรมต่าง ๆ รายงานว่ายอดลงทะเบียนงานวิ่งเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง และคาดการณ์ว่าจำนวนผู้เข้าร่วมกลุ่มเยาวชนในปีนี้จะทำลายสถิติใหม่ ( St. Paul Pioneer Press: คลับสุขภาพกลายเป็นศูนย์รวมทางสังคมหลังยุคโควิด ).
ประเด็นนี้นับว่ามีความสำคัญอย่างยิ่งต่อบริบทสังคมไทย เนื่องจากช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 นั้น ความเหงาและความรู้สึกโดดเดี่ยวในหมู่คนไทยมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น ซึ่งส่งผลเสียต่อทั้งสุขภาพกายและสุขภาพจิต ( CDC: ผลกระทบต่อสุขภาพจากการแยกตัวและความเหงา ; รายงานกระทรวงสาธารณสุขสหรัฐฯ: การระบาดของความเหงา ). งานวิจัยยังชี้ให้เห็นว่า การออกกำลังกายเป็นกลุ่มช่วยส่งเสริมการสนับสนุนทางสังคมในหลากหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นเพื่อนร่วมทาง กำลังใจ การแลกเปลี่ยนข้อมูล หรือการยืนยันตัวตน ซึ่งปัจจัยเหล่านี้ล้วนช่วยให้สมาชิกพัฒนาทัศนคติที่ดีต่อการออกกำลังกาย และมีแนวโน้มที่จะทำกิจกรรมอย่างต่อเนื่องมากขึ้น ( งานวิจัย: การสนับสนุนทางสังคมในกลุ่มออกกำลังกาย ).
ประสบการณ์จากเมืองมินนิแอโพลิสในสหรัฐฯ แสดงให้เห็นว่าชมรมเหล่านี้สามารถเติบโตได้อย่างรวดเร็วภายหลังการยกเลิกมาตรการล็อกดาวน์ โดยผู้จัดกิจกรรมมักจัดเตรียมกิจกรรมละลายพฤติกรรม (icebreaker) และการวอร์มอัพ เพื่อสร้างบรรยากาศที่เป็นกันเอง ทำให้ผู้มาใหม่รู้สึกสบายใจ และลดความรู้สึกเขินอายหรืออุปสรรคในการเข้าร่วม ( St. Paul Pioneer Press: คลับสุขภาพกลายเป็นศูนย์รวมทางสังคมหลังยุคโควิด ).
กลุ่มกิจกรรมที่มุ่งเน้นชุมชนเฉพาะทาง เช่น ชมรมสำหรับนักวิ่งผิวสี หรือกลุ่มนักปีนเขาสำหรับผู้มีความหลากหลายทางเพศ (LGBTQ+) มีส่วนสำคัญในการเสริมสร้างความเข้มแข็งทางสังคมและลดข้อจำกัดทางวัฒนธรรมสำหรับผู้เริ่มต้น ผู้นำชมรมมักจะเพิ่มโปรแกรมที่รองรับความสามารถที่หลากหลาย และเสนอทุนสนับสนุนหรือส่วนลด เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้คนหลากหลายกลุ่มเข้าถึงกิจกรรมได้มากขึ้น ( St. Paul Pioneer Press: คลับสุขภาพกลายเป็นศูนย์รวมทางสังคมหลังยุคโควิด ).
ในบริบทของประเทศไทย แนวทางดังกล่าวก็สามารถนำมาปรับใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ เนื่องจากประเทศไทยมีนโยบายและแนวทางระดับชาติว่าด้วยกิจกรรมทางกายและการนอนหลับอยู่แล้ว ( WHO: แนวทางกิจกรรมทางกายในไทย ). ก่อนหน้าสถานการณ์โควิด-19 ระดับกิจกรรมทางกายของคนไทยมีความหลากหลาย และในช่วงต้นของการระบาดก็มีรายงานว่ากิจกรรมเหล่านี้ลดลงอย่างเห็นได้ชัด ( BMC Public Health: กิจกรรมทางกายในผู้ใหญ่ไทย ; งานวิจัย: ผลกระทบโควิดต่อกิจกรรมทางกายคนไทย ). ข้อมูลล่าสุดยังบ่งชี้ว่าประชากรในเขตเมืองมีพฤติกรรมนั่งนิ่งเป็นเวลานาน โดยเฉพาะกลุ่มผู้หญิงที่มีกิจกรรมทางกายน้อยกว่าผู้ชาย ซึ่งเป็นช่องว่างที่การส่งเสริมกลุ่มกิจกรรมในชุมชนสามารถเข้ามาเติมเต็มได้ ( งานวิจัย: พฤติกรรมสุขภาพของชาวกรุงเทพฯ ; BMC Public Health: กิจกรรมทางกายในผู้ใหญ่ไทย ).
ข้อเสนอเชิงปฏิบัติสำหรับไทย
- เริ่มต้นด้วยโครงการนำร่องในกรุงเทพฯ เชียงใหม่ และเมืองขนาดรองลงมา โดยใช้สวนสาธารณะและบริเวณวัด ซึ่งเป็นจุดนัดพบที่คุ้นเคยและเข้าถึงง่ายสำหรับชุมชน ( งานวิจัย: พฤติกรรมสุขภาพของชาวกรุงเทพฯ ).
- ส่งเสริมรูปแบบกิจกรรมที่ส่งเสริมการเข้าร่วมทั้งครอบครัว และเน้นการจัดกิจกรรมฟรีหรือมีค่าใช้จ่ายน้อย เพื่อให้พ่อแม่สามารถพาลูกมาร่วมได้ และลดภาระค่าใช้จ่ายที่เป็นอุปสรรค ( St. Paul Pioneer Press: คลับสุขภาพกลายเป็นศูนย์รวมทางสังคมหลังยุคโควิด ).
- หน่วยงานสาธารณสุขควรร่วมมือกับชุมชน เพื่อฝึกอบรมผู้นำกลุ่มให้สร้างสภาพแวดล้อมทางจิตวิทยาที่ปลอดภัย และติดตามผลลัพธ์ด้านสุขภาพกายและสุขภาพจิต เช่น ความถี่ในการเข้าร่วมและระดับความเหงาที่ลดลง ( งานวิจัย: การสนับสนุนทางสังคมในกลุ่มออกกำลังกาย ).
- จัดโปรแกรมเฉพาะกลุ่มเพื่อลดอุปสรรคสำหรับผู้เริ่มต้นและกลุ่มที่อาจเข้าถึงได้ยาก เช่น ผู้สูงอายุ ผู้หญิง ผู้มีรายได้น้อย และกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศ ( St. Paul Pioneer Press: คลับสุขภาพกลายเป็นศูนย์รวมทางสังคมหลังยุคโควิด ).
- สร้างความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชน เพื่อให้มีการยืมอุปกรณ์ราคาถูก เช่น จักรยานหรืออุปกรณ์ปีนเขา และพิจารณาการสนับสนุนด้านทุนทรัพย์สำหรับผู้มีรายได้น้อย ( St. Paul Pioneer Press: คลับสุขภาพกลายเป็นศูนย์รวมทางสังคมหลังยุคโควิด ).
- เปิดโอกาสให้โรงเรียนจัดพื้นที่สำหรับกิจกรรมหลังเลิกเรียน และฝึกอบรมผู้นำเยาวชนเพื่อส่งเสริมปฏิสัมพันธ์ระหว่างช่วงวัย ( งานวิจัย: การสนับสนุนทางสังคมในกลุ่มออกกำลังกาย ).
นโยบายและการวางผังเมือง
- นักวางผังเมืองควรพัฒนาระบบเครือข่ายทางเดินและเส้นทางวิ่งที่ปลอดภัย มีการติดตั้งไฟส่องสว่างและป้ายบอกทางที่ชัดเจน เพื่อเพิ่มความรู้สึกปลอดภัยและความมั่นใจของผู้ใช้งาน ( งานวิจัย: พฤติกรรมสุขภาพของชาวกรุงเทพฯ ).
- เจ้าหน้าที่สาธารณสุขสามารถนำร่องโครงการ
Social Prescribing(การสั่งจ่ายกิจกรรมทางสังคม) โดยให้คลินิกหรือสถานพยาบาลแนะนำผู้ป่วยไปยังกลุ่มกิจกรรมชุมชนที่น่าเชื่อถือ และติดตามผลลัพธ์ด้านสุขภาพกายและสุขภาพใจอย่างใกล้ชิด ( รายงานกระทรวงสาธารณสุขสหรัฐฯ: การระบาดของความเหงา ).
การประเมินผลและการมีส่วนร่วมของชุมชน
- กำหนดตัวชี้วัดที่เข้าใจง่าย เช่น จำนวนผู้เข้าร่วม ความพึงพอใจ ความถี่ในการออกกำลังกาย และดัชนีชี้วัดความเหงา เพื่อนำข้อมูลมาปรับปรุงโปรแกรมให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ( งานวิจัย: การสนับสนุนทางสังคมในกลุ่มออกกำลังกาย ).
- ส่งเสริมให้ชุมชนมีส่วนร่วมตั้งแต่ขั้นตอนการออกแบบ เพื่อให้แน่ใจว่ากลุ่มกิจกรรมจะมีความเปิดกว้าง ปลอดภัย และตอบโจทย์ความต้องการของคนในพื้นที่อย่างแท้จริง ( St. Paul Pioneer Press: คลับสุขภาพกลายเป็นศูนย์รวมทางสังคมหลังยุคโควิด ).
การเริ่มต้นไม่จำเป็นต้องยิ่งใหญ่ อาจเริ่มจากการนัดพบกันสัปดาห์ละครั้งในสวนชุมชน เชิญชวนเพื่อนบ้านและสมาชิกในครอบครัว โดยคงไว้ซึ่งรูปแบบกิจกรรมที่ฟรีหรือมีค่าใช้จ่ายน้อย เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้คนทุกกลุ่มเข้าร่วมได้ การใช้โซเชียลมีเดียเพื่อบอกเล่าเรื่องราวความสำเร็จและแบ่งปันเคล็ดลับด้านความปลอดภัย จะช่วยสร้างแรงจูงใจและขยายเครือข่ายให้เติบโตอย่างยั่งยืน ( St. Paul Pioneer Press: คลับสุขภาพกลายเป็นศูนย์รวมทางสังคมหลังยุคโควิด ; WHO: แนวทางกิจกรรมทางกายในไทย ).
ช่วงเวลาหลังการแพร่ระบาดนี้ถือเป็นโอกาสสำคัญที่ชุมชนไทยจะสามารถผสานการส่งเสริมสุขภาพกายเข้ากับการฟื้นฟูทางสังคมได้อย่างลงตัว การพลิกกิจกรรมทางกายให้เป็นเครื่องมือสร้างสายสัมพันธ์ทางสังคม อาจเป็นกุญแจสำคัญในการช่วยลดความเหงา ฟื้นฟูความสัมพันธ์ระหว่างช่วงวัย และยกระดับคุณภาพชีวิตและสุขภาพของประชากรในวงกว้างได้อย่างยั่งยืน ( รายงานกระทรวงสาธารณสุขสหรัฐฯ: การระบาดของความเหงา ; งานวิจัย: การสนับสนุนทางสังคมในกลุ่มออกกำลังกาย ).
