นับตั้งแต่ความขัดแย้งในยูเครนปะทุขึ้นเมื่อปี 2565 การเดินทางระหว่างประเทศ โดยเฉพาะไปยังรัสเซีย ได้เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิงและเต็มไปด้วยความท้าทายใหม่ๆ นักท่องเที่ยวทั่วโลก รวมถึงชาวไทยที่วางแผนจะไปเยือน จำเป็นต้องเกาะติดสถานการณ์อย่างใกล้ชิด เพราะมาตรการคว่ำบาตร ข้อจำกัดด้านการบิน ตลอดจนปัญหาด้านการเงินและดิจิทัลได้ส่งผลกระทบเป็นวงกว้าง บทความนี้จะสรุปประเด็นสำคัญล่าสุดที่ต้องรู้ ทั้งในด้านความปลอดภัย การเดินทาง และข้อแนะนำสำหรับนักท่องเที่ยวชาวไทยโดยเฉพาะ
ภาพรวมการท่องเที่ยวรัสเซียหลังวิกฤตยูเครน
หลังการรุกรานยูเครนในปี 2565 จำนวนนักท่องเที่ยวจากชาติตะวันตกที่เดินทางไปรัสเซียก็ลดฮวบลงอย่างเห็นได้ชัด สะท้อนจากคำแนะนำของรัฐบาลสหรัฐฯ แคนาดา และหลายประเทศในยุโรปตะวันตกที่ประกาศให้พลเมืองงดเว้นการเดินทาง หรือเดินทางเฉพาะกรณีที่จำเป็นจริงๆ พร้อมเตือนให้พลเมืองที่พำนักอยู่ในรัสเซียรีบเดินทางออกนอกประเทศ กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ให้เหตุผลสำคัญว่ามาจากความเสี่ยงเรื่อง “การบังคับใช้กฎหมายตามอำเภอใจ” และ “การถูกเจ้าหน้าที่รัสเซียกลั่นแกล้งหรือควบคุมตัว” ซึ่งอีกหลายประเทศก็ออกคำเตือนในลักษณะเดียวกัน (The Moscow Times, 2025)
อย่างไรก็ตาม หลายประเทศในเอเชีย อเมริกาใต้ รวมถึงชาติที่มีท่าทีเป็นกลางอย่างจีน อินเดีย และบราซิล หรือกลุ่มประเทศที่เป็นมิตรกับรัสเซีย เช่น เซอร์เบียและฮังการี ไม่ได้มีคำเตือนที่เข้มงวดในระดับเดียวกัน แต่ยังคงแนะนำให้หลีกเลี่ยงพื้นที่ใกล้ชายแดนยูเครน ซึ่งมีความเสี่ยงด้านความมั่นคง สำหรับเมืองใหญ่อย่างมอสโกและเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก ยังคงนับว่าปลอดภัยเมื่อเทียบกับพื้นที่ทางภาคใต้หรือภาคตะวันตกที่สถานการณ์ยังไม่แน่นอน
วีซ่าและการเดินทางเข้าประเทศสำหรับคนไทย
ในปี 2568 ระบบวีซ่าของรัสเซียมีการปรับเปลี่ยนอยู่ตลอดเวลา แม้บางชาติในยุโรปจะสามารถขอวีซ่าอิเล็กทรอนิกส์ (e-Visa) รูปแบบใหม่ได้สะดวกขึ้น แต่ผู้ถือหนังสือเดินทางสหรัฐฯ และบางประเทศยังต้องยื่นขอวีซ่าที่สถานทูตหรือสถานกงสุลตามเดิม สำหรับคนไทย ควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากสถานทูตรัสเซียประจำประเทศไทยโดยตรง เนื่องจากกฎเกณฑ์ต่างๆ อาจเปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา
การเดินทางเข้ารัสเซียจำเป็นต้องวางแผนล่วงหน้าอย่างรัดกุม เนื่องจากสนามบินบางแห่งทางตอนใต้ยังคงปิดให้บริการ ทำให้ผู้โดยสารส่วนใหญ่ต้องเลือกใช้สายการบินที่แวะพักเครื่องในประเทศที่สาม เช่น ตุรกี หรือสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ส่วนการเดินทางทางบกยังคงเป็นไปได้ เช่น การนั่งรถบัสจากเอสโตเนียหรือลิทัวเนียเพื่อไปยังเมืองคาลินินกราด แต่อาจต้องผ่านด่านตรวจที่เข้มงวดและเผชิญข้อจำกัดใหม่ๆ เช่น การห้ามนำเงินสกุลยูโรข้ามพรมแดนสหภาพยุโรปเข้าไปยังรัสเซีย (EC Sanctions, 2022)
สนามบินที่สะดวกที่สุดในการเดินทางเข้ามอสโกคือท่าอากาศยานเชเรเมเตียโว ซึ่งมีขั้นตอนตรวจคนเข้าเมืองที่ค่อนข้างราบรื่นกว่าท่าอากาศยานโดโมเดโดโว ส่วนท่าอากาศยานพุลโกโวในเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กก็ถือว่าสะดวกสบายสำหรับนักเดินทาง แต่ประสบการณ์ของแต่ละคนอาจแตกต่างกันไป บางรายเล่าว่าถูกตรวจสอบโทรศัพท์มือถือและเอกสารอย่างละเอียด โดยเฉพาะเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับยูเครน จึงควรลบข้อความ รูปภาพ หรือไฟล์ที่อาจสุ่มเสี่ยงออกไปก่อนเดินทาง
ปัญหาการเงินและการใช้จ่าย
หลังจากที่ Visa และ Mastercard ระงับการให้บริการในรัสเซียเมื่อปี 2565 บัตรเครดิตและเดบิตที่ออกโดยธนาคารนอกรัสเซียส่วนใหญ่จึงใช้การไม่ได้ ทั้งการรูดซื้อสินค้าและกดเงินจากตู้เอทีเอ็ม ปัจจุบันมีเพียงบัตร UnionPay ของจีนเท่านั้นที่ยังพอใช้งานได้ในบางพื้นที่ ดังนั้น นักเดินทางควรเตรียมเงินสดสภาพใหม่เอี่ยม ไม่มีรอยขีดเขียนหรือชำรุดติดตัวไปให้เพียงพอ โดยสามารถนำเงินสด (หรือเทียบเท่า) เข้าประเทศได้ไม่เกิน 10,000 ดอลลาร์สหรัฐโดยไม่ต้องสำแดงต่อศุลกากร แต่หากเดินทางข้ามพรมแดนยูโรโซน ต้องระวังข้อห้ามนำเงินยูโรเข้ารัสเซีย สำหรับการแลกเงินในเมืองใหญ่ยังทำได้สะดวกและมีอัตราแลกเปลี่ยนใกล้เคียงกับตลาดสากล แต่ธนาคารรัสเซียมักปฏิเสธธนบัตรที่เก่าหรือมีตำหนิ
การสื่อสาร: ซิมการ์ด อินเทอร์เน็ต และมือถือ
นับตั้งแต่กฎหมายใหม่ในเดือนกรกฎาคม 2568 นักท่องเที่ยวต่างชาติที่ต้องการซื้อซิมการ์ดของรัสเซีย จะต้องลงทะเบียนข้อมูลชีวมาตร (Biometrics) ซึ่งได้แก่ ภาพใบหน้าและตัวอย่างเสียงพูด กับระบบลงทะเบียนกลาง และต้องมีหมายเลขประกันสังคม (SNILS) ของรัสเซียเท่านั้น ขั้นตอนที่ซับซ้อนนี้จึงเหมาะกับผู้ที่พำนักในรัสเซียระยะยาวมากกว่า สำหรับนักท่องเที่ยวระยะสั้น ทางเลือกที่สะดวกกว่าคือการใช้ eSIM สำหรับเดินทางต่างประเทศ (เช่น eSIM.sm) หรือเปิดบริการโรมมิ่งจากเครือข่ายในไทย ซึ่งแม้จะมีค่าใช้จ่ายสูงกว่า แต่ก็ลดความยุ่งยากไปได้มาก อย่างไรก็ดี ควรตรวจสอบเงื่อนไขการให้บริการให้ดี เพราะข้อจำกัดอาจเปลี่ยนแปลงได้โดยไม่มีการแจ้งล่วงหน้า
การจองที่พักและการลงทะเบียน
แพลตฟอร์มจองที่พักระดับโลกอย่าง Airbnb และ Booking.com ได้ระงับการให้บริการในรัสเซียแล้ว ทำให้นักท่องเที่ยวต้องหันไปใช้แพลตฟอร์มของรัสเซียแทน เช่น Ostrovok.ru หรือ Sutochno.ru ซึ่งการชำระเงินส่วนใหญ่มักเป็นการจ่ายเมื่อเดินทางไปถึงที่พัก สำหรับผู้ที่พักในโรงแรม ทางโรงแรมจะดำเนินการลงทะเบียนที่พักกับทางการให้ แต่หากเลือกพักในอพาร์ตเมนต์หรือบ้านเช่าส่วนตัว ผู้เข้าพักจะต้องนำเอกสารไปลงทะเบียนด้วยตนเองที่หน่วยงานราชการในพื้นที่ เพื่อให้เป็นไปตามกฎหมาย มิเช่นนั้นอาจเจอปัญหาตอนเดินทางออกจากประเทศได้
โซเชียลมีเดียและความปลอดภัยในโลกดิจิทัล
ตั้งแต่ปี 2565 แพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียของชาติตะวันตก เช่น Instagram และ Facebook ได้ถูกบล็อกการใช้งานในรัสเซีย ผู้ที่จำเป็นต้องใช้งานควรติดตั้งแอปพลิเคชัน VPN ไว้หลายๆ ตัว และตั้งค่าให้พร้อมใช้งานตั้งแต่ก่อนเดินทางเข้ารัสเซีย เนื่องจากบริการ VPN ชื่อดังหลายเจ้าก็ถูกบล็อกไปแล้วเช่นกัน และเว็บไซต์สำหรับดาวน์โหลดก็อาจเข้าไม่ได้เมื่ออยู่ในรัสเซีย เรื่องนี้นับเป็นความท้าทายสำคัญสำหรับนักท่องเที่ยวชาวไทยที่คุ้นเคยกับการใช้โซเชียลมีเดียเป็นช่องทางสื่อสารหลัก
ข้อจำกัดใหม่ๆ ทั้งด้านการเงินและดิจิทัลสะท้อนความพยายามของรัสเซียในการควบคุมอธิปไตยทางดิจิทัลและรับมือแรงกดดันจากนานาชาติ โดยเฉพาะกลุ่มผู้ประกอบการ นักศึกษา หรือคนทำงานสายไอทีที่ต้องพึ่งพาเครือข่ายการเงินและเครื่องมือสื่อสารระดับโลก ควรเตรียมแผนสำรองไว้ให้พร้อม
แม้กระทรวงการต่างประเทศของไทยจะยังไม่มีคำสั่งห้ามเดินทาง แต่ได้แนะนำให้ชาวไทยที่จำเป็นต้องเดินทางไปรัสเซียใช้ความระมัดระวังเป็นพิเศษ โดยเฉพาะผู้ที่ต้องเดินทางไปยังพื้นที่ใกล้ชายแดนยูเครนหรือมีธุรกิจในรัสเซีย ควรลงทะเบียนข้อมูลกับสถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงมอสโก และบันทึกหมายเลขติดต่อฉุกเฉินไว้เสมอ
รัสเซียยังน่าเที่ยว…แต่ต้องเตรียมตัวให้พร้อมกว่าเดิม
การหายไปของนักท่องเที่ยวชาติตะวันตก อาจเป็นโอกาสในการกระชับความสัมพันธ์ระหว่างรัสเซียกับนานาชาติในเอเชียมากขึ้น เมืองท่องเที่ยวที่เคยเป็นจุดหมายยอดนิยมของชาวเอเชียอย่างอีร์คุตสก์ คาซาน หรือวลาดีวอสต็อก อาจกลับมาได้รับความนิยมอีกครั้ง
อย่างไรก็ตาม อนาคตของอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับรัสเซียยังเป็นสิ่งที่คาดเดาได้ยาก ภายใต้สถานการณ์ที่มาตรการด้านเอกสารและการคัดกรองมีแนวโน้มจะเข้มงวดขึ้น หากสถานการณ์ในยูเครนยังไม่คลี่คลาย การใช้ VPN หรือการตรวจสอบอุปกรณ์ดิจิทัลอาจกลายเป็นเรื่องปกติ การตรวจคนเข้าเมืองอาจใช้เวลานานขึ้น นักเดินทางทุกคนจึงต้องเตรียมพร้อมรับมือกับความไม่แน่นอนและวางแผนให้รอบคอบกว่าที่เคย
สรุป: เคล็ดลับสำคัญสำหรับนักท่องเที่ยวไทย
- ตรวจสอบประกาศและคำแนะนำการเดินทางจากกระทรวงการต่างประเทศและสถานทูตรัสเซียประจำประเทศไทยก่อนตัดสินใจ
- วางแผนการใช้จ่ายให้ดี เตรียมเงินสดสกุลดอลลาร์สภาพใหม่ หรือทำบัตร UnionPay ล่วงหน้า และหลีกเลี่ยงการพึ่งพาบัตรเครดิตสากล
- ติดตั้งและตั้งค่า VPN หลายๆ ตัว พร้อมแอปพลิเคชันที่จำเป็นให้พร้อมใช้งานก่อนเดินทาง
- ลบข้อมูลที่อาจมีความสุ่มเสี่ยงทางการเมืองหรือเนื้อหาเกี่ยวกับยูเครนออกจากโทรศัพท์มือถือและคอมพิวเตอร์ก่อนเข้าประเทศ
- จองที่พักผ่านแพลตฟอร์มของรัสเซีย และปฏิบัติตามกฎหมายการลงทะเบียนที่พักอย่างเคร่งครัด
- ตรวจสอบข้อจำกัดการเดินทางภายในประเทศ โดยเฉพาะพื้นที่ใกล้เขตสู้รบ
- เตรียมข้อมูลติดต่อสถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงมอสโกไว้เผื่อกรณีฉุกเฉิน
แม้การเดินทางไปรัสเซียในปัจจุบันจะเต็มไปด้วยความท้าทาย แต่เสน่ห์ของประเทศนี้ยังคงดึงดูดนักเดินทางที่เตรียมตัวมาอย่างดี นักท่องเที่ยวชาวไทยควรติดตามข่าวสารและคำแนะนำจากหน่วยงานทางการอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้การเดินทางครั้งนี้ปลอดภัยและราบรื่นที่สุด
แหล่งข้อมูล: The Moscow Times, 2025, EC Sanctions, 2022
