เสียงตะคอกของพ่อแม่ทำร้ายสมองลูก! ผู้เชี่ยวชาญเตือน ผลกระทบอาจติดตัวไปตลอดชีวิต

หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่หนักแน่นขึ้นเรื่อยๆ กำลังกดดันให้ผู้เชี่ยวชาญชั้นนำด้านพัฒนาการเด็กและประสาทวิทยาต้องออกมาส่งเสียงเตือนไปยังผู้กำหนดนโยบายอย่างเร่งด่วน ว่าการที่พ่อแม่ผู้ปกครองตะคอก ดุด่า หรือใช้คำพูดทิ่มแทงใจ สามารถส่งผลเปลี่ยนแปลงโครงสร้างสมองของเด็ก และอาจสร้างปัญหาสุขภาพจิตที่ส่งผลกระทบยาวนานไปตลอดชีวิต ข้อมูลน่าตกใจนี้ถูกนำเสนอต่อสมาชิกรัฐสภาสหราชอาณาจักร จุดกระแสเรียกร้องให้เกิดการผลักดันเชิงนโยบายและสร้างความตระหนักรู้ในสังคมวงกว้างเกี่ยวกับ “การทำร้ายจิตใจด้วยวาจา” ซึ่งปัจจุบันได้รับการยอมรับแล้วว่าเป็นรูปแบบการทารุณกรรมเด็กที่ร้ายแรงและพบได้บ่อย

สำหรับพ่อแม่ ผู้ปกครอง ครูอาจารย์ รวมถึงสังคมไทยโดยรวม งานวิจัยชิ้นนี้ตอกย้ำว่าความปลอดภัยทางอารมณ์มีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าความปลอดภัยทางร่างกายต่อการเติบโตของเด็ก โดยเฉพาะในสังคมไทย ที่มีวัฒนธรรมเคารพผู้อาวุโสและโครงสร้างครอบครัวแบบลำดับชั้นที่หยั่งรากลึก ยิ่งต้องตระหนักถึงพลังของคำพูดที่ส่งผลต่อจิตใจอันเปราะบางของเด็กๆ ไม่ว่าจะในบ้าน วัด หรือโรงเรียน ภาษาที่ผู้ใหญ่ใช้มีส่วนสำคัญอย่างยิ่งในการหล่อหลอมความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง ความสามารถในการสร้างความสัมพันธ์ และภูมิต้านทานทางใจของเด็กในอนาคต

รายงานของ The Guardian ได้สรุปผลการศึกษาล่าสุดที่นำเสนอโดยผู้เชี่ยวชาญด้านประสาทวิทยาเด็กชั้นนำของสหราชอาณาจักร โดยเฉพาะนักจิตวิทยาคลินิกและศาสตราจารย์จาก University College London ซึ่งได้อธิบายว่า ภาพสแกนสมองด้วยเทคโนโลยี fMRI เผยให้เห็นการเปลี่ยนแปลงทางชีวภาพที่เกิดขึ้นจริงในสมองของเด็กที่เผชิญกับการถูกทำร้ายด้วยวาจาซ้ำๆ ไม่ว่าจะเป็นการตะคอก การดูถูกเหยียดหยาม หรือการพูดจาให้อับอาย จากการศึกษาเหล่านี้ พบว่าปฏิสัมพันธ์ทางวาจาที่ก้าวร้าวและเกิดขึ้นเป็นประจำ จะเข้าไปเปลี่ยนแปลงวงจร “การรับรู้ภัยคุกคาม” และ “การรับรู้รางวัล” ในสมองที่กำลังพัฒนา ส่งผลให้มุมมองที่เด็กมีต่อโลกรอบตัวบิดเบือนไป ผลกระทบที่ตามมานั้นชัดเจน เด็กจะมีแนวโน้มมองสิ่งรอบข้างว่าน่ากลัว ตีความสัญญาณทางสังคมที่ปกติธรรมดาผิดไปว่าเป็นการคุกคาม และอาจเลือกที่จะเก็บตัว หรือตอบโต้ด้วยความก้าวร้าว เมื่อเวลาผ่านไป การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้อาจแสดงออกเป็นอาการวิตกกังวลเรื้อรัง ภาวะซึมเศร้า และความบกพร่องในการสร้างสัมพันธ์ที่ดีกับผู้อื่น

ข้อมูลนี้สอดคล้องกับข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก (WHO) ที่ระบุว่าการทำร้ายทางอารมณ์และวาจาเป็นรูปแบบหลักของการทารุณกรรมเด็กทั่วโลก ผลสำรวจในสหราชอาณาจักรปี 2023 ที่ผู้เชี่ยวชาญอ้างถึง พบว่า 41% ของเด็กเคยประสบกับการถูกผู้ใหญ่ใช้คำพูดก้าวร้าว อย่างน้อยก็เป็นครั้งคราว ซึ่งเป็นตัวเลขที่น่าจะใกล้เคียงกัน หรืออาจสูงกว่านี้ในบริบทวัฒนธรรมอื่นๆ รวมถึงประเทศไทย

ในอดีต ผู้คนมักมองข้ามความรุนแรงของการทำร้ายด้วยวาจา โดยมักให้ความสำคัญกับการทารุณกรรมทางร่างกายหรือทางเพศที่เห็นได้ชัดเจนกว่า แต่งานวิจัยล่าสุดยืนยันหนักแน่นว่า คำพูดที่ก้าวร้าวสามารถสร้างบาดแผลที่ร้ายแรงได้ไม่ต่างกัน ผู้เชี่ยวชาญจาก King’s College London ท่านหนึ่งกล่าวว่า: “สำนวนที่ว่า ‘ไม้และก้อนหินอาจทำให้กระดูกหัก แต่คำพูดทำร้ายเราไม่ได้’ นั้นไม่เป็นความจริงเลย คำพูดสามารถทำลายสุขภาวะและพัฒนาการของเด็ก ทิ้งรอยแผลเป็นทางใจไปตลอดชีวิตได้” นักประสาทวิทยาอีกท่านหนึ่งย้ำว่า: “คำพูดที่รุนแรงสามารถกัดเซาะรากฐานของสมองที่กำลังพัฒนาได้จริงๆ เด็กต้องการการสื่อสารที่อ่อนโยนและสนับสนุนจากผู้ใหญ่ มันสำคัญอย่างยิ่งต่อการสร้างตัวตนและความเข้มแข็งทางใจของพวกเขา” (The Guardian, Eastern Eye, Independent)

งานวิจัยสนับสนุนว่าการต้องเผชิญกับการตะคอกดุด่าจากพ่อแม่ซ้ำๆ ไม่เพียงแต่สร้างความทุกข์ทางอารมณ์ แต่ยังกระตุ้นกลไกความเครียดในสมองอย่างต่อเนื่อง ภาพถ่ายทางระบบประสาทที่ทบทวนในงานวิจัย เช่น “Emotional Abuse and Neglect: Time to Focus on Prevention and Mental Health Consequences” ในวารสาร Nature Reviews Psychology แสดงให้เห็นว่าการตอบสนองต่อความเครียดเหล่านี้จะเข้าไปรบกวนวงจรประสาทที่ควบคุมความภาคภูมิใจในตนเองและพฤติกรรมทางสังคมที่เหมาะสม (PMC – PubMed Central)

สังคมไทย ซึ่งกำลังเผชิญกับความท้าทายด้านสุขภาพจิตของเยาวชนที่เพิ่มสูงขึ้น รวมถึงความตระหนักรู้เกี่ยวกับผลกระทบของการบูลลี่และความกดดันในโรงเรียนที่มากขึ้น กำลังอยู่ในจุดที่ต้องเผชิญทั้งความท้าทายและโอกาส แม้ว่าในอดีต การลงโทษที่เข้มงวดและการใช้เสียงดังอาจถูกมองจากคนบางกลุ่มว่าเป็นวิธีที่จำเป็นในการอบรมสั่งสอน แต่ข้อมูลล่าสุดทางประสาทวิทยาได้ชี้ให้เห็นถึงความเสี่ยงที่แนวทางดังกล่าวอาจส่งผลเสียมากกว่าผลดี โดยเป็นการสร้างรูปแบบของความกลัว ความวิตกกังวล และความไม่มั่นคงในระยะยาว

ที่สำคัญ ผู้เชี่ยวชาญเน้นย้ำว่าการทำร้ายด้วยวาจานั้นเป็นสิ่งที่ป้องกันได้ ต่างจากปัจจัยเสี่ยงบางอย่างที่ควบคุมได้ยาก การเลือกใช้คำพูดและน้ำเสียงนั้นอยู่ในวิสัยที่ผู้ใหญ่ทุกคนสามารถทำได้ การสื่อสารเชิงบวกที่ให้กำลังใจสามารถสร้างแรงบันดาลใจให้เด็กๆ ก้าวข้ามอุปสรรคและเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่มีสุขภาพดีและมั่นใจ ในทางตรงกันข้าม คำพูดที่รุนแรงสามารถ “บิดเบือนความเข้าใจที่เด็กมีต่อตนเองและบทบาทของพวกเขาในสังคม” ศาสตราจารย์ด้านจิตเวชเด็กท่านหนึ่งเตือน

ผลกระทบทางวัฒนธรรมนั้นขยายวงกว้างไปไกลกว่าแค่ในรั้วบ้าน การตำหนิด้วยวาจาเป็นสิ่งที่พบเห็นได้ในโรงเรียนไทย หรือแม้กระทั่งในแวดวงการศึกษาทางศาสนา การตระหนักถึงหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ว่าสมองสามารถปรับเปลี่ยนวงจรประสาทเพื่อตอบสนองต่อความก้าวร้าวทางวาจาได้จริง ควรเป็นสิ่งที่นักการศึกษาและผู้กำหนดนโยบายในไทยให้ความสำคัญอย่างยิ่ง กลยุทธ์การป้องกันปัญหาสุขภาพจิต โครงการอบรมครู และการให้คำปรึกษาครอบครัว จำเป็นต้องบูรณาการเรื่องความปลอดภัยทางอารมณ์ให้เป็นเสาหลัก ควบคู่ไปกับการปกป้องคุ้มครองทางร่างกาย

ในระดับนานาชาติ มีเสียงเรียกร้องเพิ่มมากขึ้นให้มีการยอมรับการทำร้ายด้วยวาจาอย่างเป็นทางการในกรอบกฎหมายและนโยบาย ในสหราชอาณาจักร แคมเปญ “Words Matter” (คำพูดมีความหมาย) กำลังสร้างความตระหนักในประเด็นนี้ แคมเปญลักษณะเดียวกันในไทย เช่น โครงการที่นำโดยกรมสุขภาพจิต หรือองค์กรพัฒนาเอกชนด้านสวัสดิภาพเด็ก สามารถนำสารนี้มาขยายผลและปรับใช้แนวทางการแก้ไขที่ประสบความสำเร็จจากต่างประเทศให้เข้ากับบริบทของไทยได้

มองไปข้างหน้า การทำให้พ่อแม่และครูเข้าถึงการศึกษาด้านสุขภาพจิตได้มากขึ้น ความพยายามรณรงค์ต่อต้านการบูลลี่ทั่วประเทศโดยเน้นเรื่องการสื่อสาร และการนำเรื่องสุขภาวะทางอารมณ์เข้าไปเป็นส่วนหนึ่งในหลักสูตรการเรียนการสอน ถือเป็นก้าวสำคัญที่มีพลัง ทรัพยากรในชุมชน เช่น โครงการสำหรับเยาวชนในวัด และการสัมมนาด้านสาธารณสุข ควรส่งเสริม “การสื่อสารอย่างมีสติ” ให้เป็นค่านิยมหลัก

โดยสรุป ในขณะที่งานวิจัยใหม่กำลังปฏิวัติความเข้าใจของเราว่าคำพูดสามารถหล่อหลอมโครงสร้างสมองได้อย่างไร ถึงเวลาแล้วที่สังคมไทยจะหันมาให้ความสำคัญกับการใช้ภาษาที่อ่อนโยน ให้เกียรติ และมีสติในทุกสภาพแวดล้อมที่เด็กๆ เติบโตและเรียนรู้ พ่อแม่ ครู และผู้ดูแลทุกคน ถือกุญแจสำคัญไว้ในมือ นั่นคือพลังที่จะสร้างเสริม หรือทำลาย คนรุ่นต่อไป วิทยาศาสตร์ล่าสุดได้ให้คำตอบที่ชัดเจนแล้วว่า ทุกคำพูดมีความหมาย

สำหรับครอบครัวที่ต้องการความช่วยเหลือ กรมสุขภาพจิตมีแหล่งข้อมูลให้คำปรึกษาและจัดอบรมเกี่ยวกับการสื่อสารในครอบครัว โรงเรียนควรได้รับการสนับสนุนให้จัดการฝึกอบรมครูในด้านกลยุทธ์การสร้างวินัยเชิงบวก และเปิดพื้นที่พูดคุยกับนักเรียนเกี่ยวกับความปลอดภัยทางอารมณ์

สำหรับข้อมูลเพิ่มเติม โปรดดู: The Guardian, Eastern Eye, Independent, Be Kind Coaching