บทความล่าสุดจาก HuffPost ได้จุดประเด็นร้อนเกี่ยวกับการเลี้ยงลูกที่ตกทอดมาจากรุ่นเบบี้บูมเมอร์ โดยชี้ว่าหลายแนวคิดที่เคยเป็นเรื่องปกติในอดีต กลับถูกมองว่าล้าสมัย แปลก หรืออาจไม่ปลอดภัยในสายตาพ่อแม่ยุคปัจจุบัน ท่ามกลางสังคมไทยที่กำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วตามกระแสโลก ข้อสังเกตเหล่านี้จึงชวนให้ครอบครัวไทยตั้งคำถามถึงแนวทางการเลี้ยงลูกให้เติบโตอย่างแข็งแรงและมีความสุขในโลกที่ไม่เหมือนเดิม
คำแนะนำในการเลี้ยงลูกแบบเดิมๆ ตั้งแต่ความเชื่อเรื่องการลงโทษทางร่างกายอย่างเข้มงวด ไปจนถึงบทบาททางเพศที่ตายตัว และการมองข้ามความสำคัญของสุขภาพจิต ล้วนส่งผลต่อการเลี้ยงดูเด็กทั้งในไทยและต่างประเทศมานาน บทความของ HuffPost ซึ่งอ้างอิงความเห็นจากผู้เชี่ยวชาญและพ่อแม่ยุคใหม่ ได้รวบรวม 18 แนวปฏิบัติจากยุคเบบี้บูมเมอร์ที่พ่อแม่ปัจจุบันมักไม่เห็นด้วย ซึ่งรวมถึงการตี การทำให้เด็กรู้สึกอายเมื่อแสดงอารมณ์ และการบังคับให้เชื่อฟังโดยไม่มีข้อโต้แย้ง วิธีเหล่านี้ครั้งหนึ่งเคยถูกมองว่าเป็นหนทางสู่ความสำเร็จ แต่ปัจจุบันกลับพบว่าเชื่อมโยงกับผลเสียในงานวิจัยยุคใหม่ (HuffPost)
ทำไมเรื่องนี้ถึงสำคัญกับสังคมไทย? ผลกระทบจากวิธีเลี้ยงลูกที่อาจล้าสมัยนั้นเห็นได้ชัดในหลายครอบครัว โรงเรียน และชุมชน ตัวอย่างเช่น การลงโทษทางร่างกายยังคงพบเห็นได้ในบางบ้านและโรงเรียนไทย แม้ว่างานวิจัยจะชี้ชัดถึงความเชื่อมโยงกับการเพิ่มพฤติกรรมก้าวร้าว ปัญหาสุขภาพจิต และความสัมพันธ์ที่ไม่ดีระหว่างพ่อแม่ลูก (UNICEF Thailand) คติที่ว่า “เด็กเล็กนิ่งๆ ไว้ดีกว่า” (children should be seen and not heard) ซึ่งเคยเป็นเรื่องธรรมดา ก็กลายเป็นการบั่นทอนพัฒนาการทางอารมณ์และความสามารถในการสื่อสารอย่างมีเหตุผล ซึ่งเป็นทักษะที่จำเป็นอย่างยิ่งในยุคศตวรรษที่ 21
พ่อแม่ชาวไทยยุคใหม่กำลังค่อยๆ หันเหออกจากแนวทางเดิมๆ เหล่านี้ โดยหันมาให้ความสำคัญกับความฉลาดทางอารมณ์ (EQ) การสื่อสารที่เปิดอก และความเคารพซึ่งกันและกันมากขึ้น นักจิตวิทยาคลินิกท่านหนึ่งซึ่งเกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยชั้นนำทางภาคเหนือและในกรุงเทพฯ ตั้งข้อสังเกตว่า “การลงโทษที่รุนแรงและการกด GBT อารมณ์อาจทำให้เด็กยอมทำตามในระยะสั้น แต่ส่งผลเสียต่อการเติบโตทางอารมณ์ ความนับถือตนเอง และความสามารถในการปรับตัวในระยะยาว” (บทวิเคราะห์ Bangkok Post) ความเห็นนี้สอดคล้องกับงานวิจัยทั่วโลก เช่น การทบทวนวรรณกรรมในปี 2016 ในวารสาร The Lancet พบความสัมพันธ์ชัดเจนระหว่างการลงโทษทางร่างกายกับผลลัพธ์เชิงลบด้านพฤติกรรมและจิตใจในเด็ก (The Lancet)
นอกจากนี้ ความเชื่อของคนรุ่นเบบี้บูมเมอร์เรื่องบทบาททางเพศและการไม่ให้ความสำคัญกับความเป็นตัวของตัวเอง (autonomy) ของเด็ก ก็กำลังถูกท้าทายเช่นกัน ในสังคมไทย ค่านิยมดั้งเดิมมักปลูกฝังให้เด็กผู้หญิงเรียบร้อยเชื่อฟัง ขณะที่เด็กผู้ชายถูกสอนให้เก็บงำความอ่อนแอ อย่างไรก็ตาม นักรณรงค์และนักการศึกษารุ่นใหม่ของไทยสนับสนุนการเลี้ยงดูที่เท่าเทียมและยืดหยุ่นกว่าเดิม เพื่อส่งเสริมการแสดงออกถึงตัวตนที่แท้จริงและความเสมอภาค กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) เองก็ได้รณรงค์เรื่องสิทธิและการมีส่วนร่วมของเด็กเพิ่มขึ้น ซึ่งสะท้อนถึงทิศทางสังคมที่เปลี่ยนไป (พม.)
การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ใช่แค่เรื่องในตำรา ตัวอย่างเช่น ปัญหาสุขภาพจิตที่เพิ่มขึ้นในกลุ่มเยาวชนไทย ซึ่งสถานการณ์โควิด-19 ยิ่งซ้ำเติม ได้กระตุ้นให้เกิดการปรับปรุงระบบการให้คำปรึกษาในโรงเรียน การจัดอบรมพ่อแม่ และการรณรงค์ผ่านโซเชียลมีเดียเพื่อลดอคติต่อการขอความช่วยเหลือ “พ่อแม่จำนวนมากเริ่มตระหนักว่าสุขภาวะทางใจสำคัญไม่แพ้สุขภาพกาย” นักบำบัดครอบครัวที่มีชื่อเสียงท่านหนึ่งซึ่งทำงานร่วมกับโรงพยาบาลศิริราช กล่าว “การรับฟังความรู้สึกของลูกและเปิดพื้นที่ให้พูดคุยกันอย่างสร้างสรรค์ จะช่วยสร้างความไว้วางใจและความเข้มแข็งทางใจ ซึ่งจำเป็นอย่างยิ่งในสังคมที่ซับซ้อนปัจจุบัน”
อย่างไรก็ตาม ช่องว่างระหว่างวัยยังคงเป็นความท้าทาย ปู่ย่าตายายหลายท่านที่เติบโตมาและใช้วิธีเลี้ยงลูกแบบยุคเบบี้บูมเมอร์ มักเห็นต่างกับแนวคิดการเลี้ยงลูกแบบใหม่ๆ นักการศึกษาปฐมวัยที่มีชื่อเสียงท่านหนึ่งเตือนว่า “แม้ปู่ย่าตายายจะมีบทบาทสำคัญในการดูแลหลานในหลายครอบครัวไทย แต่จำเป็นอย่างยิ่งที่ท่านต้องได้รับข้อมูลที่ทันสมัยเกี่ยวกับแนวปฏิบัติที่ดีที่สุด ไม่เช่นนั้นอาจส่งผลเสียโดยไม่ตั้งใจ” สื่อไทยในช่วงหลังมักนำเสนอประเด็นความขัดแย้งในครอบครัวลักษณะนี้ ซึ่งตอกย้ำความตึงเครียดระหว่างแนวคิดเก่าและใหม่
ก้าวต่อไปของสังคมไทยคือการเชื่อมช่องว่างนี้ ผู้เชี่ยวชาญด้านสาธารณสุขบางส่วนเรียกร้องให้มีการรณรงค์ให้ความรู้ที่ครอบคลุมคนทุกรุ่น โดยเน้นถึงประโยชน์ระยะยาวของการเลี้ยงดูเชิงบวก การรับฟังและเข้าใจอารมณ์ และการส่งเสริมให้เด็กมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ ขณะที่กลุ่มผู้สนับสนุนสิทธิเด็กเรียกร้องให้ทบทวนกฎหมายคุ้มครองเด็กและการฝึกอบรมครูให้ดีขึ้น เพื่อนำหลักการทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่มาปรับใช้แทนความเชื่อเดิมๆ
มองไปข้างหน้า ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่าการยึดติดกับแนวทางการเลี้ยงลูกที่อาจไม่สอดคล้องกับยุคสมัย อาจฉุดรั้งความก้าวหน้าทางสังคม และทำให้เด็กไทยไม่พร้อมรับมือกับความต้องการของตลาดแรงงานในอนาคต ซึ่งให้ความสำคัญกับความคิดสร้างสรรค์ ความฉลาดทางอารมณ์ และความสามารถในการปรับตัว ในทางกลับกัน การนำแนวทางการเลี้ยงดูที่อิงหลักฐานและเน้นความเข้าอกเข้าใจมาปรับใช้อาจนำไปสู่ยุคใหม่ของเยาวชนที่เติบโตอย่างแข็งแรงและพร้อมปรับตัว
สำหรับพ่อแม่ชาวไทยที่กำลังมองหาแนวทาง สามารถเริ่มต้นได้ด้วยการเข้าร่วมเวิร์กชอปการเลี้ยงลูก ค้นหาข้อมูลจากแหล่งที่น่าเชื่อถือ เช่น UNICEF Thailand และพูดคุยอย่างเปิดอกกับครูและบุคลากรทางการแพทย์เกี่ยวกับแนวปฏิบัติที่ดีที่สุด ที่สำคัญคือ การพูดคุยกันระหว่างรุ่นอย่างเปิดใจ โดยมีข้อมูลรองรับและปราศจากการตัดสิน จะช่วยให้ครอบครัวร่วมมือกันเพื่ออนาคตที่ดีที่สุดของลูกหลานได้
สำหรับข้อมูลเพิ่มเติม อ่านบทความต้นฉบับจาก HuffPost, บทวิเคราะห์เชิงลึกโดย UNICEF Thailand และงานทบทวนทางการแพทย์ เช่น งานศึกษาของ The Lancet เกี่ยวกับผลลัพธ์ของการลงโทษ