เนื่องในวันอนามัยโลก 2025 ซึ่งตรงกับวันที่ 7 เมษายนของทุกปี ได้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการเข้าถึงบริการสุขภาพอย่างเท่าเทียม ภายใต้แนวคิด “สุขภาพดี เป็นสิทธิของเรา” (My Health, My Right) ประเด็นสำคัญที่หยิบยกมาพูดคุยกันในปีนี้ คือเรื่องโภชนาการสำหรับเด็กเล็ก ซึ่งเป็นเรื่องที่ทั่วโลกให้ความสำคัญ และยิ่งมีความหมายอย่างยิ่งสำหรับประเทศไทยที่กำลังพัฒนาประเทศ ควบคู่ไปกับการรับมือความท้าทายที่แตกต่างกันไปในแต่ละชุมชน ช่วงขวบปีแรกๆ ของชีวิต ถือเป็นหน้าต่างทองของการเติบโต ทั้งสมองและร่างกายพัฒนาอย่างก้าวกระโดด เป็นการวางรากฐานสำคัญของสุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดีไปตลอดชีวิต ซึ่งมีปัจจัยหลายอย่างเข้ามาเกี่ยวข้อง ตั้งแต่การได้รับนมแม่ไปจนถึงสภาพเศรษฐกิจและสังคม
ช่วงก่อน 5 ขวบถือเป็นจังหวะชีวิตที่สำคัญอย่างยิ่งยวด เพราะสมองเด็กพัฒนาเร็วชนิดที่ไม่เคยเป็นมาก่อน โภชนาการในช่วงนี้จึงไม่ใช่แค่เรื่องกินให้อิ่มท้อง แต่คือการเติมสารอาหารเพื่อบ่มเพาะศักยภาพสมองและร่างกายให้เต็มที่ สารอาหารจำเป็นอย่างธาตุเหล็ก วิตามินดี และกรดไขมันโอเมก้า 3 เปรียบเหมือนเชื้อเพลิงชั้นดีที่ขับเคลื่อนการพัฒนาสมองและร่างกายให้แข็งแรง นพ.เมฮุล สินธา (Dr. Mehul Sindha) กุมารแพทย์ที่ปรึกษาจากโรงพยาบาลสเตอร์ลิง (Sterling Hospitals) ย้ำว่า เด็กที่ได้รับสารอาหารครบถ้วนมีแนวโน้มจะเรียนรู้และปรับตัวเข้ากับสังคมได้ดีกว่าเดิม ซึ่งชี้ให้เห็นความเชื่อมโยงที่ชัดเจนระหว่างโภชนาการที่ดีในวัยเด็กกับคุณภาพชีวิตที่ดีในตอนโต
ประเทศไทยเรามีวัฒนธรรมอาหารที่อุดมสมบูรณ์และเข้าถึงวัตถุดิบได้หลากหลาย จึงมีแต้มต่อในการเป็นต้นแบบด้านโภชนาการเด็กได้ อย่างไรก็ตาม ปัญหาปากท้องและสภาพสังคมยังคงเป็นความท้าทายใหญ่ การเข้าถึงอาหารที่มีคุณภาพยังไม่ทั่วถึง ทำให้บางชุมชนยังคงเสี่ยงต่อภาวะขาดสารอาหาร การจะลดช่องว่างนี้จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกฝ่าย ทั้งนโยบายภาครัฐ การให้ความรู้แก่ชุมชน และอาจรวมถึงมาตรการเชิงรุกอย่างโครงการอาหารกลางวันในโรงเรียน เพื่อให้เด็กทุกคนได้รับสารอาหารที่จำเป็นต่อการเติบโตอย่างเต็มศักยภาพ
การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ซึ่งเป็นที่ยอมรับทั่วโลกว่าเป็นสุดยอดอาหารสำหรับทารก ไม่เพียงช่วยสร้างเกราะคุ้มกันโรคในทันที แต่ยังส่งผลดีต่อสุขภาพระยะยาว เช่น ลดความเสี่ยงโรคเบาหวานชนิดที่ 2 และโรคอ้วน แม้ว่าวัฒนธรรมไทยจะสนับสนุนการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อยู่แล้ว ซึ่งก็ตรงกับคำแนะนำทางการแพทย์ แต่การส่งเสริมให้คุณแม่สามารถให้นมบุตรได้สะดวกทั้งในที่ทำงานและที่สาธารณะยังเป็นเรื่องที่ต้องช่วยกันผลักดันให้มากขึ้น เพื่อให้คุณประโยชน์นี้คงอยู่และกระจายไปทั่วถึง
การมีอยู่ของอาหารเด็กสำเร็จรูปก็เหมือนดาบสองคม ด้านหนึ่งคือความสะดวกสบาย และอาจมีตัวเลือกที่ให้สารอาหารครบถ้วน แต่อีกด้านหนึ่งก็ยังไม่แน่ใจว่าจะสามารถทดแทนอาหารปรุงสดใหม่จากที่บ้านได้ทั้งหมดหรือไม่ หัวใจสำคัญจึงอยู่ที่การหาจุดสมดุล คือใช้ประโยชน์จากความสะดวกของอาหารสำเร็จรูปเท่าที่จำเป็น ควบคู่ไปกับการเน้นอาหารสดใหม่ที่หาได้ในท้องถิ่น เพื่อให้การดูแลโภชนาการเด็กเป็นไปอย่างดีที่สุด
อาหารไทยดั้งเดิมที่อุดมไปด้วยผัก โปรตีนไขมันต่ำ และสมุนไพร ถือเป็นพื้นฐานโภชนาการที่ดีเยี่ยมอยู่แล้ว แต่ในยุคที่วัฒนธรรมอาหารจากต่างชาติเข้ามามีอิทธิพล การรักษาหลักการกินที่ดีเหล่านี้ไว้จึงเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่ง การที่ผู้คนหันไปนิยมอาหารแปรรูปมากขึ้นแทนอาหารแบบดั้งเดิม ยิ่งตอกย้ำว่าเราต้องให้ความรู้เกี่ยวกับผลกระทบของโภชนาการต่อพัฒนาการในช่วงวัยสำคัญนี้อย่างจริงจัง
เมื่อมองไปข้างหน้า จะเห็นได้ว่าโภชนาการที่ดีในวัยเด็กส่งผลกระทบอย่างใหญ่หลวง คนรุ่นใหม่ที่เติบโตมาอย่างแข็งแรงสมบูรณ์ ย่อมพร้อมที่จะเผชิญความท้าทายต่างๆ ด้วยความเข้มแข็งและไอเดียสร้างสรรค์ แต่การจะสร้างอนาคตเช่นนี้ได้ ต้องลงมือทำจริงจัง ทั้งการลงทุนในโครงการต่างๆ ในชุมชน การสนับสนุนงานวิจัยเพื่อหาความต้องการทางโภชนาการที่เหมาะกับบริบทของไทย และการให้ความรู้พร้อมทรัพยากรแก่พ่อแม่ผู้ปกครอง เมื่อสังคมไทยก้าวไปข้างหน้า แนวทางการส่งเสริมโภชนาการก็ต้องปรับเปลี่ยนตามไปด้วย เพื่อให้เด็กทุกคนมีจุดเริ่มต้นชีวิตที่เท่าเทียมกัน และได้รับสิทธิในการมีสุขภาพและโภชนาการที่ดีที่สุด
สำหรับพี่น้องชาวไทยทุกท่าน นี่คือโอกาสที่เราจะมาร่วมมือกัน สนับสนุนโครงการด้านสุขภาพในชุมชนของเรา ผลักดันให้เกิดนโยบายด้านโภชนาการที่ดีขึ้น และเข้ามามีส่วนร่วมพูดคุยเพื่อสร้างพฤติกรรมสุขภาพที่ดีอย่างยั่งยืน เพราะการลงทุนในโภชนาการของเด็กเล็ก ก็คือการลงทุนเพื่ออนาคตที่แข็งแรงและสดใสของสังคมไทยโดยรวมนั่นเอง