กระแสฮิตอาหารเสริมโปรตีนมาแรงจริงๆ เห็นได้ชัดจากชั้นวางในซูเปอร์มาร์เก็ตไปจนถึงคำแนะนำด้านสุขภาพ ตั้งแต่ช็อกโกแลตบาร์ผสมโปรตีนไปจนถึงนมและกาแฟเติมโปรตีน สินค้าเหล่านี้ถูกโปรโมตโดยนักการตลาดและเหล่าอินฟลูเอนเซอร์ว่าเป็นทางเลือกเพื่อสุขภาพ แต่จริงๆ แล้วมันดีอย่างที่โฆษณาไว้หรือเปล่า? บทความล่าสุดจาก The Conversation ชี้ว่า การให้ความสำคัญกับการกินโปรตีนที่มากเกินไป อาจสร้างความเข้าใจผิดๆ เกี่ยวกับโภชนาการให้ผู้บริโภคได้
แน่นอนว่าโปรตีนเป็นสารอาหารสำคัญที่ขาดไม่ได้เลยสำหรับรักษามวลกล้ามเนื้อและเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน และกลายเป็นส่วนสำคัญของแผนดูแลสุขภาพและฟิตหุ่นหลายๆ แบบ คนส่วนใหญ่มักเชื่อว่า “ยิ่งเยอะยิ่งดี” แต่ผลวิจัยใหม่ๆ กลับชี้ให้เห็นแง่มุมที่ซับซ้อนกว่านั้น คำแนะนำด้านโภชนาการปัจจุบันบอกว่าคนทั่วไปควรกินโปรตีนประมาณ 0.75 กรัมต่อน้ำหนักตัวหนึ่งกิโลกรัม แต่ก็มีงานวิจัยชี้ว่าจริงๆ แล้วร่างกายอาจต้องการสูงถึง 1.2 ถึง 1.6 กรัม ขึ้นอยู่กับปัจจัยอย่างอายุ การฟื้นตัวของร่างกาย หรือความต้องการของนักกีฬา เรื่องนี้สำคัญมากสำหรับบ้านเรา ที่อาหารไทยดั้งเดิมซึ่งเน้นข้าวกับผักเป็นหลัก อาจจะได้รับโปรตีนไม่พอ ถ้าไม่ใส่ใจเลือกกินให้ดี
จุดเด่นของผลิตภัณฑ์เสริมโปรตีนก็คือความสะดวกสบาย เพราะมักมาในรูปแบบของว่างกินง่าย หรือใช้แทนมื้ออาหารไปเลย แต่ส่วนใหญ่มักเป็นอาหารแปรรูปขั้นสูง (ultra-processed foods) ที่อาจมีโทษแฝงอยู่ รายงานระบุว่า นอกจากโปรตีนที่ใส่เพิ่มเข้าไปแล้ว สินค้าพวกนี้หลายตัวมักอุดมไปด้วยน้ำตาลและคาร์โบไฮเดรตสูงปรี๊ด ทำให้กลายเป็นอาหารแปรรูปที่ไม่ต่างจากอาหารขยะเท่าไหร่ ผลิตภัณฑ์ประเภทนี้ซึ่งหาซื้อง่ายตามซูเปอร์มาร์เก็ตทันสมัยในไทย อาจกำลังเพิ่มความเสี่ยงสุขภาพแบบไม่รู้ตัว เช่น โรคหัวใจและหลอดเลือด และโรคเบาหวาน ซึ่งเป็นปัญหาสุขภาพที่น่าห่วงมากขึ้นเรื่อยๆ ในสังคมเมืองของไทย
Aisling Pigott อาจารย์ด้านโภชนาการและการกำหนดอาหาร จากมหาวิทยาลัยคาร์ดิฟฟ์เมโทรโพลิแทน ย้ำว่า แม้ว่าผลิตภัณฑ์พวกนี้จะมีประโยชน์ถ้ากินนานๆ ครั้ง แต่ก็ไม่ควรพึ่งพามันเป็นหลักเพื่อให้สุขภาพดี “อาหารทุกชนิดมีบทบาทในมื้ออาหารที่สมดุล แต่โปรตีนก็เป็นแค่ส่วนหนึ่งของสุขภาพทางโภชนาการโดยรวมเท่านั้น” มุมมองของเธอช่วยเตือนสติว่า ความพอดีและความหลากหลายคือหัวใจสำคัญในการเลือกกินของเรา
ในบริบทของไทย ซึ่งมีเมนูยอดฮิตอย่างส้มตำ ต้มยำ ที่อร่อยถูกปาก มีเรื่องราว แต่มองดีๆ อาจมีโปรตีนไม่มากพอ เรายังมีวิธีเพิ่มโปรตีนจากธรรมชาติง่ายๆ เข้าไปในมื้ออาหารได้ เช่น เต้าหู้ เทมเป้ และถั่วต่างๆ ที่หาได้ง่ายในบ้านเรา ภูมิปัญญาอาหารสุขภาพแบบไทยๆ ที่เน้นวัตถุดิบสดใหม่ ไม่แปรรูปเยอะ ก็เข้ากันได้ดีกับแนวทางสมัยใหม่ที่เน้นความสำคัญของการสร้างสมดุลระหว่างโปรตีนกับสารอาหารจำเป็นอื่นๆ อย่างใยอาหารและวิตามิน
การที่ตอนนี้เรามุ่งเน้นแต่จะเติมโปรตีนอย่างเดียว อาจต้องมองภาพรวมโภชนาการให้กว้างขึ้น สำหรับคนไทย ข้อคิดที่เอาไปปรับใช้ได้ก็คือ การเลือกกินแหล่งโปรตีนที่ดีต่อสุขภาพและหลากหลาย ควบคู่ไปกับการรู้เท่าทันความเสี่ยงจากการกินอาหารแปรรูปมากเกินไป การเข้าใจว่าจะผสมผสานโปรตีนเข้ากับอาหารหลักอย่างสมดุลได้ยังไง โดยใช้ทั้งทางเลือกดั้งเดิมและสมัยใหม่มาปรับใช้ จะช่วยให้คนไทยสุขภาพดีเต็มที่ไปพร้อมๆ กับรักษาวัฒนธรรมอาหารอันเป็นเอกลักษณ์ของเราไว้ได้
มองแบบนี้แล้ว ประเด็นเรื่อง ‘โปรตีนเสริม’ ไม่ใช่แค่เรื่องกินไม่กินอาหารสะดวกซื้อ แต่มันคือการกลับมาทบทวนว่าอะไรคือ ‘ทางเลือกสุขภาพ’ ที่แท้จริงกันแน่ ท่ามกลางข้อมูลโฆษณาชวนเชื่อมากมาย ในฐานะผู้บริโภค โดยเฉพาะคนไทย ที่วัฒนธรรมและวิถีการกินกำลังผสมผสานกับกระแสโลก เราต้องถามตัวเองให้ดีว่า: โปรตีนที่เรากินเข้าไป กำลังช่วยเสริมสุขภาพ หรือแค่เพิ่มความเสี่ยงแบบไม่รู้ตัวกันแน่?