เช้ามืดวันที่ ๘ มีนาคม ๒๕๖๘ ผมออกไปเดินออกกำลังพร้อมกับฟัง YouTube เรื่อง Transformative Learning รวม ๔ เรื่องตามลำดับดังนี้

  1.  SHEE Podcast  Transformative Learning : How to Do It (1)  ที่ นพ. ปุญญภัทร มาประโพธิ์ คุยกับวิทยากรคือ ผศ. นพ. ชยุติ วงศ์เลิศวิศวกร อาจารย์ของคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช ที่ใช้และเป็นวิทยากร transformative learning มา ๙ ปี   ฟังแล้วเห็นชัดว่าวิทยากรมีความชำนาญมาก   เข้าใจ transformative learning ในมิติที่ลึก  
  2. Transformative Learning Theory (2)   โดยวิทยากรจาก U of West Florida  ให้ข้อสรุปหลักการ transformative learning ในเวลา ๕ นาทีได้อย่างชัดเจน
  3.  Transformative Learning Basics (3) โดย  William Brendel  ที่พูดไปวาดไป    ในที่สุดก็ได้คำอธิบายหน้าเดียวดังนี้

หลักการคือ ในโลกมนุษย์ “ความเป็นจริง” (reality) ของแต่ละคน ไม่เหมือนกัน   ขึ้นกับจุดยืนหรือมุมมอง ที่ในภาษาของ transformative learning เรียกว่า frame of reference (กรอบอ้างอิง)        

  1.  มุมมองของ ดร. สุวิทย์ เมษิณทรีย์ (๔) 
  2. มุมมองของ รศ. ดร. สุธีระ ประเสริฐสรรพ์  (๕)  

นำผมสู่การตีความว่า การเรียนรู้ที่แท้จริงเป็นการเปลี่ยนมุมมอง   ที่มี ๒ แบบ คือ (๑) ค่อยๆ เปลี่ยนทีละน้อย   (๒) เปลี่ยนแบบฉับพลัน และรุนแรง    ทั้งสองแบบนั้นต้องผ่านประสบการณ์ตรงของตนเอง    ตามด้วยการสะท้อนคิดอย่างยิ่งยวด (critical reflection) 

การเรียนรู้สู่การเปลี่ยนมุมมอง หรือเปลี่ยนกระบวนทัศน์แบบฉับพลันและรุนแรง ต้องผ่านการถูกท้าทายทางใจอย่างรุนแรง   ก่อความรู้สึกบีบคั้น  อึดอัดขัดข้อง  ความสับสน ความทุกข์ทรมานกายและใจอย่างสาหัส   ที่คล้ายๆ เป็นมรสุมชีวิต  ผสานกับการมีหน้าต่างแห่งโอกาสให้ลองมุมมอง หรือสมมติฐาน (assumption) ใหม่  หรือกระบวนทัศน์ (mindset) ใหม่    นำสู่การเปลี่ยนแปลงด้านใน คือความคิด ความเชื่อ ของตนเอง  ในเรื่องนั้นๆ    

นำสู่ความเข้าใจว่า ความทุกข์ นั้นเองที่เป็นจุดเริ่มต้นของปัญญา สู่การหมดทุกข์ (นิโรธ)   ผ่านมรรค ๘ ที่ตัวสำคัญในที่นี้คือ ความเห็นชอบ (สัมมาทิฏฐิ)    และประพฤติ หรือกระทำชอบ (สัมมากัมมันตะ)   

แรงบีบคั้น หรือความทุกข์ ในชีวิตประจำวัน จึงเป็นคุณ   ที่นำสู่การใคร่ครวญสะท้อนคิด และการเปลี่ยนแปลงตนเองทั้งด้านความคิด ความเชื่อ และพฤติกรรม   หัวใจอยู่ที่การมีทักษะรับรู้เรื่องราว ประกอบกับทักษะสะท้อนคิด    ซึ่งในกระบวนการ transformative learning มีการสะท้อนคิดร่วมกันกับกัลยาณมิตร   มี learning facilitator ช่วยสร้างพื้นที่ปลอดภัยให้สะท้อนคิดออกมาจากใจ  และมีการรับฟังซึ่งกันและกันโดยไม่ตัดสิน    ช่วยตั้งคำถามให้สะท้อนคิดอย่างจริงจัง (critical)    ตรวจสอบเชิงลึกเข้าไปด้านในของตนเอง    ที่จะนำสู่ transformation ในมิติที่ลึก และยั่งยืน   

เชื่อมโยงสู่หลักการ ปลุกพลังซ่อนเร้นในมนุษย์  

วิจารณ์ พานิช

๘ มี.ค. ๖๘