หนังสือแปล การเลือกอันชาญฉลาด แปลจากหนังสือ Smart Choices : A Practical Guide to Making Decisions เขียนโดยศาสตราจารย์ Howard Raiffa ผู้เป็น “บิดา” ของวงการวิชาการด้านการตัดสินใจ ร่วมกับศิษย์ระดับปริญญาเอก ๒ คน เสนอองค์ประกอบ ๘ ประการของการตัดสินใจที่ชาญฉลาด ได้แก่
- Problem ปัญหา (ระบุให้ชัด)
- Objective วัตถุประสงค์ (กำหนดให้ชัดเจน)
- Alternatives ทางเลือก
- Consequence ผลที่จะตามมา
- Trade off ได้อย่างเสียอย่าง
- Uncertainty คำนึงถึงความไม่แน่นอน
- Risk Tolerance คำนึงถึงระดับความเสี่ยงที่ยอมรับได้
- Linked Decisions การตัดสินใจที่เชื่อมโยง
๖ องค์ประกอบของกระบวนการตัดสินใจที่ดี ได้แก่
- โฟกัสสิ่งสำคัญ
- มีเหตุผลและสอดคล้องกัน
- คำนึงถึงปัจจัยทั้งเชิงอัตวิสัยและภววิสัย และใช้ทั้งคิดวิเคราะห์และคิดเชิงปัญญาญาณ (ทั้งคิดแบบช้า และคิดแบบเร็ว)
- ใช้ข้อมูลและการวิเคราะห์มากเท่าที่จำเป็น เพื่อแก้ปัญหาสถานการณ์กลืนไม่เข้าคายไม่ออก
- ส่งเสริมการรวบรวมและรับฟังความเห็น เน้นความเห็นที่มีข้อมูลสนับสนุน
- ตรงไปตรงมา เชื่อถือได้ ใช้งานง่าย และยืดหยุ่น
ผมลองถามสหาย เจมิไน ว่าหลักการสำคัญในวิชา decision science มีอะไรบ้าง ได้รับคำตอบที่ดีมาก ดังนี้
“ประเด็นสำคัญในวิชากาตัดสินใจ (Decision Science)
วิชาการตัดสินใจ หรือ Decision Science เป็นศาสตร์ที่ผสมผสานระหว่างวิชาต่างๆ เช่น คณิตศาสตร์ สถิติ วิทยาการคอมพิวเตอร์ และจิตวิทยา เพื่อศึกษาและพัฒนาวิธีการตัดสินใจที่ดีที่สุด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสถานการณ์ที่ซับซ้อนและมีข้อมูลมากมาย ประเด็นสำคัญในวิชากาตัดสินใจมีดังนี้:
1. การจัดการกับความไม่แน่นอน
- ความน่าจะเป็น: การใช้ทฤษฎีความน่าจะเป็นในการประเมินความเสี่ยงและโอกาสของแต่ละทางเลือก
- การวิเคราะห์สถานการณ์: การสร้างแบบจำลองเพื่อจำลองสถานการณ์ต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต เพื่อประเมินผลกระทบของการตัดสินใจ
- การตัดสินใจภายใต้ความไม่แน่นอน: การพัฒนาวิธีการตัดสินใจที่เหมาะสมสำหรับสถานการณ์ที่มีข้อมูลไม่สมบูรณ์
2. การตัดสินใจเชิงกลุ่ม
- การจัดการความขัดแย้ง: การจัดการความขัดแย้งที่เกิดขึ้นระหว่างสมาชิกในกลุ่ม เพื่อให้ได้ข้อสรุปที่ทุกคนยอมรับได้
- การสร้างฉันทามติ: การใช้วิธีการต่างๆ เพื่อสร้างฉันทามติในกลุ่ม เช่น การลงคะแนน การอภิปรายกลุ่ม
- การนำเสนอข้อมูล: การนำเสนอข้อมูลที่ชัดเจนและเข้าใจง่าย เพื่อให้สมาชิกทุกคนในกลุ่มเข้าใจปัญหาและทางเลือกต่างๆ อย่างเท่าเทียมกัน
3. อคติในการตัดสินใจ
- การระบุอคติ: การระบุและทำความเข้าใจอคติต่างๆ ที่อาจส่งผลต่อการตัดสินใจ เช่น อคติในการยืนยัน อคติในการใช้ข้อมูลล่าสุด และอคติในการชอบสิ่งที่คุ้นเคย
- ลดผลกระทบของอคติ: การพัฒนาวิธีการลดผลกระทบของอคติ เช่น การใช้ checklists, การขอความคิดเห็นจากผู้อื่น และการใช้เครื่องมือช่วยในการตัดสินใจ
4. จริยธรรมในการตัดสินใจ
- ผลกระทบต่อสังคม: การพิจารณาถึงผลกระทบของการตัดสินใจต่อสังคม สิ่งแวดล้อม และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอื่นๆ
- ความเป็นธรรม: การสร้างกระบวนการตัดสินใจที่เป็นธรรมและเท่าเทียมกัน
- ความรับผิดชอบ: การรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ของการตัดสินใจ
5. เทคโนโลยีในการช่วยตัดสินใจ
- ปัญญาประดิษฐ์: การใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการวิเคราะห์ข้อมูลจำนวนมากและค้นหารูปแบบที่ซับซ้อน
- ระบบสนับสนุนการตัดสินใจ: การใช้ซอฟต์แวร์เพื่อช่วยในการวิเคราะห์ทางเลือกและการประเมินผลกระทบ
- Big Data: การใช้ข้อมูลขนาดใหญ่มากในการตัดสินใจ
ตัวอย่างของประเด็นเหล่านี้ในชีวิตประจำวัน:
- การเลือกซื้อสินค้า: ผู้บริโภคต้องตัดสินใจเลือกสินค้าจากหลายยี่ห้อและหลายรุ่น โดยพิจารณาจากราคา คุณสมบัติ และความน่าเชื่อถือของแบรนด์
- การลงทุน: นักลงทุนต้องตัดสินใจเลือกที่จะลงทุนในสินทรัพย์ใด โดยพิจารณาจากปัจจัยต่างๆ เช่น ผลตอบแทน ความเสี่ยง และภาวะตลาด
- การบริหารจัดการองค์กร: ผู้บริหารต้องตัดสินใจเกี่ยวกับกลยุทธ์ การลงทุน และการจัดการทรัพยากรบุคคล
สรุป
วิชาการตัดสินใจเป็นศาสตร์ที่สำคัญในการช่วยให้เราตัดสินใจได้อย่างมีประสิทธิภาพและมีเหตุผล การทำความเข้าใจเกี่ยวกับประเด็นสำคัญต่างๆ ในวิชานี้จะช่วยให้เราสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการตัดสินใจในชีวิตประจำวันและการทำงานได้ดียิ่งขึ้น”
วิจารณ์ พานิช
๒๔ ม.ค. ๖๘
