เมื่อหลายปีก่อนหน้านี้เมื่อเราพูดถึงเรื่องการดูแลสุขภาพ เรามักมุ่งเน้นไปที่สุขภาพทางกาย และมุ่งเน้นไปที่เรื่องการออกกำลังกายเป็นสำคัญ ระยะต่อมาเราเริ่มมีการพัฒนาขึ้นเมื่อพูดถึงเรื่องการดูแลสุขภาพเราจะมีการพูดถึงสุขภาพกาย และสุขภาพจิต และเมื่อพูดถึงเรื่องสุขภาพกาย เราก็เริ่มพูดถึงเรื่องโภชนาการและไลฟ์สไตล์มากขึ้น ส่วนเรื่องสุขภาพจิต เราก็เน้นเรื่องการลดระดับความเครียด วิธีการสร้างสุข และอื่น ๆ ว่ากันไป แต่เรายังพูดแยกเป็นเรื่อง ๆ อย่างชัดเจน
แต่ปัจจุบันที่เรื่องการดูแลสุขภาพเป็นเรื่องที่คนส่วนใหญ่ให้ความสำคัญมากยิ่งขึ้น และการที่พวกเราได้ผ่านสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อโคโรนาไวรัส (COVID-19) ยิ่งทำให้เราตระหนักถึงการดูแลสุขภาพกันมากขึ้นและทำให้เราได้รับรู้ว่า "การดูแลสุขภาพนั้น... มิอาจแยกเป็นส่วน ๆ ได้ หากแต่เราต้องดูแลอย่างเป็นองค์รวม"
NATIONAL WELLNESS INSTITUTE ของสหรัฐอเมริกามีความพยายามที่จะผลักดันเรื่องการดูแลสุขภาพอย่างเป็นองค์รวมให้เกิดขึ้นจริงและสามารถปฏิบัติการได้อย่างมีประสิทธิภาพมากที่สุด โดยพวกเขานำโมเดลในทฤษฎีของ Dr. Bill Hettler (ผู้ร่วมก่อตั้ง NATIONAL WELLNESS INSTITUTE) มาเป็นกรอบและแนวทางสำคัญในการดูแลสุขภาพของประชาชน โดยโมเดลที่ว่านี้คือ "SIX DIMENSIONS OF WELLNESS"
SIX DIMENSIONS OF WELLNESS เป็นโมเดลที่แสดงถึงมิติต่าง ๆ ที่มีความสำคัญต่อชีวิตมนุษย์ทั้ง 6 ด้าน Dr. Bill Hettler เชื่อว่า "หากเราสามารถดูแลชีวิตของเราใน 6 มิตินี้ได้เป็นอย่างดี เราจะสามารถมีชีวิตที่ดี มีสุขภาพกายและจิตที่สมบูรณ์อย่างแน่นอน" โดย 6 มิตินี้ประกอบด้วย
มิติทางด้านร่างกาย (Physical) : เป็นเรื่องของการใช้ชีวิต ไลฟ์สไลต์ต่าง ๆ และการออกกำลังกายที่มีผลต่อสุขภาพของเรา
มิติทางด้านอารมณ์ (Emotional) : เป็นเรื่องการรับรู้อารมณ์ความรู้จัก การรับมือกับความเครียด การทำจิตใจให้แจ่มใส เบิกบาน
มิติทางด้านปัญญา (Intellectual) : เป็นเรื่องการเรียนรู้และเพิ่มพัฒนาตนเองในด้านทักษะและความสามารถที่นำไปใช้เพื่อการพัฒนาตนเอง และช่วยเหลือชุมชน
มิติทางด้านสังคม (Social) : เป็นเรื่องการดูความสัมพันธ์ไม่เพียงแค่การเข้าสังคมในระดับมนุษย์ต่อมนุษย์เท่านั้น แต่ยังสร้างการตระหนักถึงความสัมพันธ์ของตัวเราและสิ่งแวดล้อมด้วย
มิติทางด้านจิตวิญญาณ (Spiritual) : เป็นเรื่องของการค้นหาความหมายและจุดมุ่งหมายในชีวิต การพัฒนาตนเองสู่ความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ (Self-Actualization - ตามแนวคิดของ Maslow) ยังรวมไปถึงการสัมผัสถึงความยิ่งใหญ่และลึกซึ้งของชีวิตและพลังธรรมชาติที่มีอยู่ในจักรวาล
มิติทางด้านอาชีพ (Occupational) : เป็นเรื่องของการพัฒนาอาชีพ ทัศนคติที่มีต่องานของตนเอง การมีสุขภาพที่ดีในอาชีพ คุณจะนำพรสวรรค์ ทักษะ และพรสวรรค์เฉพาะตัวของคุณไปใช้ในการทำงานที่มีความหมายและคุ้มค่าทั้งกับตัวคุณเองและองค์กร
นี่คือแนวคิดการดูแลสุขภาพแบบองค์รวมตามแบบฉบับของ NATIONAL WELLNESS INSTITUTE ที่นำโมเดล SIX DIMENSIONS OF WELLNESS ของ Dr. Bill Hettler มาเป็นแกนสำคัญในการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม
คราวนี้กลับมาดูในเมืองไทยก็มีผู้ที่พูดถึงเรื่องการดูแลสุขภาพอย่างเป็นองค์รวมเอาไว้อย่างน่าสนใจ ได้มีการจัดพิมพ์เป็นหนังสือไว้และเนื้อหาที่ท่านผู้เขียนได้เรียบเรียงไว้นั้นก็ลึกซึ้งและมีหลากหลายมิติที่เราน่านำกลับมาคิดและทบทวนอยู่ในหลายเรื่องที่เดียว ผมกำลังพูดถึงหนังสือที่ชื่อว่า "สุขภาวะองค์รวมแนวพุทธ" โดย สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต)
ในหนังสือนี้ท่านแบ่งชีวิตมนุษย์ออกเป็น 3 แดน อันได้แก่ แดนแห่งความสัมพันธ์ แดนแห่งจิตและแดนแห่งปัญญา ที่ชีวิตของมนุษย์เรานั้นท่องไปใน 3 ดินแดนนี้อยู่ตลอดเวลา และหากสามารถใช้ชีวิตอยู่ในทั้ง 3 แดนได้อย่างมีคุณภาพแล้วจะทำความเราสามารถพัฒนาตนเองและสร้างสุขภาวะที่ดีทั้งทางกายและทางจิตใจให้เกิดขึ้นได้อย่างแน่นอน
จากแนวคิดไว้ว่าจะเป็น SIX DIMENSIONS OF WELLNESS ของ Dr. Bill Hettler หรือ สุขภาวะองค์รวมแนวพุทธ ของ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต) นั้นจะเป็นได้ว่า…
ชีวิตของมนุษย์นั้นไม่ได้แยกออกเป็นส่วน ๆ อย่างชัดเจน เป็นมันเป็นคล้ายกับสัญลักษณ์ 5 ห่วงของการแข่งกีฬาโอลิมปิกที่มีมันมีพื้นที่เน้นเฉพาะตัว แต่มันก็ยังมีบางพื้นที่ที่เข้าไปเกี่ยวข้องสัมพันธ์กับพื้นที่อื่น ๆ อยู่เสมอ ๆ และเมื่อเราเข้าใจแบบนี้มันทำให้เราเห็นว่าการดูแลสุขภาพร่างกายเสียตั้งแต่ตอนนี้มันช่วยให้เราสามารถมีความสุข สนุกกับการใช้ชีวิต และสามารถทำงานได้ในระยะมากขึ้นมากขึ้น
หลายคนมีความเชื่อว่าการดูแลสุขภาพเป็นเรื่องยุ่งยากและเสียเวลา (ผมเองก็คิดแบบนั้น) แต่เมื่อเรารู้แล้วว่าชีวิตคือองค์รวม หากต้องการงานที่มีประสิทธิภาพแต่ร่างกายเอื้ออำนวยมันก็เป็นอุปสรรคที่ลำบากมาก ๆ หรือบางคนประสำรวจความสำเร็จในหน้าที่การงาน แต่สุดท้ายต้องมาใช้ชชีวิตบั้นปลายในโรงพยาบาลอันนี้ก็ไม่ดีเช่นกัน
ดังนั้นเราอยากเชิญชวนให้ทุกคนได้มาดูแลสุขภาพกันครับ... ยังไม่ต้องเริ่มต้นจากอะไรมากมาย ลองทำเรื่องง่าย ๆ อย่างเช่น ตื่นให้เช้าขึ้น เดิน วิ่ง หรือออกกำลังกายให้มากขึ้น ทานอาหารให้ดีมากขึ้น ค่อย ๆ เริ่มต้นทำอย่างใดอย่างหนึ่งที่รู้สึกสนุกก่อนและค่อย ๆ เพิ่มขึ้นไปเรื่อย ๆ และเมื่อเราเปลี่ยนสิ่งหนึ่งได้ เราจะค่อย ๆ เปลี่ยนคุณภาพชีวิตและสุขภาพของเราได้เช่นกัน มาเริ่มต้นด้วยกันนะครับ
เพราะอย่าลืมว่า... เราเกิดมาในชีวิตนี้... เรามีร่างกายนี้แค่ร่างกายเดียว และการดูแลสุขภาพคือหนึ่งในความรับผิดชอบของเราต่อชีวิตของเรา และช่วยให้เราไม่เป็นภาระของผู้อื่น ๆ มากเกินไปด้วย มาเริ่มต้นด้วยกันนะครับ
ขอขอบคุณข้อมูลจาก
THE SIX DIMENSIONS OF WELLNESS by College of Science, Technology, and Health
https://www.lindenwood.edu/.../the-six-dimensions-of.../
หนังสือสุขภาวะองค์รวมแนวพุทธ โดย สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต)
https://www.watnyanaves.net/th/book_detail/455
