สพบ. ย่อมาจาก สถาบันพัฒนาระบบสุขภาพองค์รวม ที่ นพ. สันติ ลาภเบญจกุล และ พญ. ดวงดาว ศรียากูล ร่วมกันจัดตั้งขึ้น ภายใต้ร่มของ มสช. (มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ) เมื่อ ๓ ปีมานี่เอง (ก่อตั้ง ๓ มีนาคม ๒๕๖๓) แต่ลงหลักปักฐานได้เร็วมาก
ในการประชุมคณะกรรมการ มสช. เมื่อวันที่ ๒๐ กรกฎาคม ๒๕๖๖ สพบ. รายงานว่ามีกิจกรรมที่กำลังดำเนินการอยู่โดยมีเงินทุนสนับสนุนจากแหล่งต่างๆ คือ
- ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก (ตำบล) การพัฒนาเด็กปฐมวัยตามรูปแบบ ICAP (Integrated Child-centered Active Learning Project) มูลนิธิยุวพัฒน์ กำลังดำเนินการอยู่ ๑๐๐ ศูนย์ ปี ๒๕๖๗ ขยายเป็น ๒๕๐ ศูนย์
- โรงเรียน (ระดับอำเภอ) การพัฒนารูปแบบการดูแลนักเรียนในสถานศึกษา โดยบูรณาการกับจิตวิทยาลังคม ในการแก้ไขปัญหาเยาวชน ในเครือข่ายโรงเรียนคุณธรรม ดำเนินการขยายจำนวนโรงเรียน ๔ ระยะจนในที่สุดครอบคลุมทุกโรงเรียนในเครือข่ายโรงเรียนคุณธรรม ๔๙๗ โรงเรียน
- โรงพยาบาลชุมชน (ระดับอำเภอ) ศูนย์สุขภาพชุมชนเขตเมือง ดูแลคนพิการ NCD, Pre-Diabetes จะขยายเป็น ๓๒๕ หน่วยบริการ
- รพสต. (ระดับตำบล) พัฒนารูปแบบและกลไกสุขภาพปฐมภูมิ แบบบูรณาการเพื่อป้องกันภาวะพึ่งพิง สำหรับผู้สูงอายุในกลุ่มติดบ้านติดเตียง จะขยายผลเป็น ๙๐ ตำบล
- เครือข่ายสุขภาพองค์รวม (ระดับอำเภอ) พัฒนาสุขภาพองค์รวมสู่ชุมชนเข้มแข็งด้วยโรงพยาบาลชุมชน ในการสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชน ท้องที่ และท้องถิ่น ส่งเสริมคุณภาพชีวิต ระบบบริการ เศรษฐกิจชุมชน และสิ่งแวดล้อมที่ดี บูรณาการภาคสาธารณสุขกับภาคสังคม พื้นที่ต้นแบบ ๓๐ แห่ง
ดร. สีลาภรณ์ บัวสาย กรรมการมูลนิธิ ให้ข้อสังเกตว่า ทีมนี้ลงหลักปักฐานเร็วเพราะมีความสามารถในการมองผู้ต้องการใช้ประโยชน์ของงาน หรือที่เรียกว่า boundary partners หรือสมัยนี้เรียกว่า stakeholders ชัด ต่อมา นพ. ชูชัย ศุภวงศ์ กรรมการมูลนิธิอีกท่านหนึ่ง ที่เป็น สว. และมีเครือข่ายระดับนโยบายมากมาย เล่าการที่ท่านเอาผลงานของ สพบ. ไปเสนอผู้ใหญ่ในรัฐบาล ที่มีแนวโน้มจะกลายเป็นนโยบายด้านการพัฒนาท้องถิ่นต่อไป
นี่คือตัวอย่างกิจกรรมในวงการสุขภาพ ที่การริเริ่มสร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ หรือนวัตกรรม มาจากกลไกภาคประชาสังคม ที่คนในระบบสุขภาพเองสวมหมวกอีกใบหนึ่ง ไปทำงานสร้างสรรค์ในบทบาทภาคประชาสังคมที่คล่องตัวกว่า หากเป็นในสหราชอาณาจักร สพบ. จดทะเบียนเป็นวิสาหกิจเพื่อสังคม และรับเงินสนับสนุนจากรัฐบาลได้เลย ไม่ต้องเที่ยวระดมทุนจากหลายแหล่ง อย่างที่คุณหมอสันติ กับคุณหมอดวงดาวทำ
วิจารณ์ พานิช
๒๐ ก.ค. ๖๖
