ครั้งที่ ๑/๒๕๖๖ จัดวันที่ ๑๔ มกราคม ๒๕๖๖ เพื่อทำความเข้าใจความหมายของ geopolitics และเรื่องที่กี่ยวข้อง   มีการเชิญผู้รู้ด้าน political economy มาบรรยายให้ความรู้   เพื่อเตรียมตัวร่วมประชุมคณะกรรมการจัดประชุมนานาชาติ (IOC – International Organizing Committee) ในวันที่ ๒๔ มกราคม ๒๕๖๖ ที่จังหวัดน่าน    IOC ให้ชื่อการประชุมว่า Geopolitics and Health Equity in an Era of Polycrises   และกำหนดให้มี 3 Subtheme คือ  (๑) International and multi-sectoral governance of health  (๒) Health and health systems in a multi-polar world    (๓) Decolonization    แล้ว secretariat ได้จัดทีมไทยออกเป็น ๓ ทีม รับผิดชอบทำความเข้าใจสาระของแต่ละ subtheme ตามที่ Subtheme Lead ยกร่างไว้    

ครั้งที่ ๒/๒๕๖๖ จัดวันที่ ๒๑ มีนาคม ๒๕๖๖   เพื่อให้ focal point ของทีมที่ได้รับมอบหมายให้ทำการบ้าน ทำความเข้าใจสาระของแต่ละ Subtheme เล่าผลการศึกษา และความเห็นเพิ่มเติม    โดยได้เชิญท่านทูต พิมพ์ชนก วอนขอพร  เอกอัครราชทูตประจำ WTO ที่เจนีวา ร่วมให้ความเห็นผ่านซูมมาจากเจนีวา    และเชิญ รศ. ดร. ปณิธาน วัฒนายากร มาให้ความรู้ด้าน geopolitics 

ความพิเศษของทีมไทยปีนี้ มีคนจากกระทรวงการต่างประเทศ และจากสภาพัฒน์มาร่วมด้วย   ช่วยให้มีการออกความเห็นที่กว้างขวางขึ้น    การประชุมครั้งนี้จึงให้ความรู้มาก    ให้มุมมองที่แตกต่างหลากหลายในเรื่อง Geopolitics and Health Equity   ในสถานการณ์ที่ global governance ในด้านต่างๆ รวมทั้งด้านสุขภาพ มีการเปลี่ยนแปลงไปมาก    ผมได้เรียนรู้ว่า กลไกด้าน global governance ขององค์การสหประชาชาติอ่อนแอลงไปมาก   รวมทั้งกลไกภาครัฐในแต่ละประเทศก็อ่อนแอลง    มีกลไกของภาคธุรกิจเอกชน และของภาคประชาชน ขึ้นมาร่วมทำหน้าที่ governance        

ระหว่างนั่งฟังการประชุมช่วงบ่ายวันที่ ๒๑ มีนาคม โดยไม่ออกความเห็นใดๆ ผมชอบมากที่มีการพูดกันว่า ที่ผู้เชี่ยวชาญต่างชาติร่างไว้เน้นที่ปัญหามากเกินไป   น่าจะหาทางทำให้การประชุมเน้นด้านบวกหรือโอกาสจากปัญหาให้มากขึ้น    และบอกตัวเองว่า น่าจะค้นและประกาศหาการริเริ่มสร้างสรรค์ใหม่ๆ ระดับประเทศหรือระดับพื้นที่ภายในประเทศ ที่ก้าวข้ามปัญหาความขัดแย้ง 

ผมชอบที่มีการพูดกันว่า คำหลักอย่างหนึ่งคือ collaboration   และผมตีความต่อว่า น่าจะหาตัวอย่างความร่วมมือระหว่างประเทศที่ไม่มุ่งขัดแย้งแข่งขัน  แต่มุ่งร่วมมือ หาทางสร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อสุขภาวะของผู้คน    ผมคิดว่า มีประเทศที่สมาทานกระบวนทัศน์ที่ต่างจากที่เรารับรู้    ผมคิดว่าประเทศแถบสแกนดิเนเวียน่าจะเป็นตัวอย่าง    และเราน่าจะค้นคว้าทำความเข้าใจ    ไม่ควรตกหลุมหรือถูกครอบงำโดยกระบวนทัศน์แบบที่นำโดยสหรัฐอเมริกา 

ระหว่างวันที่ ๒๓ เมษายน - ๒ พฤษภาคม ๒๕๖๖ ผมจะร่วมขบวนของ รศ. ประภาภัทร นิยม ไปเยือนเดนมาร์ก จะได้หาทางเรียนรู้กระบวนทัศน์นี้    

 เนื่องจากหัวข้อของ Subtheme 3  คือ decolonization (ทะลายอาณานิคม)    จึงมีการตีความความหมายของคำนี้    ว่าเป็นอาณานิคมสมัยใหม่    เป็นการยึดครองแบบไม่รู้ตัว ทางด้านการค้า วัฒนธรรม  เทคโนโลยี  รวมทั้งด้านระบบสุขภาพ    ทำให้ผมคิดว่า การยึดครองสมัยใหม่มีลักษณะ “ใช้ soft power”   

PMAC 2024 นำวงการสุขภาพไทย สู่มุมมองที่กว้าง     สู่อิสรภาพจากการครอบงำ  

 

วิจารณ์ พานิช

๒๒ มี.ค. ๖๖