วันก่อนวันพระราชทานรางวัล ผู้รับรางวัลได้รับเชิญไปที่ศิริราชตั้งแต่เช้า แล้วตอนบ่ายบรรยายผลงานของแต่ละท่าน ผมไปร่วมงานในตอนบ่าย เพื่อฟังการบรรยายที่สุดแสนจะประเทืองปัญญาสำหรับผม ซึ่งในปีนี้เป็นวันที่ ๒๕ มกราคม ๒๕๖๖
รางวัลสาขาการแพทย์ ได้แก่ศาสตราจารย์ Ralph Defronzo จากผลงานวิจัยโรคเบาหวานชนิดที่ ๒ ทำให้เข้าใจกลไกการเกิดโรค ว่าไม่ได้เกิดจากการขาดอินสุลินอย่างที่เคยเข้าใจมาก่อน แต่เกิดจากร่างกายดื้อต่ออินสุลิน ข้อค้นพบของท่านมีประโยชน์ต่อผู้เป็นเบาหวานและจะเป็นเบาหวาน (pre-diabetes) จำนวนกว่า ๑,๒๐๐ ล้านคน ดังในสไลด์ของท่านที่ผมถ่ายรูปมาข้างล่าง
เรื่องที่ท่านบรรยายคือเรื่อง pre-pre-diabetes ตามนิยามที่ท่านเสนอ ตัวผมเองอยู่ในฐานะ pre-diabetes โดยรู้ตัวมานานตั้งแต่เป็นนักศึกษาแพทย์ เพราะแม่ ยาย และญาติทางแม่เป็นเบาหวานกันหลายคน ท่านสื่อว่า ต้องป้องกันเบาหวานในระยะก่อนที่จะเข้าสู่ระยะ pre-diabetes จากการค้นคว้าจนเข้าใจ “มรรค ๘ สู่เบาหวาน” (ominus octet) และจากการทดลองในกลุ่มอาสาสมัคร เพื่อป้องกันพยาธิสภาพในหลอดเลือดเล็กๆ ทั่วร่างกาย ทีท่านวิจัยจนได้หลักฐานว่า เกิดขึ้นก่อนระยะ pre-diabetes
การป้องกัน pre-diabetes ทำได้โดยการเปลี่ยนพฤติกรรม (ออกกำลังกาย ไม่อ้วน) และการกินยา
รางวัลสาขาการสาธารณสุข มอบแก่ผลงานพัฒนาวัคซีนป้องกันการติดเชื้อไวรัส HPV (human papilloma virus) ที่เป็นต้นเหตุของมะเร็งปากมดลูกและมะเร็งที่อวัยวะอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับการร่วมเพศ ท่านแรกคือ นพ. Douglas R. Lowy จากสถาบันมะเร็งแห่งชาติ NIH สหรัฐอเมริกา บรรยายเรื่อง Public Health Impact of HPV vaccine
มีข้อมูลว่า ทั่วโลกมีคนติดเชื้อ HPV ๖๖๐ ล้านคน ในปี ๒๕๖๓ มีคนเป็นมะเร็งปากมดลูกรายใหม่ ๖ แสนคน และตาย ๓.๔ แสนคน สำหรับประเทศไทย สปสช. ได้เพิ่มสิทธิประโยชน์ ฉีดวัคซีนนี้แก่นักเรียนหญิงชั้น ป. ๕ สองเข็ม ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๖๐ เป็นต้นมา
ดินแดนที่อุบัติการณ์ของมะเร็งปากมดลูกสูงที่สุดคือ อัฟริกา รองลงมาคือเอเซียตะวันออกฉียงใต้ ในสหรัฐเอมริกาอุบัติการณ์ต่ำ ท่านบอกว่าใน สรอ. วิธีการลดจำนวนผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูก ที่ได้ผลดีที่สุดคือการตรวจกรอง ส่วนการให้วัคซีนจะส่งการป้องกันในผลระยะยาว ที่น่าสนใจคือ ใน สรอ. มะเร็งจากเชื้อ HPV ที่พบมากที่สุดไม่ใช่ที่ปากมดลูก แต่เป็นที่คอหอย (oropharynx) สะท้อนพฤติกรรมทางเพศของคนอเมริกันในปัจจุบัน
ท่านบรรยายเน้นที่วัคซีน ที่พบว่าวัคซีนป้องกันการติดเชื้อ HPV ได้ชะงัด และยังมีผลสร้าง herd immunity ด้วย ในขณะที่วัคซีนโรคโควิด ๑๙ ป้องกันการติดเชื้อได้ไม่มากนัก และไม่ก่อให้เกิด herd immunity ผลการวิจัยบอกว่าวัคซีน เอ็ชพีวี ฉีดเข็มเดียวก็ป้องกันการติดเชื้อได้ดี กำลังรอว่าในไม่ช้าจะมีการรับรองมาตรฐานวัคซีนเอ็ชพีวีว่าฉีดเข็มเดียวพอ
ผู้ได้รับรางวัลด้านสาธารณสุขท่านที่ ๒ เป็นผู้ร่วมงานกับ Douglas R. Lowy ที่ NIH คือ ดร. John T. Schiller, PhD บรรยายเรื่อง การใช้ อณูการแพทย์เพื่อประโยชน์ของประชากรด้อยโอกาส โดยชี้ให้เห็นว่าโรคมะเร็งปากมดลูกเป็นโรคของความไม่เสมอภาค คือเป็นในคนจนประเทศจนมากกว่าอย่างชัดเจน การวิจัยด้านอณูชีววิทยาการแพทย์มักทำเพื่อพัฒนายาสำหรับรักษาโรคของคนรวย แต่การพัฒนาวัคซีนเอ็ชพีวีทำเพื่อป้องกันโรคของคนจน
วิจารณ์ พานิช
๒๖ มกราคม ๒๕๖๖
