ทำไมผมตั้งชื่อสมุดบันทึกว่า ​'Education'  ที่สำคัญคือไม่ใช้ภาษาไทย ‘การศึกษา’ ทั้ง ๆ ที่บทความส่วนใหญ่เป็นภาษาไทย และเขียนเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับคนไทยเป็นหลัก 

นี่คือคำตอบครับ 

ประการแรก คำว่า ‘การศึกษา’ ในภาษาไทยอาจจะหมายถึง ‘Studying หรือ ​Education’ การศึกษาที่ตรงกับคำว่า ‘Studying’ นั้นจะหมายถึงการศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับเรื่องใดเรื่องหนึ่ง เป็นเพียงกระบวนการ หรือกิจกรรมหนึ่งของกระบวนการทางการศึกษา และบ่อยครั้งจะพบว่ามีผู้นิยามการศึกษา (Education) ในความหมายของ ‘Studying”’ดังกล่าวมาข้างต้นครับ 

ประการที่สอง คำว่า ‘การศึกษา’ ที่ตรงกับภาษาอังกฤษว่า 'Education' มีผู้ห้นิยามไว้มากมาย ยิ่งถ้านำไปปนกับคำว่าการศึกษาที่ตรงกับภาษาอังกฤษว่า ‘Studying’ แล้วยิ่งทำให้ความหมายการศึกษา(​​Education) สับสนยิ่งขึ้น ดังนั้นผมจึงตัดสินใจใช้ชื่อสมุดว่า 'Education and Life Share' ครับ

วันนี้ขออธิบายคำว่า ‘Education’ ก่อน เพราะผมยังเชื่อว่า​ Education เป็นเครื่องมือสำคัญและจำเป็นในการพัฒนาตนเองของผู้เรียนทุกคนที่ใฝ่เรียนรู้ และการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ของชาติครับ 

ตอนที่ผมเป็นคณบดีบัณฑิตวิทยาลัยที่มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี ผมกำหนดวิสัยทัศน์บัณฑิตศึกษาว่า “การศึกษาสร้างคน และคนสร้างชาติ” ด้วยความเชื่อที่ว่า ชาติจะเป็นอย่างไรขึ้นอยู่กับคุณภาพของคนในชาติครับ และการจัดการศึกษาระดับบัณฑิตศึกษา (ปริญญาโทและเอก) เป็นการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนานักวิชาการชั้นสูงของชาติ และหากเราสามารถสร้างบุคคลเหล่านี้ให้เป็นทรัพยากรบุคคลที่มีศักยภาพสูงแล้ว จะเป็นกลจักรสำคัญในการจัดการศึกษาและขับเคลือนการพัฒนาสังคมไทยได้อย่างแน่นอนครับ 

การศึกษา (Education) ในความเข้าใจของผมนั้นมีสองระดับคือ ‘ระดับแนวคิด กับระดับปฏิบัติการ’ [ผมนิยามศัพท์เทคนิคทางวิชาการเป็น 2 ระดับครับ คือระดับแนวคิด กับระดับปฏิบัติการครับ]

การศึกษา  (Education) ระดับแนวคิดหมายถึง ‘สิ่งที่เชื่อว่าสำคัญและจำเป็นที่ผู้เรียนรู้พึงได้เรียนรู้ และกระบวนการที่เชื่อว่าจะทำให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ในสิ่งที่พึงได้เรียนรู้’ 

ผู้เรียนที่สำเร็จการศึกษาระดับใด เขาควรได้เรียนรู้สิ่งที่ผู้มีาการศึกษาระดับนั้นพึงได้รับ เช่น ผู้ที่สำเร็จการศึกษาระดับปริญาเอกสาขาวิชาการบริหารการศึกษา เขาก็ควรมีความรู้ ทักษะ และเจตคติเกี่ยวกับการบริหารการศึกษาระดับปริญญาเอกนั่นเอง ส่วนผู้เรียนรู้ด้วยการศึกษาตามอัธยาศัย (เรียนด้วยตนเอง) เขาก็ควรมีความรู้ ทักษะ และเจตคติในเรื่องและระดับที่เขาแสวงหา (ซึ่งถ้าสถาบันการศึกษาเห็นว่าเขามีความรู้ ทักษะ และเจตคติในระดับการศึกษาในระดับใด ก็สามารถมอบวิฒิบัตรกิติมศักดิ์ระดับนั้น ๆ ได้ โดยเฉพาะระดับปริญญาครับ) 

การศึกษา (Education) ระดับปฏิบัติการจะเป็นไปและสอดคล้องกับเงื่อนไขของสังคมและของโลกที่เปลี่ยนไป เป็นหน้าที่ของผู้รับผิดชอบในการจัดการศึกษาของแต่ละสังคมต้องรับผิดชอบและดำเนินการเพื่อนิยามการศึกษาให้เหมาะสมและสอดคล้องกับเงื่อนไขของสังคมและของโลก จริงอยู่ไม่มีใครรู้ว่าอนาคตจะเป็นอย่างไร แต่ประเทศหรือสังคมใดที่มีความสามารถนิยามการศึกษาระดับปฏิบัติการได้ดีที่สุด ก็เป็นประโยชน์ของประเทศหรือสังคมนั้น ๆ ครับ 

ความหมายการศึกษาระดับปฏิบัติการในความเห็นของผมหมายถึง ‘สมรรถนะ (ความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะที่จำเป็น) ด้านการเรียนรู้เพื่อการเรียนรู้ ด้านการตัดสินใจที่ฉับไวและมีประสิทธิผล ด้านชีวิตและการงานในภาวะพลิกผัน และด้านด้านชีวิตและการงานในภาวะพลิกผัน ด้านการอยู่ร่วมกันในสังคมที่แตกต่าง และด้านความท้าทายของปัญหาที่พลิกผันและทรัพยากรจำกัด  ด้วยกระบวนการทางการศึกษาเชิงรุกและกรณีศึกษาคาดการณ์ตัวแทน'

ส่วนการจัดและบริหารการศึกษาอย่างไรจึงจะทำให้การจัดการศึกษาของไทยเราถึงฝั่งนั้น ยังมีสิ่งที่ต้องคิดและทำอีกเยอะครับ

สมาน อัศวภูมิ 

25 กรกฎาคม 2565