การศึกษา 4.0 กับ SDG

 บทความเรื่อง Education 4.0 and its key role in sustainability  ลงเผยแพร่ในเว็บไซต์ University World News   อธิบายความหมายของ 4.0 ในหกด้าน คือ  Globalisation 4.0, Industry 4.0,  Society 4.0,  Web 4.0,  Environment 4.0  และ Education 4.0   ที่ผมตีความว่า เชื่อมโยงสู่ 4.0 ด้านที่ ๗   คือ Development 4.0 … Sustainable Development 

Globalisation 4.0 หมายถึงสภาพที่โลกเชื่อมโยงถึงกันหมดอย่างรวดเร็ว (hyper-connectivity)    มีการเคลื่อนตัวได้อย่างรวดเร็วและทั่วถึงในด้าน สินค้า  ทุน  พลังงาน คน  และข่าวสาร    จากความก้าวหน้าเชื่อมโยงของ ห่วงโซ่อุปทาน  ระบบขนส่ง  ระบบการเงิน และระบบสื่อสาร 

Industry 4.0   ใช้พลังจากการบูรณาการหลายระบบการผลิต  ได้แก่ดิจิทัล กายภาพ  และชีวภาพ    โดยเฉพาะอย่างยิ่งพลังของระบบ AI (artificial intelligence)  และ HMI (human – machine interphase)

Society 4.0   เป็นสังคมที่พัฒนาระบบคุณค่าใหม่   ให้ความสำคัญเป็นอันดับแรก แก่สุขภาวะ (well-being) ของผู้คน และของโลก    มีการพัฒนาระบบฉลาดล้ำ (hyper-intelligent systems) ที่วิวัฒนาการไปพร้อมๆ กับการให้บริการแก่มนุษยชาติ และแก่โลก   

 Web 4.0   เป็นระบบที่ มนุษย์ กับเครื่องจักร (man -machine) มีปฏิสัมพันธ์กันอย่างเป็นธรรมชาติ   หนุนโดยระบบ AI  และระบบที่เรียนรู้ได้ด้วยตนเองอย่างฉลาดล้ำ 

 Environment 4.0   เป็นสภาพแวดล้อมที่มีการหมุนเวียนทรัพยากรในระบบเศรฐกิจ    จนการปลดปล่อยมลพิษเหลือศูนย์   โดยใช้เทคโนโลยีล้ำหน้าด้าน blockchain, big data analytics, drones, AI และอื่นๆ     

อ่านแล้วนึกถึงโลกพระศรีอาริย์    ที่คณะผู้เขียนบทความบอกว่า ต้องอาศัย Education 4.0    ทำหน้าที่สร้าง กระบวนทัศน์ใหม่   ค่านิยมใหม่   ให้แก่โลก    ซึ่งผมตีความว่า เป็นการศึกษาที่จะสร้างนิยามใหม่ของคำว่า การพัฒนา  สู่ Development 4.0  ที่เป็นสภาพของ การพัฒนาที่ยั่งยืน  

Education 4.0 เริ่มปี 2015   จากการเปลี่ยนแปลงรุนแรงทั่งโลก ด้าน การเมือง  เศรษฐกิจ เทคโนโลยี  และสภาพแวดล้อม    นำสู่ Development 4.0 ที่มีลักษณะสำคัญคือ ความหลากหลาย  ความเท่าเทียม  การให้โอกาส ความซับซ้อน  ความไม่แน่นอน  ความเสี่ยงสูง และ การเชื่อมต่อถึงกันหมดอย่างรวดเร็ว    นำสู่ความต้องการการเรียนรู้ ๔.๐ ที่มีลักษณะ เรียนรู้อย่างสร้างสรรค์ เรียนรู้ตลอดชีวิต เรียนรู้ข้ามศาสตร์ที่ฐานสำคัญอยู่ที่มิติของความเป็นมนุษย์ 

UNESCO เสนอ ๓ ลักษณะสำคัญของอุดมศึกษาแห่งอนาคต ได้แก่ (๑) มีการเรียน การสอน และวิจัย ข้ามศาสตร์หรือระหว่างศาสตร์  (๒) เป็นสถาบันเปิด เน้นความหลากหลาย  ความเท่าเทียม และค่านิยมแห่งความเป็นมนุษย์  (๓) ร่วมมือกับกิจการอื่นทำงานเพื่อการพัฒนาในภาพรวม            

ผมตีความว่า การศึกษา ๔.๐ คือการศึกษาที่เชื่อมโยงกับการพัฒนาชุมชน สังคม ประเทศ และโลก    ที่เป็นการพัฒนาแบบ 4.0   ไม่มองแค่สอนนักเรียน    แต่หากมองเน้นที่นักเรียน ก็เห็น Student 4.0    ซึ่งหากครู/อาจารย์จะช่วยกันตีความก็จะสนุกมาก    และยิ่งท้าทายมากตอนปฏิบัติ   

ผู้เขียนบทความบอกว่า โลกอนาคตจะยั่งยืนได้ มนุษย์ต้องเปลี่ยนวิธีคิด (mindset) ไปเน้นที่ความเป็นธรรม (justice) และสิทธิ (rights) ในทุกระดับ คือ คน สัตว์ และสภาพแวดล้อม   

การศึกษาในทุกระดับ ต้องเอาใจใส่ประเด็นดังกล่าว

วิจารณ์ พานิช

๑๑ ก.ค. ๖๕