นี่คือการประชุมเตรียมการณ์ครั้งที่ ๓ ของ PMAC 2023    การประชุมวันแรก ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕ ที่โรงแรม Imperial Palace, Annecy 

เป้าหมายคือ ทำให้ประเด็นของแต่ละหัวข้อย่อย ๓ หัวข้อ มีความชัดเจนและเชื่อมโยงส่งเสริมซึ่งกันและกัน   ผมยังคงติดอยู่กับข้อกังขาว่า   ตัวการใหญ่ที่เป็นตัวปัญหา และผู้แก้ปัญหา    คือภาคเศรษฐกิจ ที่ยังคงสมาทานกระบวนทัศน์เป้าหมายเพื่อการเติบโต    ไม่ใช่ความมั่นคงยั่งยืนตามแนวทาง SDG    ไม่ได้มาร่วม 

ในฐานะประธานของคณะกรรมการจัดการประชุม เขาจัดเวลา ๑๕ นาทีให้ผมกล่าวเปิด ก่อนที่ นพ. วิโรจน์ ตั้งเจริญเสถียรจะทำหน้าที่ประธานการประชุมวันนี้    ผมจึงต้องใคร่ครวญว่าความสำเร็จของการประชุม PMAC 2023  Climate Change and Health คืออะไร    ผมค่อยๆ ตีความว่า    จริงๆ แล้ว เป้าหมายสุดท้ายน่าจะเป็นการเปลี่ยนใจมนุษย์   หรือเปลี่ยนกระบวนทัศน์ว่าด้วยการพัฒนา   เปลี่ยนกระบวนทัศน์ว่าด้วยเป้าหมายของการพัฒนา    ว่าต้องไม่ใช่เพื่อการเติบโต (growth) ทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว    ต้องสมดุลกับปัจจัยด้านอื่นๆ ที่มีผลต่อ “สุขภาวะ” (well-being) ของมนุษย์ ของระบบนิเวศ และของโลก    ไม่ใช่แค่เป้าหมายที่สุขภาพ หรือระบบสุขภาพในมิติที่แคบ   

แนวคิดนี้ สอดคล้องกับ หลักการ Doughnut Economics ที่เสนอโดย Kate Raworth   ที่เสนอ regenerative and distributive economy   แต่ผมมองแบบคนตะวันออก   ที่เน้นจิตใจคน    ว่าต้องสร้างกระบวนทัศน์ใหม่ว่าด้วยความสำเร็จ (success)   ว่าต้องมองรอบด้าน ไม่มองเฉพาะด้านวัตถุเพียงอย่างเดียว    เกณฑ์ความสำเร็จในชีวิตของปัจเจกต้องเปลี่ยน    เกณฑ์ความสำเร็จของรัฐบาลของประเทศต่างๆ ต้องเปลี่ยน    นี่คือ transformation of human mind   จากการมองโลกมองสังคมมองสรรพสิ่งแบบ simple & linear  สู่มุมมองแบบ complex & adaptive   มองเห็นความเชื่อมโยงของสรรพสิ่ง     การเปลี่ยนใจมนุษย์นี้ต้องการเครื่องมือสำคัญคือ CBDI – Composite Balanced Development Index    ที่จะต้องชวนประเทศต่างๆ ทั่วโลก ร่วมกันใช้วัดพัฒนาการหรือความก้าวหน้าของประเทศตนเอง    รวมทั้งองค์กรนานาชาติด้านการพัฒนา  และนักเศรษฐศาสตร์ต้องร่วมกันใช้ดัชนีนี้แทน GDP

ข้างบนนั้นเขียนเมื่อวันที่ ๑๔ พฤษภาคม    เช้ามืดวันที่ ๑๗ ผมตื่นตีสามครึ่ง เข้าอีเมล์พบเมล์จาก PMAC Secretariat ส่ง concept note ของการประชุม PMAC 2023 ที่คณะอาสาสมัครยกร่าง มาให้ เสนอเปลี่ยนชื่อการประชุมเป็น  PMAC 2023: Addressing the nexus of climate change, environment, biodiversity, and health emergencies ที่ผมยังไม่สะใจ    ผมคิดว่าเขาเน้น what และ why ได้ดีและชัดเจนมาก    แต่ยังไม่ชัดด้าน how  และ by whom   

ผมอยากให้ PMAC 2023 จุดชนวนขบวนการ เปลี่ยนกระบวนทัศน์โลกว่าด้วยการพัฒนา    จากกระบวนทัศน์พัฒนาแบบเน้นการเติบโตขยายตัวในปัจจุบัน   เป็นกระบวนทัศน์พัฒนาแบบเน้นการพัฒนาอย่างสมดุล     โดยริเริ่มพัฒนาเครื่องมือเพื่อฝ่ายต่างๆ ทำงานร่วมกันในระยะยาว    ย้ำว่าผมอยากเห็น PMAC 2023 เป็นกลไกโลก ที่มาจากภาคที่ไม่เป็นทางการ   ทำหน้าที่จุดชนวน แล้วทำหน้าที่ทำให้เกิดการ “ระเบิด” ต่อเนื่องระยะยาว    ไม่ใช่แค่ประชุมกัน ๓ วัน เขียนรายงานสรุป แล้วจบ   

ผมมองว่าคณะทำงานของเราตั้งใจทำงานมาก แต่เขาเป็นนักวิชาการ   ไม่ใช่นักยุทธศาสตร์   

ในการกล่าวเปิด  ผมบอกที่ประชุมว่า เราต้องช่วยกันกำหนด impact จาก ๓ วันของการประชุมให้ชัด   ผมอยากเห็นการสร้างกลไกให้เกิดคลื่นก่อการสร้างมิติใหม่ (transformation) ของ Global Health ที่เป็นมิติของการร่วมกันสร้างภาคีทุกภาคส่วน ดำเนินการปกป้องโลกและมนุษยชาติจากการสูญพันธุ์    ไม่ใช่แค่เพื่อการมีสุขภาพดี    สู่เป้า existence  หรือการดำรงอยู่  เลยเป้าสุขภาวะดี (beyond well-being)    ควรหรือไม่  เป็นไปได้หรือไม่ ที่เราจะ be more ambitious to make PMAC works as driver of new Global Health – Global Health for preventing extinction  or promoting human and global being or existence     

Keyword คือ New Global Health … Beyond well-being     

ในสายตาของผมเครื่องมือหลักคือ new index of development ที่สามารถพูดคำเดียวได้แบบ จีดีพี    จึงนึกถึง composite index  ที่พัฒนาขึ้นจาก Doughnut model    ผมอยากเห็นคณะทำงานสร้างดัชนีนี้ เอา version 1 มาเสนอในการประชุมวันที่ ๒๗ - ๒๙ มกราคม ๒๕๖๖    และมีการขับเคลื่อนการใช้งานและพัฒนาต่อเนื่องไปอีก ๕ ปี    นำความก้าวหน้ามาเสนอใน PMAC 2024 – 2029   เพื่อดูว่ามันก่อ impact แค่ไหน    และเพื่อขับเคลื่อน learning cycle ของ CBDI   

ข้างบนเขียนก่อนการประชุม   ในที่ประชุม ผู้รับผิดชอบแต่ละหัวข้อย่อย (subtheme 1 – 3) นำเสนอ และรับฟังข้อคิดเห็นจากวงประชุม    โดย นพ. วิโรจน์ทำหน้าที่ประธานอย่างเยี่ยมตามเคย   โดยเฉพาะการจับประเด็นภาพใหญ่ และแนะนำให้ subtheme 2 เปลี่ยนชื่อให้ตรงกับสาระที่เสนอ   

ตอนบ่ายเป็นการประชุมกลุ่มย่อย ๓ กลุ่ม ตาม subtheme   เขาไม่ได้จัดผมเข้ากลุ่ม แต่ผมเข้าไปสังเกตการณ์ในกลุ่ม ๓  เพื่อจะดูว่าทีมงานขององค์กรร่วมเป็นเจ้าภาพคิดเรื่องการลงมือปฏิบัติ (action) อย่างไร 

ผมค้นพบเรื่อง CSA – Climate-Smart Agriculture  เสนอโดย WB    ทำให้ผมตั้งคำถามว่า โคกหนองนาโมเดล ของไทย ให้ผลในแนวทางดังกล่าวแค่ไหน   น่าจะมีการทำวิจัยอย่างเร็ว ประมาณผลกระทบนำมาเสนอใน side meeting ได้  

 วิจารณ์ พานิช

๑๘ พ.ค. ๖๕

ห้อง ๖๒๔  โรงแรม อิมพีเรียล,  อ๊านซี