<p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ในปัจจุบัน การพัฒนาระบบเกษตรผสมผสานเป็นสิ่งที่ทุกคนฝันถึง ทั้งระดับเกษตรกรและระดับนโยบาย </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">แต่ในทางปฏิบัตินั้น มีไม่กี่คนที่รู้ว่า การจัดการระบบเกษตรผสมผสานนั้นต้องใช้ชุดความรู้มากมาย เพราะเป็นการจัดการทรัพยากรพื้นฐานด้านดิน ด้านน้ำ พืชพรรณ เพื่อใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ในพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p>รวมทั้งการจัดการแสงเพื่อให้มีการกระจายตัว ใช้ประโยชน์ในพืชต่างๆ อย่างเพียงพอ และมีประสิทธิภาพสูงที่สุด   </p><p>พูดแค่นี้ ทุกคนก็จะเริ่มมองเห็นว่า ต้องมีทั้งชุดความรู้ที่เกี่ยวข้องกับการจัดการดิน การจัดการน้ำ และการจัดการพืช เพื่อให้แสงส่องลงมาได้อย่างทั่วถึง </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p>แค่นี้ยังไม่พอนะครับ เพราะว่า ทรัพยากรเหล่านี้มีการใช้ประโยชน์อย่างต่อเนื่อง พืชก็จะโตอย่างต่อเนื่อง สมดุลต่างๆ ถูกปรับเปลี่ยนตลอดเวลา ไม่มีพืชใดอยู่เฉยๆ มีการแข่งขัน ใช้ประโยชน์ทรัพยากรต่างๆ แล้วแต่จังหวะการเจริญเติบโต  </p><p> </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ดังนั้น จะเห็นได้ว่า ระบบมีการเปลี่ยนแปลงไปโดยธรรมชาติอยู่แล้ว ที่จะต้องมีการจัดการในระบบให้สมดุลต่อการจัดการทรัพยากรธรรมชาตินั้นๆ และในขณะเดียวกัน ยังต้องมีการจัดการตามความต้องการของเกษตรกรที่จำเป็นต้องใช้ผลิตผลเพื่อการบริโภค แจกจ่าย หรือจำหน่าย แล้วแต่กรณี </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p>ถ้าทำเช่นนั้น เกษตรกรต้องปรับมาคิดว่า จะทำอย่างไรจึงจะทำให้ระบบการหมุนเวียนทรัพยากรเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ยั่งยืน และกลับไปใช้ทรัพยากรที่มีประสิทธิภาพเช่นเดิม และหรือเมื่อมีการเก็บเกี่ยวผลิตผลออกจากพื้นที่ จะต้องมีการจัดการอย่างไร จึงจะทำให้ระบบอยู่ในสมดุลเช่นเดิม </p><p>อีกนัยหนึ่ง จะเห็นได้ว่า ระบบสมดุลของการจัดการนั้น จะต้องอยู่บนพื้นฐานของระบบสมดุลของทรัพยากรย่อย เช่น ดิน ธาตุอาหาร น้ำ แสง ที่สอดคล้องกับความต้องการของเจ้าของที่ดิน และยังทำให้ระบบนั้นพัฒนาอย่างต่อเนื่องไปได้อีก   </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">เห็นไหมครับ การจัดการเพื่อให้เกิดความสมดุลของทรัพยากรเหล่านี้ ดูเหมือนจะง่ายนะครับ แต่ในทางปฏิบัติไม่ง่ายเลย และเป็นสิ่งที่ท้าทายนักวิชาการเชิงเดี่ยวให้หันมามองภาพเชิงระบบ เพื่อการทำงาน สนับสนุนซึ่งกันและกัน จนเกิดระบบเกษตรผสมผสานที่ยั่งยืนอย่างแท้จริง </p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p>หรือมิเช่นนั้นก็อาจจะเกิดปัญหาในการจัดการได้ในทุกระดับ</p><p> สิ่งนี้ เป็นสิ่งที่ยาก และนักวิชาการเชิงเดี่ยวทั้งหลายไม่อยากเข้ามาแตะ เพราะตนมีความรู้ไม่พอที่จะมาดำเนินการได้อย่างครบถ้วน และการทำงานเชิงเดี่ยวนั้น มักจะทำให้เกิดผลเสียหายในองค์รวมได้ง่ายๆ </p><p>เปรียบเสมือนการที่หมอผ่าตัดจุดใดจุดหนึ่งของร่างกาย ก็จะเกิดผลกระทบในบริเวณข้างเคียง ไม่ว่าจะเป็นระบบเส้นประสาท ระบบเส้นเลือด หรือระบบผิวหนัง ซึ่งไม่เกี่ยวข้องกับสาเหตุของการผ่าตัดเลย แต่ก็ต้องถูกผลกระทบไปด้วย  </p><p>ลักษณะเช่นเดียวกันนี้ก็จะเกิดขึ้นในระบบเกษตรผสมผสานเช่นเดียวกัน ฉะนั้น ระบบเกษตรผสมผสานจึงยากทั้งในการจัดการ การสอดแทรกความรู้ และการวิจัยเพื่อพัฒนาความรู้ </p><p>แต่จะง่ายทันที เมื่อมีคนมองในเชิงระบบ มองอย่างมีปฏิสัมพันธ์ มองอย่างเข้าใจระบบนิเวศ </p><p>เหมือนกับการพลิกฝ่ามือ ที่เราไม่ต้องคิดเลยว่าเราจะต้องพลิกนิ้วไหนขึ้นมาบ้างในกระบวนการพลิกฝ่ามือนั้น </p><p>อุปมาอุปไมยเช่นเดียวกัน  แต่ถ้าเรามาคิดว่า จะต้องยกนิ้วทีละนิ้ว เพื่อให้เกิดการพลิกฝ่ามือนั้น จะยากทันทีเลยครับ </p><p>ลองคิดดูนะครับ  จะว่ายากก็ยาก จะว่าง่าย ก็ง่าย ล่ะครับ </p><p>แล้วแต่จะมอง ดูดี ๆ มีแต่ได้ครับ…. </p>