ช่วงเช้าวันที่ ๖ พฤศจิกายน ๒๕๖๔ กสศ. และภาคี จัดงานเสวนา โรงเรียนเปลี่ยนใหม่ ที่ผมเข้าใจว่าหมายถึง school transformation โดยมีหัวข้อย่อยเฉพาะการเสวนาครั้งที่ ๑ นี้ว่า “ปิด Gap ห้องเรียนในยุคโควิด-19” และเชิญให้ผมกล่าวเปิดในหัวข้อ “ปิด Gap ห้องเรียนในยุคโควิด-19 ด้วยโรงเรียนพัฒนาตนเอง ”
ผมเตรียม PowerPoint ประกอบการนำเสนอดังนี่ (๑) เพื่อเสนอว่า หากโรงเรียนและระบบการศึกษามี transformation ไปในทางที่ถูกต้อง เราจะสามารถทำในสิ่งที่ยากเกินกว่าเรื่อง ปิด learning gap ที่เกิดจาก โควิด ๑๙ ได้อย่างมากมาย
โดยทิศทางที่ถูกต้องคือ
- การมองระบบการศึกษาเป็นระบบที่ซับซ้อนและปรับตัว มีการจัดการระบบในแนวทางนั้น ไม่จัดการแบบระบบที่มีลักษณะ simple & linear
- มีเป้าหมายให้นักเรียนทุกคน บรรลุผลลัพธ์การเรียนรู้ขั้นต่ำทุกคน แม้นักเรียนจะมีความแตกต่างกันด้านเศรษฐสังคม และด้านสมอง
- มีเป้าหมายให้โรงเรียนทุกโรงเรียนมีคุณภาพใกล้เคียงกัน ไม่แตกต่างกันมาก ไม่ยอมรับสภาพที่โรงเรียนห่างไกลมีคุณภาพต่ำ สภาพที่ลูกคนจนต้องเข้าเรียนในโรงเรียนคุณภาพต่ำ ซึ่งประเทศฟินแลนด์บรรลุได้
- มีเป้าหมายให้นักเรียนได้เรียนรู้และพัฒนาตนเองเต็มศักยภาพมากที่สุดเท่าที่จะทำได้ และยกระดับขึ้นเรื่อยๆ ผ่านการเรียนรู้ในการปฏิบัติงานของครู โดยที่ตระหนักว่า ระบบการศึกษาไทยในปัจจุบันช่วยหนุนให้นักเรียนไทยโดยเฉลี่ย ได้พัฒนาตนเองไม่ถึงหนึ่งในสี่ของศักยภาพตามธรรมชาติที่มี เป็น potential loss ที่น่าเสียดายยิ่งกว่า learning loss ที่เกิดจาก โควิด ๑๙
- สร้างพลังของปฏิสัมพันธ์ระหว่างครู และระหว่างครูกับศิษย์ เพื่อให้พลังของปฏิสัมพันธ์เชิงบวก สร้างการเรียนรู้ที่มีแรงบันดาลใจสูง มีพลังขับเคลื่อนสูง พลังเรียนรู้สูง
- พลังของการเรียนรู้จากการปฏิบัติงาน ที่เรียนรู้เป็นทีม เพื่อพัฒนาวิธีทำหน้าที่ครูอย่างต่อเนื่อง ถือว่าการเรียนรู้ร่วมกัน เพื่อให้ปฏิบัติหน้าที่ดีกว่าเดิม (PLC) เป็นส่วนหนึ่งของการปฏิบัติงานของครู
- พลังของปฏิสัมพันธ์ของครูกับผู้บริหาร ที่เป็นความสัมพันธ์แนวราบ แนวกัลยาณมิตร เพื่อหนุนความเป็น “ครูผู้ก่อการ” (agentic teacher) ทำหน้าที่พัฒนางานของตนเอง ร่วมกันพัฒนาโรงเรียน ร่วมกันพัฒนาวิชาชีพครู และร่วมกันพัฒนาระบบการศึกษาไทย
- ต้นสังกัด เปลี่ยนบทบาทจาก เน้นควบคุมสั่งการโรงเรียนและครู เปลี่ยนมาเป็นเอื้ออำนาจให้โรงเรียนและครูได้ทำงานในลักษณะผู้ริเริ่มสร้างสรรค์เพื่อบรรลุเป้าหมายอันทรงคุณค่าร่วมกัน คือคุณภาพการศึกษาไทย ที่มีความเท่าเทียม (equity), มีคุณภาพสูง (quality), และเด็กทุกคนเข้าถึง (access) ไม่หลุดออกนอกระบบโดยง่ายอย่างในปัจจุบัน
อ่านสรุปคำกล่าวเปิดการเสวนานี้ได้ที่ https://www.eef.or.th/article-teacher-is-agency-151121/
วิจารณ์ พานิช
๑๙ พ.ย. ๖๔
