ในการฟ้องคดีโดยกฎหมายอาญามีขั้นตอนการดำเนินคดีได้ใน 2 รูปแบบคือ
1. ผู้เสียหายแจ้งความร้องทุกข์ต่อเจ้าหน้าที่ตำรวจและจากนั้นก็ทำการสอบสวนและ ส่งสำนวนให้อัยการทำการยื่นฟ้องต่อศาล
2. ผู้เสียหาย ฟ้องต่อศาล โดยศาลออกหมาย นัดไต่สวนมูลฟ้องและสำเนาคำฟ้องให้จำเลยมาศาล
สำหรับผู้เสียหายในทางคดีอาญา ต้องเป็นผู้เสียหายโดยนิตินัยเท่านั้น คือไม่มีส่วนร่วมในการกระทำความผิด จึงจะมีอำนาจฟ้องในคดีอาญาได้
ผู้เสียหายนั้นยังแบ่งเป็นคดีที่ประชาชนเป็นผู้เสียหายและคดีที่รัฐเป็นผู้เสียหายจะต้องแยกด้วย หาคดีใดที่รัฐที่ผู้เสียหาย ประชาชนก็ไม่มีสิทธิ์ในการดำเนินคดี ต้องให้รัฐเท่านั้นก็ดำเนินคดี
คดีอาญายังแบ่งออกเป็นคดีอาญาความผิดส่วนตัวอันสามารถยอมความได้และคดีอาญาแผ่นดิน ซึ่งไม่สามารถยอมความได้ แต่ละข้อหาก็ต้องแยกย่อยตลอดไปแต่ละการดำเนินคดีก็จะแตกต่างกันไป
เช่นความผิดอาญาต่อส่วนตัวอันยอมความได้ เมื่อคู่กรณีสามารถเจรจาตกลงหรือยอมความกัน และฝ่ายผู้เสียหาย หรือโจทก์ถอนฟ้องหรือถอนแจ้งความก็จะทำให้คดีอาญาระงับไป
แต่สำหรับคดีอาญาแผ่นดิน ไม่ว่าอย่างไรจะต้องดำเนินคดีไปจนถึงศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาเท่านั้น ไม่มีทางเลือกอื่น
ดังนั้นในการดำเนินคดีอาญาแต่ละเรื่องจึงต้อง รู้ว่าเป็นคดีอาญาประเภทไหนอย่างไรและใครเป็นผู้เสียหาย
