จะจัดการศึกษาอย่างไร จึงจะให้ผู้เรียนเกิดความรู้คู่คุณธรรม ?

จะจัดการศึกษาอย่างไร
จึงจะให้ผู้เรียนเกิดความรู้คู่คุณธรรม ?

ดร. ถวิล อรัญเวศ

    มีคำที่ว่า “รากฐานของตึกคืออิฐ รากฐานชีวิตคือการศึกษา”
การศึกษาถือว่าเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดที่จะทำให้คนเราได้รู้ดี รู้ชั่ว
รู้ผิด รู้ถูก รู้จักแยกแยะ และทำให้รู้ว่าเราจะทำอย่างไรจึงจะ
สามารถดำรงชีวิตในสังคมได้อย่างมีความสุขและไม่ทำให้สังคม
เดือดร้อนวุ่นวาย ถ้าเป็นการศึกษาที่ปลูกฝังให้เยาวชนได้มี
ความรู้คู่คุณธรรมแล้วไซร้ การศึกษานั้น จะได้ชื่อว่าเป็น
การศึกษาเสร้างคน สร้างงาน และสร้างชาติ ทำให้ชีวิตอยู่
รอดปลอดภัยหรือพัฒนาคุณภาพชีวิตให้ดีสอดคล้องกับ
สภาพของสังคมเพราะได้เรียนทั้งวิชาการ วิชาชีพ และวิชาชีวิต
การรู้จักทำตนให้อยู่รอดปลอดภัย สุนทรภู่ก็กล่าวไว้ว่า 

“รู้อะไรไม่สู้รู้วิชา รู้รักษาตัวรอด เป็นยอดดี”

ความคาดหวังของสังคมต่อการจัดการศึกษา

สังคมไทย และสังคมโลกเริ่มจะให้ความสำคัญกับการศึกษา
“ความรู้คู่คุณธรรม” มากขึ้นแล้ว ดังจะเห็นได้จากบทบัญญัติ
ในรัฐธรรมนูญของไทย ๒๕๖๐ และทิศทางการรับนักเรียนเข้า
ศึกษาต่อระดับอุดมศึกษา จะพิจารณาความดีและความเก่ง
ควบคู่ไปกับการสอบแข่งขันเข้าศึกษาต่อ และมหาวิทยาลัย
อีกหลายแห่งจะมีโครงการ "เด็กดีมีที่เรียน" เป็นต้น

    สำหรับความคาดหวังของสังคมต่อผลผลิตผู้จบการศึกษา
น่าจะเป็น ดังนี้

๑. จะให้ความสำคัญกับ
คนดีมากกว่าคนเก่ง

    ในการรับสมัครงาน จะพิจารณาประวัติผลงาน ความประพฤติ
การมีจิตสาธารณะ เหตุผล เพราะคนเรียนหนังสือเก่งอย่างเดียว
แต่ความประพฤติไม่เรียบร้อย จะอยู่ในสังคมอย่างลำบาก เพราะ
ผู้คนคงจะไม่ชอบและไม่อยากคบค้าสมาคมคนที่เห็นแก่ตัว และใน
การทำงานจริง ๆ คนดีมีคุณธรรมความซื่อสัตย์สุจริต ขยันอดทน
เท่านั้น จึงจะได้รับความไว้วางใจ และให้ความสำคัญเป็นพิเศษ
เพราะคนเก่ง พอหาได้ แต่คนดี มีคุณธรรม หายาก

๒. จะให้ความสำคัญกับจรรยาบรรณวิชาชีพหรือความประพฤติมากขึ้น

   นั้นคือจะมีมาตรการให้คุณให้โทษสำหรับคนที่ทำอาชีพแต่ละด้านถ้าใคร
มีหน้าที่ที่จะต้องปกปักรักษาสิ่งนั้น แต่ทำผิดเสียเอง จะได้รับโทษหนัก
เป็นทวีคูณ เช่น ตำรวจมีหน้าที่พิทักษ์สันติราษฎร์ และดำเนินการให้
เป็นไปตามกฎหมาย แต่ถ้าตำรวจทำผิดเสียเองก็จะได้รับโทษเป็นทวีคูณ
หรือสองเท่าสามเท่า หรือดารานักแสดง ซึ่งมีอิทธิผลต่อการเลียนแบบ
หรือการเป็นอย่างของอเด็กและเยาวชน ถ้าดาราทำตนเป็นตัวอย่างไม่ดี
ติดยาเสพติด ค้ายาเสพติด ทำตัวไม่เหมาะสม ก็จะได้รับการประจาน
และมาตรการที่รุ่นแรงจนถึงกับตัดสิทธิ์อนาคตของคนนั้น ๆ ทำให้
หมดอนาคตไปได้ง่ายๆ หรือครู อาจารย์ ถ้าประพฤติผิดจรรยาบรรณวิชาชีพ
ก็จะถูกสังคมเพ่งเล็ง และเพิกถอนใบประกอบวิชาชีพได้ง่ายและโอกาสที่
จะไปสมัครงานที่อื่นก็ยากลำบากเพราะเหมือนมีชนักติดตัวแล้ว

๓. การประกอบอาชีพอิสระ และพอเพียงจะมีความยั่งยืน

  เนื่องจากปัจจัยที่จะทำให้สามารถดำรงชีวิตได้ คือการมีอาชีพ
โดยเฉพาะอาชีพที่เป็นนายของตนเอง ไม่ว่าจะเป็นการเกษตร
หัตถกรรม อุตสาหกรรมครัวเรือน งานช่างฝีมือ การทำอาหาร
ตั้งร้านอาหาร การทำขนม การขายตรง เป็นต้น คนจะหันมาทำ
ขอเพียงแต่สังคมให้การอุดหนุน และในขณะเดียวกัน
ผู้ประกอบอาชีพอิสระจะต้องรักษามาตรฐานสินค้า และไม่เอาเปรียบ
ผู้บริโภค ขายได้กำไรพออยู่ได้ พอเพียง ราคาไม่แพง แต่จะได้
ใจลูกค้ามาก ถ้าราคาแพง ลูกค้าก็ขาดกำลังทรัพย์ จะต้องหา
สินค้าหลายมาตรฐานและเหมาะกับลูกค้าแต่ละคน และข้อสำคัญ
ไม่เอาเปรียบกัน ไม่มีกลโกงในการซื้อขายในการประกอบอาชีพ
ถ้าภาครัฐให้การส่งเสริมสนับสนุน ยิ่งจะทำให้ผู้คนหันมาสนใจ
และประกอบอาชีพนั้น ๆ มากขึ้น เช่น ให้สินเชื่อ ทุนตั้งตัว
ด้วยดอกเบี้ยไม่แพง ถือว่าเป็นการทำให้ประชาชนมีอาชีพ
ตั้งตัวได้ มีความสุข และสร้างงาน สร้างชาติ

๔. การรู้รักสามัคคี สมานฉันท์และปรองดองของคนในชาติ

    สังคมจะให้ความสำคัญของการนำภูมิปัญญาท้องถิ่นมาใช้
ในการดำรงชีวิตและช่วยเหลือกันในยามคับขัน เช่น ประเพณี
ลงแขกของไทย เวลาเกิดภาวะวิกฤติน้ำท่วมข้าวในนาจม
ได้รับความเสียหาย ร่วมด้วยช่วยกัน ผลผลิตด้านการเกษตร
ราคาไม่ค่อยดี จะมีการรับซื้อแทรกแซงตลาด ไม่ปล่อยให้
พ่อค้าคนกลางแสวงหาประโยชน์หรือทำการขูดรีดชาวนาชาวไร่
กิจกรรมบ้าน วัด โรงเรียน จะให้ความสำคัญ ประเพณีชุมชน
ที่จะทำให้ผู้คนรู้รักสามัคคีจะถูกนำมาใช้และปฏิบัติจริงในชีวิต
ประจำวันมากขึ้น

๕. จะมีการนำพระบรม และนำพระบรม
ราโชวาทมาปฏิบัติมากขึ้น

    เช่น หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ความรับผิดชอบ
การรู้จักหน้าที่การมีความสำนึกในหน้าที่ การมีระเบียบมีวินัย
ปฏิบัติตามระเบียบกฎเกณฑ์มีความรับผิดชอบ ตรงต่อเวลา
ผู้มีวินัยจะเป็นผู้ที่ “ตรงต่อเวลา” ผู้ที่มีความรับผิดชอบเมื่อ
ดำเนินตรงตามเวลา ผลงานที่บังเกิดขึ้นก็จะเป็นไปตาม
ความต้องการทั้งในแง่ปริมาณ คุณภาพ และเวลา ขณะเดียวกัน
ย่อมมีโอกาสทำให้เกิดความริเริ่มใหม่ และการสร้างสรรค์นวัตกรรม
(innovation) ในบุคคลผู้นั้นดังนั้นผู้ที่มีความรับผิดชอบจึง
อยู่ในสภาพที่ซื่อสัตย์สุจริตต่อภาระหน้าที่ ของตนเองไม่
ดำเนินการอื่นใดที่จะผิดแผกแปลกไปจากแนวปฏิบัติที่กำหนด
โดยจรรยาบรรณของอาชีพและการงาน ไม่หลอกลวงทั้งทาง
ด้านการให้บริการ ผลผลิตที่มีเจตนาดำเนินการทุจริตให้ผลผลิต
มีคุณภาพต่ำ ก่อให้เกิดความเสียหาย ขาดคุณธรรม
ความรับผิดชอบ ความรับผิดชอบกับการคำนึงถึงผู้อื่น
ในการดำเนินงานใดๆ ก็ตามจะต้องเกี่ยวข้องกับผู้อื่น
การไม่สร้างภาระหรือปัญหาให้แก่ผู้อื่นโดยคำนึงถึง
ผู้อื่นเป็นคุณธรรมรับผิดชอบที่ตระหนักถึงบุคคล
จะต้องมีความรับผิดชอบในการปฏิบัติหน้าที่โดยไม่
ทำให้ผู้อื่นเดือดร้อน และกระทบกับงานที่กระทำ
ความรับผิดชอบเป็นคุณธรรมที่สำคัญครอบคลุม
ความหมายของคุณธรรมความรับผิดชอบ ที่กล่าวมาข้างต้น
คือให้คนเรามีความรับผิดชอบต่อหน้าที่การทำงาน ในเรื่องเวลา
หากจะพิจารณาจากทรรศนะของตัวบุคคล และบทบาท/หน้าที่
ต่างๆ ของบุคคลในสังคมแล้วอาจจำแนกความรับผิดชอบ
ของคนเราในเชิงกิจกรรมได้ ๓ ประการ คือ ความรับผิดชอบใน
การใช้ชีวิต ความรับผิดชอบในการทำงาน ความรับผิดชอบใน
บทบาท/หน้าที่อื่นๆพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมี
หลักปรัชญาส่วนพระองค์ที่กำกับการปฏิบัติพระองค์
ตลอดช่วงเวลาที่พระองค์ทรงดำรงตำแหน่งเป็นประมุข
ของชาวไทย ที่ทำให้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมี
พระราชปณิธานที่จะทรงเป็น “ยิ่งกว่าพระมหากษัตริย์”
โดยทรงเลือกที่จะสร้างสรรค์
“ประโยชน์สุขแห่งมหาชนชาวสยาม”

     พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงดำเนินกิจกรรมต่างๆ
ที่เหนือกว่าความคาดหวังที่พึงมี จากบทบาทและหน้าที่ใน
ตำแหน่งพระมหากษัตริย์ จัดเป็นการปฏิบัติพระองค์ผู้ทรงธรรม
“ความรับผิดชอบ” ที่ยากจะหาผู้ใดเสมอเหมือนในโลก
จะจัดการศึกษาอย่างไรจึงจะทำให้ผู้เรียนมีความรู้คู่คุณธรรม

    ปัจจุบัน คงไม่ต้องสงสัยแล้วว่า ความรู้ กับคุณธรรมอะไร
มีความสำคัญกว่าเพราะสังคมได้พบสัจธรรมแล้วว่า
คนมีความรู้เพียงอย่างเดียวก็จะเอาตัวไม่รอด ทำให้สังคม
เดือดร้อน เพราะคนที่มีความรู้ดีจะคิดหาวิธีโกงได้พิสดาร
กว่าคนอื่นถ้าเขาเป็นคนที่ปราศจากคุณธรรม จริยธรรม
ดังนั้น ความรู้ต้องคู่คุณธรรมเสมอ การจัดการศึกษาเพื่อ
ให้เกิดความรู้คู่คุณธรรม มีดังนี้

๑. สร้างสิ่งแวดล้อมที่ดีในโรงเรียน

   สร้างสโลแกนที่ว่า “แบบอย่างที่ดีมีค่ามากกว่าคำสอน”
ผู้บริหารและครูประพฤติปฏิบัติตนเป็นแบบอย่างที่ดีในด้าน
คุณธรรม จริยธรรม ไม่ดื่มเหล้าไม่สูบบุหรี่จะทำให้ผู้เรียน
ได้ตัวแบบที่ดีและประพฤติปฏิบัติตน

๒. ส่งเสริมให้ผู้เรียนได้แสดงออกทางด้านจริยธรรมที่ดี
เช่นคุณธรรมพื้นฐาน ๘ ประการ ขยัน ประหยัด ซื่อสัตย์
มีวินัย สุภาพ สะอาด สามัคคีมีน้ำใจ๓. ปลูกฝังคุณธรรม
จริยธรรมในการเลนกีฬา รู้แพ้ รู้ชนะ ให้อภัย
เป็นกีฬาสร้างคน คนสร้างชาติ

๔. กิจกรรมสร้างนิสัยใช้กิจกรรมลูกเสือ เนตรนารีเป็น
การปลูกฝังระเบียบวินัยให้กับนักเรียน และจัดกิจกรรม
ให้นักเรียนได้เข้าวัดปฏิบัติธรรมในวันศุกร์ของสัปดาห์

๕. จัดกิจกรรมคนดีของสัปดาห์ จัดประกวดมรรยาทดี
วินัยดีเด่นแก่นักเรียนแต่ละสัปดาห์ และมีคะแนนบันทึกไว้
เพื่อนำไปตัดสินผลการเรียนด้วย

สรุป

    สังคมจะให้ความสำคัญการเป็นคนดีมากกว่าคนเก่ง
ดังนั้น การจัดการศึกษา ต้องปลูกฝังให้นักเรียนต้อง
เสงี่ยมเจียมตัวทำตนให้เพียบพร้อมไปด้วยความรู้และ
คุณธรรม จริยธรรม จึงจะสามารถเป็นที่ยอมรับของคน
ในสังคมและสามารถดำรงตนในสังคมได้อย่างมีความสุข

ครูดี มีคุณธรรม ประจำจิต
ครูดี สร้างชีวิต ให้สดใส
ครูดีสร้างความรู้ คู่คุณธรรมในดวงใจ
ครูดีไซร้ เป็นผู้นำทางวิญญาณ

แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม

http://www.mcutak.com/default.asp?content=contentdetail&id=23472